(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Orain agus dana Gaidhealach"

LIST OF GAELIC BOOKS 



A nd Works on the Highlands 

PUBLISHED AND SOLD BY 

MACLACHLAN & STEWART, 

BOOKSELLERS TO THE UNIVERSITY, 

64 SOUTH BRIDGE, EDINBURGH. 



A liberal discount allowed on orders for exportation 
or for private circulation. 



s. d. 

GAELIC DICTIONARIES. 
Armstrong's Gaelic Dictionary, 4to, half calf , ... 30 
Highland Society's Gaelic Dictionary, 2 vols. 4to, bds. 70 
M 'Alpine's Gaelic and English Pronouncing Dic- 
tionary, with Grammar. 12mo, cloth, 9 
... Ditto ditto half bound calf 10 6 
Gaelic and English, separately, cloth, ... 5 
... English and Gaelic, separately, cloth, ... 5 
M'Leod and Dewar's Gaelic Dictionary, 8vo, cloth, 10 6 

Alleine's Saint's Pocket-Book, cloth, Is. sewed, 6 

Assurance of Salvation, 18 mo, sewed, 6 

Baxter's Call to the Unconverted, l8mo, cloth, ... 1 6 

Saint's Rest, translated by Rev. J. Forbes, 2 6 

Beith's Catechism 011 Baptism, l8mo, sewed, .,. 1 

Bible in Gaelic, 8vo, strongly bound in calf ... 7 6 

Do. Quarto edition of 1826, calf ... 25 

Blair's Elegy on Mr Kennedy of Redcastle, sewed, 4 

Boston's Fourfold State, 12mo, cloth, 4 

Crook in the Lot, 18 mo, cloth, 1 6 

Brooks' Apples of Gold, 18mo, cloth, . ... 1 6 
Bonar's (Rev. Dr H.) Christ is All, l8mo, sewed, 3 
Buchannan (Dugald) of Rannoch's Life and Con- 
version, with his Hymns, 18mo, cloth, ... 2 
The Hymns, separately, 18mo, sewed, ... 3 



64 South Bridge, Edinburgh 



Gaelic Book* Sold by Mndachlaii rtnd Stewart. 

s. d. 



Bituyan's Come and Welcome, 18mo, cloth, ... 2 

... World to Come, or Visions from Hell, cloth, 1 G 

... Grace Abounding, 18m<>. cloth, 2 

... Pilgrim's Progress, {three parts) cloth, ... 2 G 

Do. do. (two parts) 12mo, 1840, 1 6 

... Water of Life, l8mo, cloth ... 1 

.., Sighs from Hell, 18mo, cloth, 2 

... Heavenly Footman, l8mo, cloth, 1 , 

... Holy War, ISmo, cloth 2 6 

Burder's Village Sermons, 18mo, cloth, 1 G 

Campbell (Donald) on the Language, Poetry, and 

Music of the Highland Clans, with Music, 7 6 

Catechism, Shorter, Id. Gaelic and English, 2 

Mother's, Id Gaelic and English, 2 

Shorter, with Proofs, H 

Brown's Shorter, for Young Children, 1 

Confession of Faith, fcap. 8vo, cloth ... 2 6 

Dewar's (Rev. Dr.) The Gaelic Pieacher, 8vo, ... 3 

Doctrine and Manner of the Church of Rome, 3 

Doddridge's Rise and Progress, 12mo, cloth, ... 3 

Dyer's Christ's Famous Titles, 18 mo, cloth, ... 2 6 

Earle's Sacramental Exercises, l8mo, cloth, ... 1 6 

Edwards' (Rev. Jonathan) Sermon, sewed, ... 2 
English Poems, with Gaelic Translations, arranged 

on opposite pages, 12mo, sewed, part 1, ... 1 G 

Do. part 2, Is Gci; or 2 parts in one, cloth, ... 3 G 



Etiquette, or Book of Good Manners, in Gaelic, ... 6 
Fa rquh arson 's (A ) Add ress to H ig h 1 a nders respect i 1 1 g 

their Native Gaelic (in English), 8vo, sewed. 6 
Finlayson (Rev. R ) Brief Sketch of the Life of, 

by Rev. J. Macpherson, 18mo, cloth, ... 1 

Flavel's Token for Mourners, 18mo, cloth, ... 1 

Forbes' (Rev. J.) Gaelic Grammar, 12mo, 4s. for 2 6 

Baptism and the Lord's Supper, 4 

AnLochran: Dialogues regarding the Church, G 

... LongGheal : The WhiteShip; a Spiritual Poem, 4 

Gaelic First Book, 18mo, 2d.; Second do. ... 4 

Gaelic Spelling- Rook, 18mo, cloth, 6 



G4 South Bridge, Edinburgh. 




National Library of Scotland 



'B000501818* 



ORAIN AGI7S DANA 
^atìjìjealaci), 

LE 

DONNACHADH BAN MAC-AN-T-SAOIR. 




SONGS AND POEMS, 

BY 

DUNCAN BAN MACINTYRE, 



SEVENTH EDITION, CORRECTED 

WITH A MEMOIR Of THE AUTHOR'S LIFE, AND NOTES IN ENGT.TtS 




EDINBURGH : • 
MACLACHLAN AND STEWALT, 

1871. 



Q, 19 70 



'A' 



National Library of Scotland 




*B000336885* 



A SHORT 
MEMOIR OF THE AUTHOR. 



Duncan Macintyre, or, as he was commonly called, 
Donnacha Ban nan Oran;i.e. " Fairhaired Duncan 
of the Songs," was born of poor parents, at Druimlia- 
ghart, in Glenorchy, March 1724, where he spent the 
earlier part of his life, engaged in fowling and fishing, 
of which he was very fond. He never enjoyed the 
benefit of attending school, and never learned to read 
during his lifetime. At that period, the Highlands were 
not blessed with the means of education now so liberally 
supplied through the instrumentality of the different 
philanthropic and religious societies. Although he early 
displayed a strong love for his native poetry, and exhi- 
bited symptoms of having the poetic vein himself, he 
produced nothing worthy of preservation until his 
twenty-second year. Having joined the royalists, 
as a substitute for a Mr Fletcher of Glenorchy, he was 
present at the memorable battle of Falkirk, fought on 



iv 

the 17th of January 1746, and served under the 
command of Colonel Campbell of Carwhin. On joining 
the army, Mr Fletcher had supplied Duncan with his 
sword, which, unfortunately, he lost — some said he 
threw it away — in the retreat ; and on his return without 
it, he was refused the sum for which he engaged to 
jeopardize his life, 300 marks Scots, or £16, 17s. 6d. 
English money. It was then, and for that reason, that 
he composed his poem called " The Battle of Falkirk;" 
in which he gives a minute and lively description of 
what came under his own observation ; and especially 
of " Claidheamh Ceannard Chloinn-an-Leistear," i.e. 
the Chief of Clan Fletcher's sword. He there endeavours 
to justify himself for his retreat, and more especially for 
parting with such a useless weapon ; and hints that he 
would have fought with more zeal and heart, had it been 
in the cause of the unfortunate Prince. The poet, however, 
had ample retaliation on his principal for his meanness 
in refusing to pay him the amount agreed on ; for the 
poem was soon known and recited throughout the 
country ; and the ridicule thrown so ingeniously on Mr 
Fletcher for refusing to pay him the bounty, was well 
known in all directions. And, not satisfied with what 
he had said of the useless sword, he complained to 
the Earl of Breadalbane of the injustice done him, who 



V 



compelled Mr Fletcher to pay him what he promised. 
This act of justice by the Earl so exasperated Mr Fletcher, 
that he seized the first opportunity he had of meeting 
the poet, to apply his stick to his back, crying out, — 
" Bi dol, a bhalaich, agus dean òran air a sw," i.e. 
" Go, fellow, and make a song on that. 11 The humble 
poet was obliged to submit in silence, and, shrugging 
his shoulders, walked away, little regarding the slight 
pain inflicted on him ; but the wounds of the passionate 
man inflicted by the cutting satire of genius, was worse 
to cure ; and was only probed anew by the disappro- 
bation and disgust of all who saw or heard of this 
cowardly action. 

Duncan was shortly after this period appointed forester 
or gamekeeper to the Earl of Breadalbane, in Coire- 
Cheathaich and Beinn-dòrain, and afterwards to the 
Duke of Argyle, in Buachaill-Eite. In these situations, 
he invoked the Muse with success, and his description of 
these delightful spots given in his celebrated poems 
" Beinn -dòrain" and " Coire-Cheathaich" are inimitable, 
and have secured his name a conspicuous place in the 
list of our Highland Bards. 

Our Author afterwards served six years in the Bread- 



vi 

albane Fencibles, in which regiment he held the rank ot 
sergeant ; and on its being broken up in 1799, he be- 
came one of the city-guard of Edinburgh. But Duncan 
was not naturally fitted for the active duties of a soldier, 
and though he was generally left on all field-days or extra 
occasions, to act as captain of the guard at home, or to 
superintend the mess, he often neglected his duty, by 
falling into one of his poetic reveries ; and, to their great 
mortification, his hungry and worn-out companions in 
arms, on their return after the fatigues of the day, 
would find him and their mess just as they left both in 
the morning. He shone best at the canteen board, 
which was then kept by his beloved " Mairi Bhàn." 
He remained in the city-guard till about the year 1806 ; 
being then enabled, by means of his little savings, and 
the profits of the third edition of his poems, published 
in 1804, to subsist in comparative comfort during the 
remainder of his life. He died about the 14th of May 
1812, aged 88 years; the precise day, we have not 
been able to ascertain ; but the records of the Greyfriars 
Burying Ground, Edinburgh, where his remains were 
laid, fix the date of his interment on the 19th.* 



# There is a notice of his death in the Edinburgh Weekly 
Chronicle, of 7th October 1812, without specifying the day of his 
decease ; but the date above given may be relied on as correct. 



vi! 

In personal appearance, especially during his younger 
days, he is said to have been remarkably handsome and 
prepossessing, and throughout life his manner and disposi- 
tion were agreeable and easy. He was noted for his 
convivial and pleasant company ; and many anecdotes 
of his wit and repartee are still on record. Though in- 
offensive, and seldom known to provoke any person 
when not attacked himself, his verses told severely on his 
enemies, or on those who had merited his resentment ; 
and this he could do on the spur of the moment. It is 
related that when he presented his inimitable panegyric 
of John Campbell of the Bank, he demanded a bard's 
fee for the verses. u No," replied that gentleman, — 
u what reward do you deserve for telling the truth ? You 
must confess that you could say no less of me ; besides, 
I doubt if you are the author : so to convince me, let 
us hear how you can dispraise me, and then I shall 
know whether you have been able to compose what you 
have just repeated." Duncan instantly commenced in 
the same measure, and continued, in ready and flowing 
numbers, so to amuse those who were present, that the 
gentleman was glad to make him stop, by giving him 
his reward. When our bard was travelling through 
the Highlands to dispose of his poems in 1790, a forward 
young man came rudely up to him and asked,— 4 * An 



viii 

sibhse rinn Beinn-dòrain ?" to which the bard answered, 
" Ud ! ud ! a ghaolaich cha mi ; 's aim a rinneadh Beinn- 
dòrain comhladh ris na beanntaichean eile, ciann mu'n 
d'rugadh tu-fèin no mise that is, " Was it you that 
made Beirm-dòrain?" To which the poet answered, 
u Tut! tut! my good fellow, Beinn-dòrain was made 
along with the other mountains, long before either you 
or I was born ; but I made a poem in praise of Beinn- 
dòrain." 

We have already noticed that our author could not read, 
and consequently could not write down his poems when 
composed ; but so tenacious was his memory, that he 
could recite all his own verses, and great part of his 
native bards. The first edition of his poems, published 
in 1768, was written by a clergyman from oral recitation, 
and this may account for the incorrect division of the 
lines, which in the former editions were more like prose 
than poetry. These however, have been all corrected in 
this present fifth edition, which materially improves the 
verses ; besides, several omissions and pieces have 
been added, and the whole carefully compared with the 
first, second, and third editions. The second edition 
was published in 1790, the third in 1804, and the 
fourth, after the death of the author, in 1833. 

Edinburgh, March 1, 1848. 



AN CLAR-INNSEADH. 



Taobh dhuilleag. 



Blàr na h-Eaglaise-Brice, ... ... ... 13 

Oran eile do Bhlàr na h-Eaglaise-Brice, ... 16 
Oran do Thailbeart a bh'aig Ban-righ Màiri, ... 22 

Oran do'n Mhusg, ... ... ... 24 

Oran do'n Righ, ... ... ... 26 

Oran Mhorair Ghlinn'-Urchaidh, ... 30 

Coire-Cheathaich, ... ... ... 36 

Cumha Choire-Cheathaich, ... ... 41 

Oran Seacharan Seilge, ... ... ... 45 

Iain Caimbeul a' Bhanca, . . ... 47 

Oran Ghlinn' -Urchaidh, ... ... ... 53 

Oran an t-Samhraidh, ... ... 55 

Oran do Chaiptin Geard Dhuneideann, ... 61 

Cumha Ghilleasbuig Achaladair, ... 66 

Cumha Chailein Ghlinn'-Iubhair, ... ... 70 

Cumha larla Bhraid-Albann, ... ... 75 

Marbh-rann Coilich, ... ... ... 78 

Oran, mar gun deanadh nighean e, &c. ... 81 



X AN CLAR-INNSEADH. 

Taobhdhuilleag. 

Moladh Beinn-Dòrain, ... ... ... 83 

Oran d'a chèile Nuadh-pòste, ... ... 99 

Oran do Leanabh-altrom, ... ... 103 

Oran Gaoil, ... ... ... 106 

Oran Sùgraidh, ... ... ... 108 

Oran do'n Ghunna d'an ainm Nic-Còiseam, 112 

OranDùthcha, ... ... ... 114 

Oran Alasdair, ... ... ... 116 

Oran do'n t-Seann Fhreiceadan Ghàidhealach, 118 

Oran do Reiseamaid Earra-Ghàidheal, ... 123 

Oran nam Briogsan, ... ... ... 126 

Oran do'n Eideadh Ghaidhealach, ... 130 

Oran nam Fineachan, ... ... ... 133 

Oran a' Bhotail, ... ... ... 137 

Oran a' Bhranndaidh, ... ... ... 140 

Oran nam Balgairean, ... ... 142 

Oran do Chaora fhuaradh a ghibht, ... 145 

Oran Luaidh no Fùcaidh, ... .... 154 

Oran Dhuneideann, ... .. 157 

Oran do dh'Iarla Bhraid-Albann, ... 160 

Oran do Reiseamaid Bhraid-Albann, 164 

Oran na Gàsaid, ... ... ... 166 

Oran a' Chàmpa, ... ... 168 

Oran do'n Inbhir, ... ... ... 170 

Cead Deireannach nam Beann, ... . . 174 

Oran do Charaide Tàilear, ... .. 177 



AN CLAR-INNSEADH. 




XI 






Taobh-dhuilleag. 


Àoir an Tàilear, 


... 




179 


Aoir Anna, 






184 


Aoir Uisdean Phiobair, 






186 


Aoir Iain Fhaochaig, 






189 


Moladh do'n Ghàelig 's 


I do'n Phìob-mhòir 1781, 


194 


ti 


u u 


1782, 


197 


u 


U 44 


1783, 


200 


a 


44 44 


1784, 


202 


44 


44 44 


1785, 


204 


a 


4* 44 


1789, 


207 


Rainn Gearradh-arm, 






209 


Rainn do'n Phadhadh, 






211 


Rainn Claidheamh, 






212 


Rainn do'n cheud chèaird, 




213 


Rainn a Ghabhas Maighdean d'a Leanann, ... 


214 


Rainn I-Chalum-cille, 






215 


Marbhrann do chii, 






216 


An co-dhùnaidh, 






217 


Marbh-rann an Ughdair dha f&n, ... 




219 


Oran do'n Ughdar, le Iain Mac-an-t-Saoir, 


221 



OKAIN GHAXDHEALACB 

&c. 



BLAR NA H-EAGLAISE BRICE.*" 

Air Fonn. — " Alasdair a Gleanna-Garadh. 

Latha dhuinn air machair Alba, 
Na bha dh'armailt aig a' chuigse, 
Thachair iad oirnne na reubail, 
'S bu neo-èibhinn leinn a' chuideachd ; 
Wuair a chuir iad an ratreud oirnn, 
'S iad 'n ar dèigh a los ar murtadh, 
'S mur deanamaid feum le'r casan, 
Cha tug sinne srad le'r musgan. 

'S a dol an coinneamh a' Phrionnsa, 
Gu'm bu shunntach a bha sinne, 
Shaoil sinn gu'm faigheamaid cùis deth, 
'S nach robh dhuinn ach dol g'a sireadh ; 
'Nuair a bhuail iad air a' cheile, 
*S àrd a leumamaid a tilleadh, 
'S ghabh sinn a mach air an abhuinn, 
'S dol g'ar n-amhaich ann san linne. 

'N àm do dhaoine dol 'nan eideadh, 
Los na rubalaich a thilleadh, 
Cha do shaoil sinn, gus na gheill sinn, 
Gur sinn fèin a bhite 'g iomain ; 



* 'Se so ceud oran an Ugh d air. 



14 



Mar gu n rachadh cù ri caoirich, 
'S iad 'nan ruith air aodann glinne, 
'S ann mar sin a ghabh iad sgaoileadh 
Air an taobh air an robh sinne. 

Sin 'nuair thàinig each 'sa dhearbh iad 
Gu'm bu shearbh dhuinn dol nan cuideachd ; 
Se'n trùp Ghallta g'an robh chall sin, 
Bha colluinn gun cheann air cuid diubh : 
'Nuair a thachair ribh Clann-Dòmhnuill, 
Chum iad còmhail air an uchdan, 
D'f hàg iad creuchdan air an reubadh, 
'S cha leighiseadh lèigh an cuislean. 

Bha na h-eich gu crùitheach, srianach, 
Girteach, iallach, fiamhach, trupach ; 
'S bha na fir gu h-armach, fòghluimt', 
Air an sonrachadh gu murtadh. 
'Nuair a dh'aom sinn bharr an t-sleibh, 
Is mòran feum againn air furtachd, 
Na bha beò bha cuid dhiubh leoint', 
'S bha sinn brònach mu 'na thuit ann. 

Dh'eirich fuathas ann san ruaig dhuinn, 
'Nuair a ghluais an sluagh le leathad ; 
Bha Prionns' Tearlach le chuid Fràngach, 
'S iad an geall air teachd 'n ar rathad : 
Cha d' f huair sinn facal comand' 
A dh'iarraidh ar nàimhdean a sgathadh ; 
Ach comas sgaoileadh feadh an t-saoghail, 
'S cuid againn gun f haotainn f hathasd. 

Sin 'nuair thàinig mise dhachaigh. 

Dh' ionnsaidh Ghilleasbuig o'n Chrannaich, 

'S ann a bha e 'n sin cho fiata, 

Ri broc Hath a bhiodh an garaidh ; 



15 



Bha e duilicli ann san àm sin, 
Nach robh ball aige r'a tharruinn, 
'S mòr an diùbhail na bha dhith air, 
Claidheamh sinnsireachd a sheanar. 

Mòran iarruinn air blieag faobhair, 
Gu'm be sud aogas a' chlaidheimh ; 
'S e gu liibach, leumnach, bearnach, 
'S bha car cam ann anns an amhaich ; 
Dh' fhàg e mo chruachainse brùite 
Bhi 'ga ghiùlan feadh an rathaid, 
'S e cho tròm ri cabar fearna, 
'S mairg a dh'fhairdeadh an robh rath air. 

'Nuair a chruinnich iad nan ceudan 
'N là sin air Sliabh na h-eaglais, 
Bha ratreud air luchd na Beurla, 
'S ann daibh fèin a b' èigin teicheadh ; 
Ged' a chaill mi ann san àm sin 
Claidheamh ceannart Chloinn an Leisdeir ; 
Claidheamh bearnach a mhi-fhortain, 
'S ann bu choltach e ri greidlein. 

Am ball-teirmeisg a bha meirgeach, 
Nach d'rinn seirbhis a bha dleasnach : 
'S beag an diùbhail learn r'a chunntadh 
Ged' a dh' ionndrainn mi rau fheasgar, 
An claidheamh dubh nach d'f huair a sgùradh 
'S neul an t-suthaidh air a leth-taobh ; 
'S beag a b'fhiti e'se air liibadh, 
'S gu'm b'e diùbhadh a bhuill-deis e. 

An claidheamh braoisgeachbh'aig na daoine, 
Nach d'rinn caonnag 's nach tug buillean, 
Cha robh eugas air an t-saoghal, 
'S mairg a shaoraich leis an cuimeasg ; 



16 



An claidheamh dubhair an robh an t-aimhleas 
Gun chrios, gun chrambait, gun duille, 
Gun roinn, gun fhaobhar, gun cheann-bheart, 
'S mairg a thàrladh leis an cunnart. 

Thug mi learn an claidheamh bearnach, 
'S b'olc an asuinn e sa' chabhaig, 
Bhi ga ghiùlan air mo shliasaid, 
'S mairg mi riamh a thug o'n bhail' e : 
Cha toir e stobadh na sàthadh, 
'S cha robh e làidir gu gearradh ; 
Gu'm b'e diùbhadh a bhuill airm e, 
'S e air meirgeadh air an f haradh. 

Chruinnich uaislean Earraghaidheal, 
Armailt làidir do mhilisi, 

'S chaidh iad mu choinneamh Phrionns' Tearlach. 
'S dìiil aca r'a champ a bhristeadh ; 
'S ioma fear a bh' ann san àit ud 
Nach robh sàbhailt mar bha mise ? 
A'mheud sa dh'fhàg sinn ann san àraich, 
Latha bhàr na h-Eaglais'-brice. 



ORAN EILE DO BHLAR NA H-EAGLAISE-BRICE.* 
Air an fhonn cheudna. 

Ged a tha mi 'n so am chrùban, 
Ann an searm tigh udlaidh, uaigneach ; 
Bha mi roimhe mar ri cuideachd, 
Ged a thuit dhaibh mo chuir uapa : 



* This Sonp t ,was excluded by the Author from three 
editions of his work printed for himself, because it was a 
Jacobite piece, and offensive to the Campbells, who always 
were his best patrons. It is here inserted for the first time, at 
the solicitation of many of the Bard's admirers. It is generally 



17 



'S trie' mi 'g amharc ris an aonach, 
'M faic mi t'aogas Iain 'Ic-Ruairidh — 
'S na'm faicinn thu rV tighinn, 
Dh'èireadh mo chridhe bbo smuairean. 

Dh'èireadh m'inntinnse bho smàlan, 
Mi bhi mar riut Iain 'Ic-Ruairidh ; 
Dh'innsinn duit n'a bhiodh air m'aire, 
'S bhithinn 'farraid na bhiodh uam dheth, 
'N là sin a thug iad na buillean, 
'S mis' chunnaic 'bhi ga'm bualadh ; 
Chaidh 'n teicheadh air taobh Righ Deòrsa, 
'S ann oirrnne 'thàinig am fuathas ! 

B'e sgeul an f huathais r'a innse 
Gu'n do theich an Righ 'sa mhuinntir ; 
Ghabh iad eagal roimh na buillean 
'Nuair a chunnaic iad am Prionnsa ; 
Cha d' fhan duine dhiu r'a chèile, 
Eadar Dunèideann a's Sruidhleadh ; 
'S iomadh baile 'sa 'n robh pàirt dhiu 
'Gabhail tàimh air teachd na h-òidhche ! 

Bha sinn gu misneachail, dàna, 
A' dol a n-àird' a dh'ionnsaidh 'n t-Sl&bhe, 
'S mu'n deachaidh sinn ceart an òrdugh 
Thàinig iad oirnne na reubail ! 

supposed, though erroneously, that it was the Poet's first pro- 
duction ; but he himself states that the foregoing song was the 
first produce of his imagination, and composed immediately 
after the Battle of Falkirk, in 1745; whereas it is evident by the 
tenor of this song, though it goes under the name of the 
" Battle of Falkirk," that it was composed after the Battle of 
Culloden, in 1746. The lain Mac Ruairidh, it is said, means 
Prince Charles Edward. For the set here given, we had re- 
course partly to oral recitation, and partly to Turner's Collec- 
tion of Gaelic Songs; but, we must add, that, passing through 
the corrupted channel of tradition, it may now be destitute of 
the merit which it^once possessed.— ED. 



18 



Cha b' fhada mheal sinn an àrach, 
'Nuair a sgànr sinn as a' chè'ile ; 
'S ann a sin a bha'n droch càradh, 
Air na bha luchd eudaich dhèirg ann 

Einn e cuideachadh d'ar nàimhdibh 
Gu'n robh dith comandaidh oirnne ; 
Cha d' f huair sinn òrdugh gu lamhach, 
'Nàm do chàch bhi 'tighin' 'n-ar còmhdhail, 
'S ann a theich sinn ann ar deanamh, 
'S cha'n fhanamaid ri bhi còmhladh, 
Cha'n fhacas roimhe a lethid 
O'n thugadh là Inbheir-Lòchaidh. 

Bha mis' a's Calum Mac-Phàruig, 
'Siubhal càthair agus mointich, 
'S mar a teicheamaid san àm ud 
'S cinnteach gu'm biodh calldachd oirnne ; 
Ghabh na bh'agaim do luchd-beurla 
An ratreuta roi' Chlann-Dòmhnuill, 
Sud a ghiorraicheadh an saoghal, 
'Dhol ri aodann nam fear mora ! 

B'e sud a ghiorraicheadh an saoghal 
Dhol a chaonnag ris a phòr ud 
Thain' a chomhsachadh na rioghachd 
As leth an Eigh a's na còrach, 
'S iomadh laoch gu'n atha-laimhe 
Eadar Ceann-t-sàile 's Srath-Lòcha 
A chuireadh, an guaillean r ? a chèile, 
'S bu mhòr am feum anns a' ehòmhraig. 

Bu mhor am feum anns a' chòmhraig 
'Na fir mhbra "bha neo-sgàthach ; 
Eadar Chamshronach 's Chlann-Dòmhnuill, 
'S na bha chòmhlain ann am pàlrt riu. 



19 



'S nam faigheadh iad cothrom na F&nne 
Eadar iad-fèm a's an nàmhaid : 
Dh' ain-deoin na bh' anns an Roinn-Eorpa 
Chuireadh iad Righ Deòrs' £s à"ite. 

Chuireadh iad Rìgh Deòrs às àite, 

Na bha G-hàidheil ann an Alba 

Na'm biodh iad uile mar bha iad, 

A' bhliadhna thàinig an armailt ; 

Na'm biodh iad uile ri cheile, 

Gu'm b'iad fèin na treun f hir chàlma, 

Gr'am bu dùthchas a bhi cròdha 

Bha chòmhnaidh a measg nan Garbh-chrioch. 

An là sin a thug iad Cuil-f hodair, 
Cha robh fhortan ud ach searbh dhuinn, 
Choisinn Diùc-Uilleam 'san droch-uair ! 
'S mòr an rosad e do dh' Abba ; 
Chaill na cinnfeadhnaidh am fearrann 
'S an tuath-cheathairn an cuid armachd, 
Cha bhi oirnn ach ad a's casag, 
An àite nan deiseachan balla-bhreac. 

Cha bhi oirnn ach ad a's casag, 

An àite nam breacannan ùra ; 

Stocainean a's briogsa glasa, 

'S iad air glasadh mu na glùinean ; 

'Nuair chaill sinn ar n-airm 's ar n-aodach, 

Cia mar dh' f haodas sinn bhi sunntach ? 

Le'r casagan leobhar liath-ghlas, 

Nach robh roimhe riamh 'n-ar dùthaich. 

Ca robh roimho viauih 'n-ar dùthaich, 
Ach aodaichean teu riomhach ; 
'S chaoidh cha b' <3igin am mùthadh 
G-us 'n do chaill >ùnn ciiù na rìoghachd, 



20 



Chaill sinn ris ar cuid do'n t-saoghal, 
Chaill sinn ar daoine 's ar ni ris ; 
Chaill sinn ar n-aighear 's ar n-èibhneas, 
'S goirt an sgeul duinn bhi g'a innseadh. 

'S goirt an sgeula bhi ga innseadh, 
Na chaidh dhith oirnn do na daoine, 
Na thuit dhiù latha Chuil-f hodair ; 
'S a fhuair an dochann anns a' chaonnaig, 
Thàinig an trìvp orr' o'n culthaobh, 
Triùir mu'n aon duin' air an aodann ; 
'S na'm faigheadh iad cothrom cùise, 
Rinn iad divibhail mu'n do sgaoil iad. 

Cha robh meas air Clanna Ghàidheil 
O'n dh' fhalbh Tearlach uainn air fogradh 
Dh' f hàg e sinn mar uain gun mhàthair 
Gun aobhar ghàire gun sòlas, 
Sinn a' gèilleadh do Shasunn 
'Sa 'g èiridh am feachd Rìgh Deòrsa 
Cuid d' ar n-iarrtas a's d'ar n-athchumg 
E dhol dachaigh do Hanobher ! 

Bi'dh sinn fathast ann an dòchas 
Gu'n tig Tearlach òg do'n rioghachd 
'S nan tigeadh e oirnn a chlisgeadh, 
Dh'eireadh ar misneach 's ar n-inntinn, 
Dh'eireadh leat na h-uile duine ; 
'S bhiodhmaid uile dhuit cho dileas ; 
An aobhar blàir no'n làthair cumaisg, 
Cha bhiodh cunnart oirnn gu'n diobhradh. 

Chaoidh, cha dìobramaid gu bràth thu, 
'S e'n achanaich a b' fhearr leinn fhaotainn 
Gun tigeadh iad oirnn na Fràngaich, 
'S Tearlach bhi air ceami nan daoine. 



21 



Dh'èireadh Camshronaich o Lòchaidh, 
Dòmhnullaich a's Clann-an-t-Saoir leat ; 
'S cha robh an leìthid anns na crìochan 
O'n a chrìochnaich Clanna-Baoisge.* 

Gu'n èireadh leat Clann-an-Alba, 
Laidir, neartmhor, feachdail, rioghail, 
Gu targaideach, armailteach, tartrach, 
Luchd nam bratach 's nan cuilibheir ; 
Ri àm rùsgadh nan lann glasa, 
Nam faobhar sgaiteadh, 's nam pìcean ; 
Builleach, guineach, beumach, buidhneach, 
'S bu chliùiteach an àm dol sìos iad. 

Griogairaich gu'n fhailinn cruadail, 
Bha iad riamh, gu h-uasal rìoghail ? 
An àm eogaidh, troid, no tuasaid, 
C'àit' an cualas bonn d'am mì-chliù ? 
Dol an aghaidh teine 's luaidhe ; 
An àm na ruaig cha b'iad a striochdadh, 
'S f had' sa leanas sibh r'ar dualchas, 
Cha tuit sibh le fuath luchd mi-rùin. 

Eiridh gach fine bho thuath leat, 
Eadar uaislean agus islean ; 
Le toil an cridhe 's an dùrachd 
O'n a chuir thu t' ùigh 'san f hìrinn ; 
Bi'dh sinn uile san aon rìm duit, 
O'n is ionnan cùis mu 'm bi sinn ; 
Ann a t'aobhar Thearlaich Stiubhairt 
On 'se do chrùnadh bheir sìth dhuinn. 



* A celebrated Fingallian tribe 



22 



ORAN DO THAILBHEART A BI^ AIG 
BAN-RIGH MAIRI. 

Deoch slàinnte High Deòrsa, 

Gu'n òlainn air thus, 

Le onoir 's le buaidh 

Nan daoin' uails' tha 'na chiiirt, 

Le Seanalair Hallaidh, 

Is Màidsear Cothun, 

Gun di-chuimhn' air Main, 

Bean mhàlta mo ruin. 

Mo bheannachd gu bràth 

Aig a 1 Bhan-righ nach beb ; 

'S an aic' a bha Màiri, 

G'a h-àrach 's i òg ; 

Bean shiobhalta, shàmhach, 

'S i nàrach gu leòir ; 

'Nuair th&d mi 'n tigh-thàirne, 

'S i phàigheadh mo stòp. 

'S tu chumadh an cothrom 
'S an onair ud rium, 
'S a chuireadh a'm sporan 
Na dolair 's na crùin : 
Ged' a dh' òlainn leann làidir, 
Fìon Spàinteach is rum, 
'S tu b' urrainn a phaigheadh, 
S tu 'n àit' air mo chùl. 

'Nuair thiginn leat dhachaigh 
Thar faich' an rabhiù, 



23 



'S tu sinnt aim am bhreacan, 
Bu taitneach leam thu ; 
Gu'n deanainn do thasgaidh, 
Far am faicinn do ghnùis, 
Mo Mhàiri dhonn mhaiseach, 
Air 'n do leag mi mo rìm. 

'S ann do nighean na Ban-righ 
Thug mi gràdh is mi òg f 
Q'n a f huair mi air làimh i, 
Cha robh f àilinn a'm lòn ; 
Fhuair mi còir ort o'n chaiptin 
Nach tugainn seachad air òr, 
'S ge do rachainn am blàr leat, 
Cha 'n f hàgainn thu beò. 

'S aim a fhuair mis' an toiseaeh, 
Leis an f hortan a bh' ann, 
A bhean is diriche pearsa, 
Thèid a mach sa' chomand ; 
'S a dh'aindeoin na h-aoise, 
Cha dean i h-aogas a chall ; 
Cha chaolaich a casan, 
'S cha mho ghlasas a ceann. 

Tha Màiri cho bòidheach 

Ei mnaoi big tha san tir, 

'S i gu'n uireasbhuidh fòghluiai, 

Uasal, mòralach, grinn ; 

'S e m' aighear 's mo shòlas, 

Gu'm bheil i pòsta rium f hin, 

'S ge 'd a theirig dhuìnn stòras, 

Gheibh sinn òr aig an righ. 

Bidh sinn uil' aig righ Deòrsa, 
'S cha ghòraiche dhuiun ; 



24 



O's ann aige tha 'n stòras 
Is còir air a' chrim ; 

Bheir e 'm pàigheadh 'n-ar dorn dbuinn, 
'S cha 'n iarr e oirnn dad g'a chionn ; 
Gheibh sinn annart is aodach, 
Cho saor ris a' bhurn. 

Cha n-eil trioblaid r'a chmmtadh 
Air muinntir an rìgh, 
Ach miorag is sùgradh, 
'S bhi gu'n chùram do ni ; 
Ged 1 a dh' òlainn na galainn, 
A h-uile car a th&d dhiom, 
Cha trodadh mo bhean rium, 
cha leig i'n t-aran am dlrìth. 

'S ann agams' tha 'n leannan 
Nach eil feamach na brèin ; 
'S 'n uails' tha na mala, 
Tha cuir a ceanail an cèill, 
'S tha mi fad' ann am barail, # 
Nach eil a coimeas fo 'n ghrèm ; 
'S ni mi pòrsan d'i daingeann, 
Mu bhios i maireann a'm dhèigh. 



ORAN DO'N MHUSG. 

'S iomadh car a dh'f haodas tigh'n air na fearaibh, 
Istheag'gu'ngabhiad gaolairantè nachfaighiad, 
Thug mi fichead bliadhna do'n chiad tèghabh mi, 
Is chuir i rithist cùl rium, is bha mi falamh. 

Is thàinigmi Dhunèideann adh'iarraidh leannain, 
Is thuirt an Caintin Caimb.eul, 's e'n geard a' bhaile, 



25 



Gu'm b'aithne dha banntrach an àite falaich, 
'S gu'n deanadh e àird air a cur a'm charamh. 

Rinn e mar a b'àbhaist cho mhath 'sa ghealladh, 
Thug e dhomh air làimh i, 's am paigheadh mar ri ; 
Is ge b'e bhios a 1 feòraich a h-ainm no sloinneadh, 
Their iad rithe Seònaid, 's b'e Deòrs' a seanair. 

Tlia i soitheamh, suairce, gun ghruaim. gun smalan 
Is i cho àrd an uaisle ri mnaoi san f hearann ; 
Is culaidh a m' chumail suas i, o'n tha i mar'rium, 
Is mòr an t-aobhar smuairein do'n fhear nach faigh i, 

Leig mi dtùom Nic-Còiseam ged 1 tha i maireann, 
Is leig mi na daimh chròcach an taobh blia 'n aire, 
Is thaobh' mi ris an òg-mhnaoi, 'sann learn nach 
aithreach, 

Cha n-eil mi gu'n stòras o'n phòs mi 'n ainnir, 

Bheir mi f hèin mo bhriathar gu bheil i ro mhath, 
Is nach d'aithnich mi riamh oirre cron am falaeh, 
Ach gu foinneamh, finealta, direach, fallain, 
Is i gu'n ghaòid, gu'n ghiomh, gu'n char fiar, gu'n 
chamadh. 

Bithidh i air mo ghiùlain, 's gur math an airidh, 
Ni mi f hein a sgùradh gu math 's a glanadh ; 
Chuirinn ri an t-ùilleadh ga cumail ceanalt, 
Is cuiridh mi ri m' shùil i 's cha dibit i aingeal. 

'Nuair bhi's cion an stòrais air daoine ganna, 
Cha leigeadh nighean Dheòrsa mo phòca falamh ; 
Cumaidh i rium òl aims na tighean-leanna, 
'S pàidhidh i gach stòpan a ni mi cheannach. 

Ni i mar bu mhiann learn a h-uile car dhomh, 
Cha-n innis i breug dhomh, no sgeula mearachd : 



26 



Cumaidh i mo theaghlach cho math's bu mhath leain, 
Ged' nach dean mi saothair no obair shalach. 

Sgithich mi ri gniomh, ged nacb d'rinn mi earras. 
Thug mi bòid nach b' fhiach learn bhi ann a'm sgalaig, 
Sguiridh mi g'am phianadh, o'n thug mi 'n aire, 
Gur e'n duine diomhain is faide mhaireas. 

'S i mo bheanag ghaolacli nach dean mo mhealladh, 
Fòghnaidh i dhomh daonnan a dheanamh arain ; 
Cha bhi fàilinn aodaich orm no anairt, 
'S chaidh cùram an t-saoghail a nis' as nraire. 



OR AN D()'i\ PJGH. 

'S i deoch slàinnt' an Righ is kill leinn, 
Sin an ioc-shlainnt' àluinn, uasal, 
Bhi ga h-òl do dh'fhion na Spàinte, 
No do phuinnse làidir, uaibhreach ; 
'Auair a bhios i air a stràcadh 
Cho làn 'sa chumas na cuachan, 
Ge b'e làmh an dean i tachairt, 
'S còir gu'm faiceadh e mu'n cuairt i. 

'S mòr an sonas th' ann san rioghachd, 

O'n chaidh an High so chrùnadh, 

Ann san àit' a bh'aig a shinnsreachd, 

An d'f huair a sheann-seanair còir-dhùthchais ; 

Albainn, a's Sasunn, a's Eirinn, 

'Nis a' geilleachdainn do 'n aon-f hear, 

Mar nach f hacas iad riamh roimhe 

O'n a chothaicheadh air thus iad. 



'S mòr an t-hdh a th'air an òigear, 
An treas Deòrs' a shuidh sa' chathair, 



27 



Cha-n eil righ ann san Rc-inn-eòrpa, 
Chumas còmhrag ris le claidheamh ; 
'S òg a thòisich e ri cruadal, 
'S tha bhuannachd gu trie na lamhan, 
Fearann chàich 'ga shir thoirt uatha, 
'S na h-uil' àite fhuair e ghleidheadh. 

'S iomadh kit' an robh clmid armailt, 
Cliùiteach, ainmeil 'nuair a thàirnt' iad ; 
A choisiohean lùghar, calma, 
Is trup meamnach nan each làidir ; 
Bha Eireannaich, Goill, a's Sasnaich, 
'Nan gaisgich an tir an nàmhaid, 
'S mairg a thachradh air na fearaibh, 
'Kuair a theannadh iad ri làmhach. 

Anns na h-uile cas a's cunnart, 
'S mòr an t-urram fhuair na Gàidheil. 
'S bha'ar greis ga 'n cuir an duileachd, 
Mar nach buineadh iad do'n phàirtidh ; 
Ach 'nuair fhuair iad meas a's creideas, 
'S a chreideadh nach deanadh iad fàilinn, 
'S iad bu sheasmhaich air an onair 
A thug lann-sholais à sgàbart. 

Bha iad bras a h-uile latha, 

Ri àm catha dol 'sna blkraibh ; 

Chaidh gach dhuine dhiù air chruadal, 

'S ann orra bha buaidh gach làrach : 

Bha commisean aig gach òigear, 

'S e toirt òrdugh d'a bhataillean, 

'S iad cho dileas do Righ Deòrsa, 

'S a bhiodh na leòghain dha'n cuicl àlaich , 

Bha chairt-iùil a's cuibhl' an fhortain, 
Pha seòid a' chogaidh gu lèir leat ; 



28 



Ann sa h-uile blkr a bh' aca, 
Rinn Mars na bu chòir dha fèin dheth : 
'N àm do loingis bhi 'gan gluasad, 
Chuir JEolus fuaim le d'bhreidean ; 
Thug Neptune cothrom a' chuain duit 
'S cò bha uat a dheanadh feum dhuit ? 

Bha na Gearasdain cho daingean, 
'S gu'm b' amaideach dol gan sèisdeadh, 
Aghaidh làidir air gach balla, 
Chum nam Barag a bhi glèidhteach ; 
Rampair àrd nach rachte thairis, 
Batraidh 's canain, orra gleusta, 
Bu mhairg a bhiodh roimh an anail 
'Nuair a theannadh iad ri g&sgil. 

Gach righ a thòisich 'na t 1 aghaidh, 
Ghabh iad mar roghainn an diùbhadh, 
'S ionnan sin 's mur dh'èirich dhaibh-san, 
'S mòr a chaill iad air a' chuis ud ; 
Thug thu tarruinn bharr an Fhràngaich, 
'S f huair thu ceanglaichean a's cùmhnant, 
Nach togadh e rithist t'angar, 
Mu'n èireadh aimhleas ni bu mhò dha. 

Bha Ban- righ Hungaraidh gòrach, 
'Nuair a thòisich i ri str\ riut ; 
'S cha bu ghlice Righ na Spàinte, 
Thòisich e gu dàna mì-mhoil : 
Ged' a bha 'n dithist ud làidir, 
'S righ no dha a bh'ann 'sna h-Innsean, 
Fhuair thu dhiù gach cùis a dh'iarr thu, 
'S tha na flachan air an dioladh. 

Tha 'n Righ a nis' mar is kill leis, 
'Sàbhailt a dh' fhaodas e laidhe, 



29 



Tharruinn e gu fir a chàbhlach, 

'S cha-n eil feum air càmp a ghleidheadh : 

Gach duine bha dha 'nan nàimhdean, 

Chinn iad dha 'nan cairdean matha, 

'S tha iad uile dha cho dileas, 

'S dh' fhuirich an t-s\ochadh sin fhathasd 

An ceithir airdean an t-saoghail, 
Tha fearann is daoin' aig Deòrsa : 
'S tha chinn- euglais ann 's gach kite 
Chum an sàbhaladh o dhò-bheairt ; 
Tha lagh is parlamaid aca, 
Chumail ceartais riu a's corach ; 
'S tha mheirl' an dèigh a casgadh, 
Sguir na creachan is an tòrachd. 

Bi' na h-uile diùc is iarla, 

Mar is miann leo 'm fad is beò thu, 

'S gheibh gach morair, a's gach tigheani'. 

A h-uile dlithe is coir dhaibh ; 

Tha daoin-uails', a's tuath an fhearainn 

Mar is math leo thaobh an storais ; 

Tha luchd-ceaird a' faotainn cosnaidh, 

'S cha-n eil duine bochd gu'n phòrsan. 

Tha toradh am fas na talmhuinn, 

Gu miosach' arbharach, pòrach ; 

Chinn an sprèidh gu bliochdach, baineor 

Sona, sliochdar, sailleach, feòlmhor : 

Tha sitheann air sliabh gach garbhlaich, 

Sealgairean a' faotainn spòrsa, 

'S tha tighinn air iasg na fairge, 

'S paillt an t-airgiod r'a linn Dheòrsa 

'S mòr a rinn e dh' f hearas-tighe, 
Sgaoil e h-uile maitheas oirnne, 



30 



Chair e drochaid air gach alltan, 

'S rèitich e na ràidean-mora ; 

Chuir e sgoil sa' h-uile gleann, 

A los gu'm faigheadh ar clann f'oghlum ; 

'S gheibh sinn airm a's eudach Gaidhleach, 

's e 's fearr leinn gu bhi spòrsail. 

'S e is airde do na flathaibh, 
'S am mac-ratha o thus òige, 
Ceannard làidir sna' h-uiF ionad, 
Air gach fine, 's air gach seòrsa ; 
Tital Bhreatuinn a's na Fràinge, 
Tha na banntan sin 'na phòca, 
Staoileadh Eirinn, steidh na Creidimh, 
G'a chumail creideasach an òrdugh. 

Gu meal thu do chrùn 's do chathair, 
T'uinem do chlaidheamh 's do mhòr-chuis, 
'S do theaghlach mòr, rìoghail, cliùiteach, 
'S an lù-chairt a' bheil thu chomhnaidh ; 
Ge b'e uair a thig an aois ort, 
Na chaochlas tu bhàrr an t-seòil sin, 
Gu'm bi do mhac-òighre sàbhailt, 
Ann a t' kite mar is còir dha. 



OR AN DO MHORAIR GHLINN-URCHA1DH. 

Sgeul a b'ait learn r'a innseadh, 
Mu'n òg aigeannach, riòmhach, 
Laoineach, bhasdalach, phriseil, 
Chaoineil, mhacanta, shiobhailt, 
A rinn gach beart a bha rioghail, 
Ann an ceartas 'sam firinn, 
O thoiseaeh na stri' so thàinig : 
thoiseaeh na stri' so, &c. 



31 



'3 iomadh àit a' bheil cliù ort, 
Nach ro 'm pàirtich do dhutheha, 
Sheas thu dana gun chùram, 
Gun fhàilinn, gun liibadh, 
Ann san àite bu run leat, 
Far na gheall thu o thus a bhi càirdeach ; 
Far na gheall thu o thus, &c. 

'S an km gluasaid, na carraid, 
Bha thu cruadalach, fearail, 
Mar bu dual duit o d' sheanair, 
Choisinn buaidh ann an Gallabh, 
'Nuair a bhuannaich e 'm fearann, 
Bha na Tuathaich gun anam, 
'N deis an ruagadh 's an gearradh san araich : 
'N deis an ruagadh 's an gearradh, &c. 

Laoich ghleusda gun tioma, 
Bu mhor feum ann san iomairt, 
Nach gèilleadh le gioraig, 
Fhuair iad rèite le milleadh, 
'8 cha bi 'n eucoir a shir iad ; 
'S mòr t' f heums' air bhi sgileil, 
's tu fèin a tha 'n ionad nan armunn. 
's tu fèin a tha 'n ionad, &c. 

Sàr cheannard gach fin' thu, 
Deagh mhaighstir nan gillean, 
'S an comandair gun tioma, 
An tùs aimhreit no iomairt, 
Nach dean parladh a shireadh 
Le d' lanntaibh geur, biorach, 
Bhiodh calldach a's iomain air nkmhaid : 
Bhiodh calldach a's iomain, &c. 

'S bi do chinneadh mòr fhèin leat, 
Ann 's gach cunnart 'san tèid thu, 



32 



! S iad gu fuileachdach, feumail, 
Bhualadh bhuilean a's spèicean ; 
*S ftonmhor curaidh 'na èideadh, 
Bhi's ullamh gu èiridh, 
An am dhuit a bhi 'g èibheach crois-tàraidh : 
An am dhuit a bhi 'g èibheach, &c. 

'3 iomadh caraid mu'n cuairt duit, 
Eadar Bealach a's Cruachan, 
Leis 'm bu mhath thu bhi 'n uachdar 
Le neart tein' agus luaidhe, 
'S nan lann tana, geur, cruaidhe, 
Rachadh mar riut g'am bualadh, 
'Nuair a thogadh tu suaiceantas àrda : 
'Nuair a thogadh tu, &c. 

'S 'nuair a sgaoilte do bhratach, 
Hi crann caol, direach, snaighte, 
Os ceann dhaoin' air an f haiche, 
Chluinnte gleadhraich nam marcach, 
Bu ghreadhnaiche tartar ; 
Na cinn-fheadhna 's na gaisgich 
Le maoim bheirt' a mach leo buaidh-làrach : 
Le maoim bheirt' a mach, &c. 

Reaehdar, ardanach, morchuis', 
Duineal, ceannsalach, seòlta, 
Marcach àrd, nan each mòra, 
Bu mhòr srann, 's bu mhath fòghlum ; 
Fasan Gallta gu leòir ort, 
'S math thig ad a bhil òir dhuit, 
Air chùl clannach bu bhòidhche 'measg Ghaidheal : 
Air chùl clannach bu bhòidhche, &c. 

Aghaidh mhacanta, chaoimhneil, 
Mhalta, mheachair mar mhaighdin ; 



33 



Ann sa chòm is glaine na 'n daoimein, 
T' aigneadh uile le sòisle, 
Dàna, smachdail mar shaighdear, 
Cridhe soilleir gun fhoill 

Mar ghrian choimhneil a' boisgeadh air fàireadh 
Mar ghrian choimhneil, &c. 

Suairce, siobhalta, fearail, 
Stiil liontach, ghorm, mheallach, 
Bu chaol, finealta mala, 
Gruaidh ghris-dhearg, channach, 
Beul bidhe bu taine, 
Cneas mln-gheal mar chanach. 
Cha-n eil ti a thug barrachd air t'àilleachd ' 
Cha-n eil t\ a thug barrachd, &c. 

Fhuair thu urram gach cùise, 
O'n a b' urrainn thu giùlan ; 
'Nam suidhe na cùirte 
Far 'm bu lìonmhora diùcan, 
Bu riomhach do dhiuti, 
Bhi càradh a' chrùin, 
Air an righ d'am bheil dùthchas an àite : 
Air an righ d'am bheil, &c. 

Sàr chùirtear na maise 
Dh'an robh cliù air gach fasan, 
Fhuair iùl ann an Sasunn 
Air na cùiseannaibh tagraidh, 
*S e do thùr a bha beachdail, 
Tha 'n dùthaich làn aitis 
O'n a thàinig thu dhachaigh le fàiite . 
O'n a thàinig thu dhachaigh, &c. 

Sàr phòitear an fhìon thu, 
'Studh'òladh'sadhìoladh- 



34 



Fhuair thu fòghlum gach rìoghachd, 
Meoir is grinne ni sgriobhadh ; 
Bu tu sealgair na sithne 
Le d' chuileabhair caol, direach, 
'Nuair a thàrladh tu 'm frith nam beann àrda - 
'Nuair a thàrladh tu, &c. 

An am dhuit a bhi taghall 
Ann sa' bheinn am bi 'n f haoghaid, 
Leat bu mhiannach a ghreadhainn, 
Fuaim mhiosar ri h-adhairc, 
Gunna glaice do roghainn, 
Gairm ghallanaich gaothair, 
'Nuair a rachadh e 'n dèigh fir cràice : 
'Nuair a rachadh e 'n dèigh, &c. 

? S 'nuair, a loisgeadh tu 'm fùdar, 
Leis a' ghunna nach diiiltadh, 
Bhiodh na peileirean du'-ghorm, 
Le teine 'gan stiùradh 
Ri h-eilid na stmce, 
r S bhiodh a ceithreannan brùite, 
Is do ghillean 'ga giùlan à f àsach : 
Is do ghillean 'ga giulan, &c. 

'S 'nuair a thearnta gu d' bhaile 
Mu òidhche le farum, 
Bu ghleadhrach an talla, 
Tur greadhnach sin Bhealaich ; 
Mòr chaoimhneas air t'aire, 
Bhiodh loinn air luchd-ealaidh 
Leis an semnte gach caithream a b' kill leat ; 
Leis an s&nnte gach caithream &c. 

Mu chromadh na grèiue 
'Nuair a dhonnadh na speuran, 



35 



Gheibbte sollain a's èibhneis, 
An tigh soilleir na fèile, 
Gach ceòl bu bhinne r'an eisdeachd. 
Co-fhreagairt a chèile, 
An f hiodhall, 's na teudan, 'sa chlàrsach : 
An fhiodhall, 's na teudan, &c. 

Maduinn slioilleir ag 6'ridh, 
Gheibhte chomaine cheudna, 
Piob am folais 'ga spe*iceadh, 
Feadain loraa 'g an gleusadh, 
Dosa donna ri beus daibh, 
Ceòl loinneil bu rèithe, 
Sir chaithe 1 na fèisd ann a t' àros : 
Sir chaithe' na feisd, &c. 

'Si an trompaid 's na h-òrgain, 
Bu ghlan pronndol is monmhor, 
'Nuair a lòmte gach corra-mheur 
Nach bu tròm air an t-serachan, 
Bu phuncail an toraman, 
Gu fonnmhorach, soirmeil. 
Ann an teaghlach a' Mhorair ri àbhachd ! 
Ann an teaghlach a' Mhorair, &c. 

Talla flathasach, rioghail, 
An robh mathas, gun mhi-run, 
Gheibht 1 an taghaich gu lionmhar, 
Do mhaithean na rioghachd, 
Seòl air caitheadh an fhiona, 
Uisge-beath' ann am piosan, 
A' sir ghabhail sios nan deoch slàinnte : 
A' sir ghabhail sios, &c. 

Mar bu mhiannach leat fhaicinn 
Bhi gu flalaidh mar chleachd thu, 



36 



Miosail, miaghail, gun airceas, 
Uails' is riomhadh a's fasan ; 
Or lionmhor g'a sgapadh, 
Cluiche dian g'a chuir seachad, 
Air dhisnean, air chairtean, \s air thàileasg: 
Air dhisnean, air chairtean, &c. 

Beus nach b 1 ainneamh le d' theaghlach, 
Bhi gu farumach, greadhnach, 
Ceòl is aiteas gach òidhche, 
Seòmar laiste le coinnlibh ; 
'S e Gleann-urchaidh do staoile. 
'S thu air Bealach aY òidhre, 
Gu meal thu do ghrèim air an kite ; 
Gu meal thu do ghreim, &c. 



COIRE-CHEATHAICH. 

T Se coire-cheathaich nan aighean siùbhlaeh. 

An coire rimach, is ùrar fonn, 

Gu lurach, miad-fheurach, mìn-gheal, sùghar, 

Gach lusan flùar bu chùbhraidh learn ; 

Gu molach, dù-gliorm, torrach. lùisreagach, 

Corrach, pliiranach, dlù-ghlan grinn ; 

Caoin, ballach, ditheanach, canach, misleanach. 

Gleann a 1 mhilltich, 'san lionmhor mang. 

Tha falluinn dhùinte, ga daingeann, dùbailt', 
A mhaireas ùinne, rau'n rùisg i lorn, 
Do'n fheur is eùl-fhinne dh' fhàs na h-ùrach, 
\S a bharr air lùbadh le driuchda tròm, 



* For the Tune of the above Song, see the Rev. Mr Patrick 
Macdonald's " Collection of Highland Vocal Airs," p. 20, 
No. 132. 



37 



Mu choire guanach nan torran uaine, 

A' bheil luibh a's luachair a suas g'a cheann ; 

\3 am fàsach guamach an càs a bhuana, 

Nam b' kite cruaidh e, 'm biodh tuath le'n suirn. 

Tha trusgan faoilidh air cruit an aonaich, 

Chuir suit is aoidh air gach taobh a d 1 chòm, 

Mìn-fheur chaorach is barra bhraonan, 

'S gach lus a dh' fhaodadh bhi 'n aodan thorn, 

M'an choir 1 is aoidheala tha r'a f haotainn, 

A chunna' daoine an taobh so 'n Fhràing ; 

Mur dean e caochladh, b' e 'n t-aighear saoghalt' 

Do ghillean aotrom bhi daonnan ann. 

'S ann mu'n Ruadh-aisridh dh'fhàs na cuairteagan, 

Cluthor, cuachanach, cuanar, àrd, 

Na h-uile cluaineag 's am bàrr air luasgadh, 

'S a' ghaoth 'g an sguabadh a null 'sa nail : 

Bun na cioba is bàrr a' mhilltich, 

A' chuiseag dhìreach, 's an fhiteag cham ; 

Muran brioghor, 's an grunnasg lionmhor, 

Mu'n chuile dhiomhair, am bi na suinn. 

Tha sliabh na lkirig an robh Mac-Bhaidi, 

'Na mhothar fàsaich, 's na stràca tròm ; 

Slios na bàn-leacainn, cha 'n i is tàire, 

'S gur trie a dh' àraich i 'n làn-damh donn : 

'S na ji-aighean dàra nach tèid 'na bhà- thigh 

A bhios le 'n àlach gu h-àrd 'nan grunn, 

'S na laoigh gu h-ùiseil a là 'sa dh'oidhche, 

'S na h-uiread cruinn diù air druim Clach-fionn. 



Do leacan caoimhneil, gu dearcach, braoileagnch, 
Breae le faoireagan is cruinn dearg ceann ; 



38 



An creamh 'na chathraichean, am bac nan staidh- 
Stacan fraoidhneasach nach bu ghann : [richean. 
Am bearnan-bride, 's a' pheighinn rioghail, 
'S an canach min-gheal, 's am mislean ann ; 
'S a h-uile nrir dheth, o'n bhun is isle 
Gu h-ionad cirean na crich is àird'. 

'S rìomhach còta na creige mòire, 

'S cha n-eil am fòlach a' d'chòir 'san am, 

Ach mionan-còinntich, o 's e bu nòsaire, 

Air a chòmhdachadh bhos is thall : 

Na lagain chòmhnard am bun nan srònag, 

Am bi na sobhraichean, 's neòinein fann, 

Gu bileach, feòirneanach, milis, roineagach, 

Molach, ròmacb, gach seòrs' a th' ann. 

Tha mala ghruamach, do'n bhiolair uaine, 
M'un h-uile fuaran a th' ann san f honn ; 
Is doire shealbbag aig bun nan garbh-chlach, 
'S an grinneai gainmhich' gu meanbh-gheal pronn ; 
'Na ghlugan-plumbach air ghoil gun aon-teas, 
Ach coileach bùirn tighin' & grunnd eas lòm, 
Gach sruthan ùiseal 'na chuailean cùl-ghorm, 
A' ruith na spùta, 's na lùba steoll. 

Tha bradan tarra-gheal sa' choire gharblilaich, 

Tha tigh'n o'n f hairge bu ghailbheach tonn, 

Le luinneis mheamnach a' ceapa' mlieanbh-chuileag, 

Gu neo-chearbach le cbam-ghob cròm : 

Air bhuinne borb, is e leum gu foirmeil, 

'Na èideadh colgail bu ghorm-glas druim, 

Le shòislean airgid, gu h-iteach, meana-bhreac, 

Gu lannach, dearg-bhallach, earr-gheal sliom. 

S e Coire-cheathaich an t-aithir prìseil, 
S an t-àite rìoghail mu'm bidht' a' sealg, 



30 



Is bi' fèidh air ghiùlan le làmhach fùdair, 
A' cur luaidhe dhù'-ghorm gu dlù nan calg : 
An gunna gleusda, s' an cuilean eatrom, 
Gu fuileach, feumanach, treubhach, garg, 
A' ruith gu siùbhlach, a' gearradh shùrdag, 
S' a dol g'a dhùbhlan ri cùrsan dearg. 

Gheibhte daonnan mu d' glilacaibh faoine, 
Na h-aighean maola, na laoigh, 's na maing ; 
Sud bu mhiann leinn am maduinn ghrianach, 
Bhi dol g' an iarraidh, 's a' fiadhach bheann, 
Ge d' thigeadh siantan oirnn' uisg' is dìle, 
Bha seòl g'ar dìdeann mu'n chrìch san àm, 
An creagan ìosal am bun na frìthe, 

an leaba-dhìona, 's mi m' shìneadh arm. 

'S a' mhaduinn chiuin-ghil, an àm dhomh diisgadh, 

Aig bun na stùice b'e 'n sùgradh learn ; 

A' chearc le sgiùcan a' gabhail tùchain, 

'S an coileach cùirteil a 1 dùrdail cròm ; 

An dreathan sùrdail, 's a ribheid chiùil aige, 

A' cur nan smùid dheth gu liighor binn ; 

An druid 's am brù-dhearg, le mòran iiinich, 

Ri ceileir sunntach bu shiubhlach rann. 

Bha eoin an t-sleibhe 'nan ealtainn gle-ghlan, 
A' gabhail bheusan air ghèig sa' choill, 
An uiseag cheutach, 's a luinneag fèin aice, 
Feadan spèiseil gu rèidh a' seinn : 
A chuag, 'sa smeòrach, am bàrr nan ògan, 
A' gabhail òrain gu ceòlmhor binn : 
'Nuair ghoir an cuannal gu loinneil guanach, 
'S e 's glain' a chualas am fuaim sa' ghleann. 

'Nuair thig iad còmhla na bheil a' d' chòirse 
Do'n h-uile seòrsa bu choir bhi ann ; 



40 



Damh na cròice air srath na mòintich, 
'S e gabhail crònain le dreòcam àrd ; 
A' dol san fheithe gu bras le h-eibhneas, 
A' mire-leumnaich ri èildeig dhuinn ; 
Bi sin an ribhinn a dh'f has gu mileanta, 
Foinneamh, finealta, direach, seanng. 

Tha mhaoisleach chùl-bhuidh 1 air feadh na dùslairm 

Aig bun nam fiùran 'g an rùsga' lorn, 

'S am boc gu h-utlaidh ri leaba chùirteil, 

'S e 'ga bùrach le rùtan cròm ; 

'S am minnean riabhach bu luime cliathaich, 

Le chuinnean fìadhta, is fiadhaieh' ceann, 

'Na chadal guamach an lagan uaigneach, 

'Fo bhàrr na luachrach 'na chuairteig chruinn. 

Is lionmhor cnuasach a bha mu'n cuairt duit, 
Ri km am buana, bu luaineach clann, 
Ri tionnal guamach, gu fearail, suairce, 
'S a' roinn gu h-uasal na f huair iad ann ; 
Cèir-bheach 'na cnuacaibh, 's an nead na chuairteig, 
'S a 1 mini 'ga buannachd air cruaidh an tuim, 
Aig seillein riabhach, breaca, srianach, 
Le'n crònan cianail is fiata srann. 

Bha cus ra' fhaotainn do chnomhan caoine, 

'S cha b' iad na caochagan aotrom gann, 

Ach bagailt mhaola, bu taine plaoisg, 

A' toirt brigh à laoghan nam maoth-shlat fann : 

Srath nan caochan, 'na dosa caorainn, 

'S nam preasa caola, Ian chraobh a's mheang ; 

Nan gallan ùra, 's nam faillean dlùtha, 

'S am barrach dùinte mn chùl nan crann. 

Gach kite timchioll 'n am fàsach iomlan, 
Màm a's fìon-ghleann, 's an Tuilm 'ga choir 



41 



Meall-tionail làimh ris, gu molach, tlàthail,' 
B'e chulaidh dh'àrach an alaich big ; 
Na daimh 's na h-èildean am maduinn chèitein, 
Gu moch ag èirigh air rèidhlean feòir ; 
Greidhean dhearg dhiù air taobh gach leargain, 
Mu 'n choire gharbhlaich, da'n ainm an Ceò. 



CUMHA CHOIRE-CHEATHAICH. 

Air Fonn, — " The Flowers of Edinburgh " 

'S duillich learn an càradh 
Th' air coire gorm an f hasaich, 
An robh mi greis gam àrach 

'S a bhrkighe so thall ; 
'S iomadh fear a bharr orm, 
A thaitneadh e r'a nàdur, 
Na 'm biodh e mar a bha e, 

'Nuair dh' f hag mi e nail ; 
Gunnaireachd a's lamhach 
Spuirt a's aobhar gaire, 
Chleachd bhi aig na h-àrmuinn 

A b'àbhaist bhi sa' ghleann ; 
Rinn na fir ud f hàgail — 
'S mac Eoghainn t'ann an rìràsta. 
Mar chlach an ionad ckbaig 

An kite na bh' ann. 

Tha 'n coir' air dol am fàilinn, 
Ged' ithear thun a' bhlàir e, 
Gun duin' aig am bheil càs deth 

Mu'n kit ann san am ; 
Na feigh a bh' ann air fhàgail, 
Cha d 1 fhuirich gin air kruinn, 
'S cha n-eil an kite-tkmha 

Mar bha e sa' ghleann. 



42 



Tha 'm Baran air a shàrach', 
Is dh'f hartlaich air an tàladh, 
Gun sgil aig air an nàdur 

Ged' thàinig e ann : 
B' f hearr dha bhi mar b' àbhaist, 
Os ceann an t-soithich chàtha, 
'S a làmhan a bhi làn d'i, 

Ga f àsgadh gu teann. 

Se miighadh air an t-saoghal 
An coire laghach, gaolach, 
A dhol a nis' air faoin-tragh, 

'S am maor a theachd ann : 
'S gur h-e bu chleachdadh riamh dhuit, 
Bhi trusadh nan cearc biata, 
Gur trie a rinn iad siathnail, 

Le pianadh do lamh ; 
Is iad na 'm baidnibh riabhach, 
Mu t' amhaich 's ann ad' sgiathan, 
Bhiodh itealaich a's sgiabaii 

Mu t' f hiaclan san am • 
Bu ghiobach thu ri riaghailt, 
Mu chidsin tigh an iarla, 
Gar nach b'e do mhiann 

Bhi cur bhian air an staing. 

Ged' tha thu 'nis sa' bhràighe, 
Cha chompanach le each thu, 
'S na h-uile duine tàir ort 

O'n thàinig tu ann ; 
'S eigin duit am fàgail 
Na 's miosa na mar thàinig, 
Cha taitinn thu ri 'n nàdur, 

Le cnàmhan 's le cainnt : 
Ged' fhaiceadh tu ghreidh uallach. 
'Nuair rachadh tu mu'n cuairt daibh, 



43 



Cha dean thu ach am fuadaehadli 

Suas feadh nam beann ; 
Leis a' ghunna nach robh buadhor, 
'Sa mheirg air a toll-cluaise, 
Cha 'n eirmis i na cruachan, 

An cuaille dubh, cam. 

'S e 'n coire chaidh an deis-laimh. 
O'n tha e nis gun f heigh aim, 
Gun duin' aig am bheil spèis diu, 

Ni feum air an cùl ; 
O'n tha iad gun f hear-glèidhte, 
Cha'n f huirich iad r'a chèile, 
'S ann a ghabh iad an ratreuta 

Seach rèidhlean nan lùb. 
Cha n-eil pris an ruadh-bhuic, 
An coille no air fuaran, 
Nach b' èigin da bhi gluasad 

Le ruaig feadh na dùthch' ; 
'S cha n-eil a nis' mu'n cuairt da, 
Aon spuirt a dheanadh suairceas, 
Na thaitneadh ri duin'-uasal 

Ged' fhuasgladh e chù. 

Tha choille bh' aim san f hrith ud, 
Na cuislean fada, direach, 
Air tuiteam a's air crionadh 

Sios as an rùsg ; 
Na pris sin a bha brioghor 
Nan dosaibh tiugha, lionmhor, 
Air seacadh mar gu'n spiont' iad 

A nios as an ùir ; 
Na faillenean bu bhòiche, 
Na slatan is na h-ògain, 
'S an t-àit am biodh an smebrac'i.% 

Gu mòdhar a se'irm cihil ; 



44 



Tha iad uil 1 air caochla, 
Cha cT fhuirich fiodh na fraoch ann ; 
Tha mullach bharr gach craoibhe, 
'S am maor 'ga thoirt diii. 

Tha uisge srath na dige, 

Na shruthladh dubh gun sioladh 

Le barraig uaine liogh-ghlais 

Gu mi-bhlasda grannd ; 
Feur-lochain is tàchair 
An cinn an duileag-bhàite, 
Cha n-eil gnè tuille fàs 

Anns an kit' ud san àm ; 
Glumagan a' chàthair, 
Na ghlugaibh domhain, sàmhach, 
Cho tiugh ri sùthan càtha, 

'Na làthaich 's na phlàm ; 
Sean bhùrn salach ruadhain 
Cha ghlaine ghrunnd na uachdar, 
Gur coltach ri muir ruaidh e, 

Na ruaimle feadh stang. 

Tha 'n t-àit an robh na fuarain 
Air f às na chroitean cruaidhe, 
Gun sòbhrach, gun sail-chuaich, 

Gun lus uasal air càrn ; 
An sliabh an robh na h-èildean, 
An àite laidhe 's èiridh 
Cho lòm ri cabhsair fèille, 

'S am feur chinn e gann : 
Chuir Alasdair le ghèisgeil 
A' ghreidh ud as a chèile, 
'S air leam gur mòr an eucoir 

An f heudail a chall ; 
Cha lugha 'n t-aobhar mìothlachd, 
Am fear a chleachd bhi tìorail, 



45 



A 1 tearnadh a's a' direadh 
Bi frith nan damh seang. 

Ach ma's duine do shliochd Phàruig 
A thèid a nis 1 do'n kite, 
'S gu 'n cuir e as a làraich 

An tàchran a th' ann, 
Bi'dh 'n coire mar a bha e, 
Bi'dh laoigh a's aighean dàr ann, 
Bi'dh daimh a' dol san dàmhair, 

Air fàsach nam beann ; 
Bi' buic s'na badain bhlàtha, 
Na brie san abhuinn laimh riu, 
'S na fèigh an srath na lairig' 

Ag àrach nam mang ; 
Thig gach ni gu' àbhaist, 
Le aighear is le àbhachd, 
'Nuair gheibh am Baran bairlinn, 

Sud f hàgail gun taing. 



ORAN SEACHARAN SEILGE. 

LUINNEAG. 

Ckunna 1 mi 'w damh donn 

'# na h-eildean. 
Direadh a 1 bhealaich le chèile : 
Chunnd) mi 'rc damh donn 

'£ na h-eildean. 

'S mi tearnadh à Coire -cheathaich, 
'S mòr mo mhighean 's mi gun aighear, 
Siubhal frìthe rè an latha, 
Thilg mi 'naspraidhe nach d'rinn feum dhomh. 
Chunnd} mi 'n damh donn, <&c. 



46 



Ged' tha bacadh air na h-armaibh, 
Ghleidh mi'n Spainteach thun na sealga, 
Ge do rinn i orm do chearbaich, 
Nach do mharbh i mac na h-èilde. 
Chunna 1 mi 'w damh donn, &c. 

'Nuair a dh'èirich mi sa' mhadainn, 
Chuir mi innte fùdar Ghlascho, 
Peileir teann is tri puist Shas'nach, 
Cuifean asgairt air a dhèigh sin. 
ChunncC mi damh donn, &c. 

Bha 'n spor ùr an dèis a breacadh, 
Chuir mi iiille ris an acuinn, 
Eagal driùchd bha mutan craicinn, 
Cumail fasgaidh air mo chèile. 

Channel? mi '?z damh donn, &c. 

Laidh an eilid air an fhuaran, 
Chaidh mi farasta mu'n cuairt d'i, 
Leig mi 'n deannal ud m'a tuairmse, 
Learn is cruaidh gu'n d'rinn i èiridh. 
Chunna) mi ''n damh donn, &c. 

Rainig mise taobh na bruaiche, 
'S chosg mi rithe mo chuid luaidhe ; 
'S 'nuair a shaoil mi i bhi buailte, 
Sin an uair a b' àird' a leum i. 

Chunna? mi "'n damh donn, &c. 

'S muladach bhi siubhal frithe, 
Ri la gaoith', a's uisg', a's dile, 
'S òrdugh teann ag' iarraidh sithne, 
'Cur nan giomhanaeh 'nan e*igin. 
Chunna 1 mi "'n damh donn, <èc. 



47 



? S mithich tearnadh do na gleannaibh 
O'n tha gruamaich air na beannaibh, 
'S ceathaich dùinte mu na meallaibh, 
A' cur dalladh air ar lèirsinn. 

Chunna 1 mi 'n damh donn, &c. 

Bi' sinn beò an dòchas ro mhath, 
Gu'm bi 'chùis ni's f hearr an ath la' ; 
Gu'm bi gaoth, a's grian, a's talamh, 
Mar is math leinn air na slèibhtibh. 
Chunna 1 mi damh donn, &c. 

Bithidh an luaidh ghlas 'na deannamh, 
Siubhal rèith aig conaibh seanga ; 
'S an damh donn a' sileadh fala, 
'S àbhachd aig na fearaibh gleusda ! 



IAIN CAIMBEUL A' BHANCA. 

Iain Chaimbeul a' bhanca, 
Gu'm faiceam thu slàn, 
Fhir a chumail na dàimh, 

'Gam buineadh bhi mòr : 
Lc d' chridhe fial, fearail, 
A thug barrachd air càch, 
An iomadaibh càs 

A thuilleadh nan siògh. 
Fhuair thu meas, nach eil bichiont' 
A measg Bhreaturmach, 
Banc an òir bhi fo d' sgòid, 
Ann an còir dhleasanach ; 
Na th' ann, cha n-e 'm beagan 
Is e 'm freasdal ri d' stàit, 
Fo leagadh do làmh 

'S gu freagradh do bheòil. 



48 



'S tu marcach nan srann-each, 
Ib farumaich ceum, 
Le 'm falaireachd fèin 

Gu farasta fòil : 
Air diollaid nan cùrsan 
Bu dùbailte srèin, 
'S tu bhuidhneadh gach rèis, 

A shiùbhlabh an ròd. 
Na h-eich bhearcasach, chalraa. 
Bhiodh garbh, cumachdail, 
Is iad gu h-anmadail, meamnach, 
Le 'm falbh gruileumach, 
Cruidheach dlù-thairgneach, 
Mear, ainfheasach, fuasgailteach, 
Ceannardach. cluas-bhiorach, 

Uallach gu leòir. 

B'e do roghainn a dh'armachd, 
An targaid chruinn ùr, 
Gu meanbh-bhallach dlù, 

Buidh', tairgneach, cruaidh, seòlt ; 
Is claidheamh chinn-airgid 
Cruaidh, calma nach lùb, 
Lann thana gheur- chùil 

Gu daingean a'd dhòrn ; 
Mar ri dag' ullamh, grad, 
A bhiodh a shnap freasdalach, 
Nach biodh stad air a shraid 
Ach bhi 'mach freagarrach ; 
Fùdar cruaidh sgeilceara 
Ani feadan gle dhireach, 
A'd' làmhan geal, mine, 

'S cùilibhear caol, gorm. 

Bu cheannard air feachd thu, 
'N àm gaisge no feum, 



49 



Fear misneachail treun 

A b' f hiosrach 's gach seòl ; 

A f huair f òghlum a's fasan, 

Is aiteas g'a rèir, 

Tur paillte le cèill 

A' cur aignidh am mòid. 

An am suidhe na cùirte, 

No dùbladh an t-seisein, 

An uchd barra no binne, 

'S i t'fhirinn a sheasadh : 

Deagh theangair gu deasput, 

Bu f hreagarrach cainnt, 

A bhuidhneadh gach geall 
'S a chumadh a' chòir. 

'S e do shùgradh bha earailteach, 

Ceanalta, suairc, 

'N àm tional nan uaislean 

Mar riut a dh' òl ; 
Gu fàilteachail, furanach, 
A chuireadh tu suas, 
Gach duine do'n t-sluagh, 

Ga'm buineadh bhi d' chòir : 
Na diùcan bu rlomhaiche, 
A chit' ann am Breatunn, 
Is bu chompanach righ thu, 
Le firinn 's le teisteas, 
Fhir ghreadhnaich bu sheirceile 
Sheasadh air blàr, 
Fo 'n deis bhiodh làn, 

Do lastainean oir. 

'S math thig dhuit san fhasan. 
An ad a's a' ghruag, 
Air an deasachadh suas 
Am fasan an t-slòigh ; 



50 



Gu camagach daite, 
Lan chaisreag a's chuach, 
Gu bachlach mu'n cuairt, 

Lo maise ro mhòr : 
Tha gach ciamh mar do mhiann, 
Air an sniamh cumachdail, 
Fiamh dhonn, torrach, tròm, 
Gun bhonn uireasbhuidh, 
Amlagach, cleachdach, 
Cruinne, cas-bhuidh, tlà, 
Cho gasta ri barr, 

Th' air mac san Roinneorp' ; 

'S i t' aghaidh ghlan, shoilleir, 
Bba caoinmhneil ro shuairc, 
Caol mhala gu ghruaim, 

Sùil mheallach bu bhòidhch' ; 
Gnùis àilidh mar chanach, 
Bu cheanalta, snuadh, 
Min, cannach, do ghruaidh, 

Mar bharra nan ròs. 
Cha n-eil àilleachd air càch, 
Nach tug pàirt urram dhuit ; 
Foinneamh, finealta, direach, 
Deas, fior chumachdail, 
Calpa, cruinn, cothromach, 
Corrach, gu d' shàil, 
Gun chron ort a' fàs, 

mhulach gu bròig. 

Do smaointeannan glice, 
Le misnich 's le cèill, 
Do thuisge ghlan, gheur, 

'S deagh thuiteamas beòil ; 
Gun tuirsneadh, gun bhristeadh, 
Gun trioblaid, fo'n ghrèin 



51 



A b 1 fhiosrach mi fèin, 
Is misd thu bhi d' chòir. 

'S ioma gibht 1 a tha nis, 

Lionmhor trie minig ort, 

Iul a's fios, mùirn a's mios, 

Flùr a' measg fmnich thu, 

An uaisle le spiorad, 

Air mhireadh a' d' chàil, 

'S tu iriosal, bàigheil, 
Cinneadail,' còir. 

Gheibhte sud ami ad' thalla, 
Fion geal is math tuar, 
Deoch thana gun druaip, 

Is i fallain gu pòit ; 
Bhiodh sunnt agus farum 
An aire an t-sluaigh, 
Deagh ghean anns an uair, 

A' teannadh r'a h-òl ; 
Anns an tigh bu mhòr seadh, 
Leis nach dragh aithnichean, 
Mùirn a's caoin, a bhios air fheadh, 
Cupa 's glain, canachan, 
Coillearan airgid, 
Dreos dhealrach an cèir, 
Feadh t'aitreimh gu lèir, 

Is iad paillte gu leòir. 

B'e do mhiann a luchd-ealaidh, 
Piob sgalanta chruaidh, 
Le caithream cho luath, 

'S a ghearradh na meòir ; 
Puirt shiùbhlacha mheara, 
Is fior alloil cuir suas, 
An talla nam buadh 

Bu bharrail mu'n sfòr : 



52 



Cruitean ciùil, torman ùr, 
Is e gu dlù ruith-leumnach ; 
Feadain lom, chruinne, dhonn, 
Thogadh fonn mireanach ; 
Clàrsach le grinneas, 
Bu bhinn-fhaclach fuaim, 
'S cha tilleadh tu 'n duais, 
'Nuair a shireadh tu cebl. 

'S iomadh àit' am bheil do charaid> 
A d'f harraid mu'n cuairt, 
An deas a's an tuath, 

Cho dleasnach 's bu choir ; 
Diùc Earra-ghaidhleach ainmeil, 
Ceann-armaillt' nam buadh, 
Leis na dhearbadh làmh chruaidh, 

Is ris an d'earbadh gu leòir ; 
An t-Iarla cliùiteach g'an dùthchas 
Bhi 'n Tùr Bhealaich, 
A chuir an ruaig le chuid sluaigh, 
Air na fuar Ghallaich ; 
Mòrair Loudon nan seang-each, 
Ard sheanalair camp 1 , 
Fhuair urram comand, 

Far na bhuidhinn na seòid. 

Tha iomadh càs eile 
Nach ceilinn san uair, 
Tha tarruinn ort buaidh, 

A mhaireas ri d' bheò ; 
Fuil rioghail air lasadh 
A mach ann ad' ghruaidh. 
Cur t'aignidh a suas 

Le aiteas ro mhòr ; 
Tha bùnntam a's lèirsinn, 
Gu lèir ann ad' phearsa, 



53 



Fhir shunntaich na fèile. 
Sgeul èibhinn a b' ait learn, 
Na 'm faicinn a' màireach 
Le àbhachd 's le mùirn 
Bhi 'd' chàradh fo 'n chrun 
An àite Righ Deòrs'. 



ORAN GHLINN'-URCHAIDH. 

Mu'n tig ceann bliadhna tuille, 

Cha bhi sinn uil' an Tor-a'mhuilt ; 
Thèid sinn thar na bealaichean, 

Do'n fhearann an robh 'n tlus : 
Far am bheil ar dilsean, 

Ann san tir am bheil ar cuid ; 
'S an t-àit' an còir dhuinn criochnachadh 

'S an tiodhlaicear ar cuirp. 

Is ami an Clachan-an-diseirt, 

Bu ghrinn bhi ann an diugh, 
Suidhe 'n eaglais mhiorbhailteich, 

An dasg bu riomhach cur ; 
Ag èisdeachd ris na dh'innseadh dhuinn, 

Am fear bu shiobhalt guth ; 
Is e toirt sgeul a' Bhiobaill duinn, 

'S a bhrìgh a' tigh'n' gu buil. 

Gleannan blàth na tioralachd, 
An ro mhath 'n cinn an stuth, 

Far am bheil na h-innseagan, 
Am bheil an s\ol an cur : 

Cinnidh arbhar craobhach ann 
Cho caoin-gheal ris a' ghruth, 

Gu reachdmhor, biadhor, brioghor, 

Tròm, torach, liontach, tiuth. 



u 

Bu chridheil bhi sa' gheamhradh ann, 

Air bainnsean gheibhte spurt ; 
Fonn-cheol rèidh na piobaireachd, 

Cha bhiodh sgios mu sgur : 
Fuaim nan teud aig fidhleirean, 

A sheinneadh sios na cuir ; 
'S an luinneag fèin aig nionagan, 

Bu bhinne mhillse guth. 

Gheibhte bradan fior-uisg ann, 

A' direadh ris gach sruth ; 
Eoin an t-slèibh' gu lionmhor, 

'S na milltean coileach dubh ; 
Earba bheag an sgriobain, 

'Na minnein chrìon 's na buic, 
'Sa ghleann am bheil na fritheachan, 

'S na giomanaich 'nam bun. 

O'n a thàinig mi do'n f hearann so, 

Cha 'n f haigh mi pris an eòin, 
'S cha n-eil fàth bhi bruidhinn 

Mu'n f hear-bhuidh' air 'm bi 'n cròc • 
Cha b'ionnan 's bhi mar b'àbhaist domh, 

Aig bràighe doire-chrò, 
Far am bidh na làn-daimh, 

Ni 'n dàmhair ann sa' cheò. 

Mo shoraidh do Ghleann-urchaidh 

Nan tulchan glasa feòir, 
Far an bheil na sealgairean, 

'S a f huair iad ainm bhi còrr ; 
A' dhireadh ris na garbhlaichean, 

Am biodh greidh dhearg na's leòir 
'S bhiodh gillean tròm le eallachan 

A dh'f hàgadh tarbliach bòrd. 



55 



'S an uair a thigeadh dhachaigh leo, 

Gu'm b'f hasanta bhur seòl, 
A' suidhe 'san tigh-thàirne, 

'S bhi dàmhsa mar ri ceòl : 
Cridhealas r'a chèile, 

'S na bèin a bhi g 1 an òl ; 
'S cha 'n fhaicte cùis 'na h-eigin 

An àm èigheach air an stòp. 



ORAN AN T-SAMHRAIDH. 

'Nuair thig an sàmhra' geugach oirnn, 

Thèid sian nan speur o'n ghruamaiche, 
Thig this a's bias a's aoibhneas — 

Thèid gach ni g'a rèir am buadhalachd. 
Thig feart le neart na grèine oirnn, 

Ni 'n saoghal gu lèir a chuartachadh ; 
Thig teas o siios 'nuair dh'èireas i 

Ni feum, 's cha trèigear uainne e. 

Bidh pòr ann an tìr ghràisearan, 

Chur sil ann san tìm ghnàthaichte ; 
A' toirt brigh as an ùir nàdurra, 

O'n bhlàr gu 'bhàrr a ghluaiseas e : 
Gu reachdmhor, breac, neo-fhàillineach, 

Trom-chuilleanach, garbh-ghràineanach, 
Gu diasach, riabhach, càileanach, 

Gu biadhchar, làn, 'nuair bhuainear e. 

'S glan fàileadh nan geug liobharra, 
Mu ghàradh nan seud lionmhora. 

Am biodh àilleagain gle riomhacha 
Le blàths a' sir chur snuadh orra ; 



56 

Gu h-ùbhlach, peurach, fioguiseach, 
Glan, brìoghor, diomhair, guamaiseach 

Gach sràid is àillidh grìneachan, 
Mar phàileas rìgh r'an cuartacbadh. 

*S ro gbreannar gacb gleann fior-mhonaidh, 

Cur iombaidh ghrinn an uacbdar air ; 
Gach lus le bhàrr cno' mbiorbhailteacb, 

A' fàs fo mbile suaicheantas ; 
Gu duilleach, lurach, ditheanach, 

Glan, rìomhacb, lionmhor, cuacbanach, 
Gu ropach, dosach, misleanach, 

Gu millteachail, mm, uain'-neulacb. 

Bidh fonn air gacb neacb nkdurra, 

Bhiodb sealltainn gacb ni gnàthaicbte, 
Am blàr lorn a' cur dreach fàsaich air, 

Gacb là cur stràc neo-thruaillidh air ; 
Gu molacb, toracb, blàth-mbaiseach, 

'S na craobhan làn do cbnuasacbdan 
Gu h-ùrar, dù-gborm, àileanta, 

Le frasan blàtba, bruaidleanach. 

Bi'dh gacb frith gu ftontach, feurach ; 

'S thèid na fèigb 'nan èideadh suaicheanta, 
Gu h-uallach, binneach, ceumanach, 

Grad-leumanach, bior-chluaiseanach ; 
Gu cròcach, cabrach, cèir-ghealach, 

Gu mangach, eangach èaldeagach, 
'Gan grianadh sa' mhios cbeiteanach, 

Air slios an t-slèibh' mu'n cuartaich iad. 

Bidh laogh ri taobh gach aighe dhiu, 
'Nan laidhe mar is còir dhaibh ; 

Bidh gach damh a's mang co-aigbearacb, 
'Nuair thig Fil-leathain ròid orra ; 



57 



Bu tuille lòin a's saoghail, 

Do gach neach a ghabhadh gaol orra, 
Bhi trie ag amharc caol orra 

'S ag èisdeachd gaoir an crònanaich. 

Bidh maoisleach a' chirm ghuanaich, 

A' cur dreach a's snuadh a's tuar oirre, 
'S i tilgeadh cag a' gheamhraidh 

A chuir gart a's greann a's fuachd oirre : 
O'n thàinig blàthas an t-Samhraidh oirnn, 

Cuiridh ise màntal ruadh oirre, 
'S tha inntinn ghrinn g'a rèir aice, 

Gu fallain, fèitheach, fuasgailteach. 

Bi'dh am minnein ùrar meanbh-bhallach, 

Gnos tioram air a ghnùis bu sgeinmeile ; 
Gu mireanach, lùghor, anmadail, 

Ki slinnean na h-earb an guailleachan. 
Bu chlis feadh phreas mu an-moch iad, 

Gu trie fo iochd nam meanbh-chuileag, 
Gu sgrideil, gibeach, gearr-mhasach, 

An sliochd d'an ainm na ruadhagan. 

Bi'dh gach creutair failinneach, 

A bha greis an càs na fuaralachd, 
A' togail an cinn gu h-àbhachdach, 

O'n a thàinig blàths le buaidh orra : 
Na h-eoin sa' phong a b'àbhaist daibh, 

Gu ceòlmhor, fonnmhor, fkilteachail, 
Feadh phreas a's thorn ri gàirdeachas, 

Gun chàs a dh'f hàgadh truaillidh iad. 

'S neo-thruaillidh am pòr lìonmhor ud, 
'S gur spèiseil grinn a ghluaiseas iad ; 

Le'm beus a' sèinn mar fhidhleirean, 
Gur h-dibhinn binn ri m' chluasaibli iad ,* 



53 



'S glan luinneagach, fior-inntinneach, 
A. 1 chànain-chinn thig uapa-san ; 

'S iad gobach, sgiathach cireanach 
Gu h-iteach, dionach, cluaineiseach 

Bidh an coileach le thorman tùchanach, 

Air chnocaibh gorm a' dùrdanaich, 
Puirt f hileanta, cheòlmhor, shiùbhlacha, 

Le ribheid dlùith chur seòl oirre ; 
Gob crom nam poncan lùghora, 

'S a chneas le dreach air a dhùblachadk, 
Gu slios-dubh, girt-gheal, ùr-bhallach, 

'S dà chirc a' sùgradh bòidheach ris. 

Thig a' chuthag sa' mhios chèitein oirnn, 

'S bi'dh riabhag 'na seuchdan còmhladh ri, 
'S an dreathan a' gleusadh sheannsairean 

Air a' ghèig is àird a mhòthaicheas e. 
Bidh chòill' gu lèir 'sna gleanntaichean, 

Air chrathadh le h-èibhneas canntaireachd, 
Aig fuaim a' chuanail cheannsalaich, 

Feadh phreas, a's chrann, a's òganan. 

Na doireachan coill' bu dìomhaire, 

'S na croinn mu'n iadh na smeòraichean 
Thèid gach craobh an ciataichead, 

Bidh caochla fiamh a's neòil orra ; 
Gu meanganach, direach, snìomhanach, 

Thèid cridhe nam freumh an sòghaireachd, 
Le trusgan ùr g'a mheudachadh, 

Bar~guc air mheuraibh nòsara. 

Bi'dh am beith gu cuisleach, fiùranach, 
Gu failleanach, slatach, ùr-fhasach ; 

Thig snothach fo 'n chairt a's drhisealachd, 
Bidh duilleach a's rùsg mar chòmhdacb air ; 



59 



Le bruthinn ihèià brìdh na dùslainn 

Ann am barrach dlù nan òganan' 
Gu plùranaeh, caoin, maoth-bhlasta, 

Mo roghainn do sbnaoisean sròine e. 

'S a' bhiolaire luideach, shlìom-chluasach, 

Ghlas, chruinn-cheannach, chaoin, ghorm-neulach 
Is i fàs glan, uchd-ard, gilmeanach, 

Fo barr-geal, iomlan, sònraichte ; 
Air ghlaic bu taitneach cearmontan, 

Le seararagan 's le neòineanan ; 
'S gach lus a dh'f haodainn ainmeachadh, 

Cur anbharra dhreach bòidhchead air. 

Gur badanach, caoineil, m\leanta, 

Cruinn, mopach, mìn-chruthach, mògunach. 
Fraoch groganach, dù'-dhonn, grìs-dearg, 

Barr cluigeanach, sinnteach, gorm-bhileach ; 
Gu dosaeh, garach. uain-neulach, 

Gu cluthor, cluaineach, tolmagach ; 
'S a' mhil 'na fùdar gruaige dha, 

'Ga chumail suas an spòrsalachd. 

'S i gruag na deataich rìomhaich i, 

'S mòr a brìgh 's is lìonmhor buaidh oirre, 
Cèir-bheach nan sgeap a' sinntinn oirr', 

Seillean breac feadh tuim 'ga chnuasachd sua j 
Gu cianail, tiamhaidh, srann aige, 

Air bharr nam meas a' dranndanaich, 
Bhiodh miann bhan-òg a's bhaintighearnan 

'Na fhàrdaich ghreannar, ghuamaisich. 

Is e gu sriteach, riabhach, ciar-cheannach, 
Breac, buidh', stiallach, srian-bhallach. 

Gobach, dubhanach, riasgach, iargalta, 
Ri gnìomh gu dian mar thuathanach ; , 



60 



Gu sùrdail, grunndail, deanadach, 
Neo-dhìomhanach 'na uaireannan ; 

'S e fàileadh lusan fiadhaiche 
Bhi's aige bhiadh 'sa thuarasdal. 

Gach tàn is àirde chruinnicheas 

Do'n àiridh uile ghluaiseas iad ; 
Thig bliochd a's dàir gun uireasbhuidh. 

Craobh àrd air cuman gruagaiche ; 
Na h-aighean is òige làdaire, 

Nach d'f hiosraich tràth nam buaraichean ; 
Bidh luinneag aig rìbhinn chùl duinn dhaibh, 

'Gam brìodal ciùin le duanagan. 

'S fior ionmhuinn mu thràth nòine 

Na laoigh òga chòir na buaile sin, 
Gu tarra-gheal, balla-bhreac, bòtainneach, 

Sgiathach, druimionn, sroinnionn guailleach ; 
Is iad gu iith-dhonn, ciar-dhubh, càraideach, 

Buidh', grìsionn, crà-dhearg, suaicheanta, 
Seang, sliosrach dìreach, sàr-chumpach, 

Cas, bachlach, bàrr an suainiche. 

Bidh foirm a's colg air creutairean, 

Gu stoirmeil, gleust' 'g ath-nuadhachadh ; 
Le forgan torchuirt feudalach, 

An treud, 's an sp v èidh, 's am buachaille : 
An gleann, barrach bileach, reidhleanach, 

Creamh, raineacli, rèisg a's luachaireach, 
'S e caoin, canach, mìn-ehmthach, ceutach, 

Fireach, slèibhteach, feurach, fuaranach. 

Bidh m\onntain, cam-bhil, 'b sòbhraichean, 
Geur bhileach, lònach, luasganacli, 



61 



Cathair-thalmhanta, 's carbhainn ehròc-cheannach 
Gharg, amlach, ròmach, chluas-bhiorach, 

Sughan-làire, 's f àileadh ghròiseidean ; 
Làn lilidh 's ròsan cuachanach, 

Is clann-bheag a' trusadh leòlaichean, 
Buain chòrr an còs nam bruachagan. 

Bi'dh 'm blàr fo stràc le ùraireachd, 

Oidhch' iuchair bhrùinceach, cheò-banach, 
Gach sràbh 'sa bàrr air lùbadh orr' 

Le cudthrora an drùchd 's le lòdalachd ; 
Na phaidearan lìonmhor, cùirneanach, 

Gu brìoghmhor, sùghmhor, sòlasach ; 
Cuiridh ghrian gu dian 'na smùidean e, 

Le fiamh a 1 gnùis san òg-mhaduinn. 

'Nuair a dhearsas a gnùis bhaoisgeil, 

Gu fial, flathail, fiamh, geil, caoimhneil oirnn. 
Thig mathas a's gnìomh le sàibhireachd, 

Chuir loinn air an Boinn-eòrpa so ; 
Le aoibhneas grèine soillseachadh, 

Air an speur gu rèidh a spaoileas i, 
Cur an cèill gach feum a rinn i dhuinn, 

C'a fhoillseachadh 's g'a mhòideachadh. 



ORAN DO CHA1PTIN GEARD DIiUNEIDEANN. 

A bhliadhn' a chruinnich an càmpa, 

'S a thàinig an trioblaid, 
Bha Donnachadh òg CaimbeiiP 

Air cheann na Milisi ; 

* Duncan Campbell was a captain in the Argyleshire militia 
during the troubles of 1745. After the battle of Culloden, he was 
sent with a company of soldiers to punish the " rebels" in the 
Catholic districts of Moidart and Arisaig. In thi3 unpleasant 
situation, he behaved with moderation and forbearance to the 

a 



62 



Fear urramach, seòlta, 

Bu mhòr fòghlum a's misneach, 

Gr'an tarruinn an òrdugh 
Ann an còireanaibh miosail. 

'S niòr do mheas aig na daoine, 

Bh'air do thaobh ann san uair sin, 
A' dol air an adhairt, 

Ann an aghaidh an f huathais ; 
'Nuair bu bhraise bha 'n teine, 

A's fras pheileir mu'n cuairt dhuit, 
'S ann air thoiseach na h-armailt, 

A dhearbh thu do chruadal. 

Ann an latha Chuil-fhodair 

A' dol an toiseach a' bhatailt, 
'S mòr a b'f heairrd' iad thu rompa, 

A thoirt daibh brosnachadh facail 
Fir Ghlinn-urchaidh bha 'd dhèigh, 

'S bu tu roghain a chaiptin, 
Ge bu Sheanalair àrd thu, 

B' fhiach thu 'n t-àite bhi agad. 

'S cha do smaointich thu gealtachd, 

'S cha b' fhasan leat cùram, 
'S ann a bha t'inntinn a' togail 

An am losgadh an f hùdair : 
'S nan geur lannan glasa 

Bhi le braise 'g an rùsgadh, 

poor Highlanders, and, besides gaining applause from all the 
people in that country, he has been rewarded with the unfading 
praises of the two great contemporary poets, Macdonald and 
Macintyre. The former says that Campbell refused to execute the 
severe orders of the " Butcher." 

" Cha chuireadh e'n gniomh an t-ordugh 
Bha fo'n fliRoladair 'na phaten." 
Mr Campbell was appointed captain of the city-guard of Edin- 
burgh in 1751 ; he died in 1774. 



Bu tu ceannard an fheachda 

Nach gabhadh feachda no lhbadh, 

Bu cheann-feadhna deas calm thu, 

Nach robh cearbach ad 1 ghaisge, 
'Tarruinn suas do chuid daoine, 

'Nuair a sgaoileadh a' bhrataefo, 
Dh'eirich leatsa buaidh-làraich, 

Anns gach càs a chaidh seachao, 
'S na f huair thu do phàirtì 

Rinn thu 'n aireamh thoirt dachaigh, 

Ceann na cèill' a's na cuideachd, 

Bu mhòr tuigs' agus reusan, 
Am fear misneachail cliùiteacii, 

Comhlan ùr do shliochd Dhiarmaid ; 
Tha t' aigne mar leòghan, 

Chuir thu mòran an gniomh dheth ; 
Led' chainnt bhunailteich phùncail, 

Sàr chompanach iarl' thu. 

Dhearbh thu fèin a bhi suairce, 

Ann an uails' a's an glaine, 
'S ioma' car air gach taobh dhiot, 

Air am faodainn do shloinneadh, 
Shliochd nan comhlan bu chaoimhneile 

O thigh Achaloinne, 
Do'n fhuil is àirde shliochd Dhiarmaid, 

Tha 'n dream chiatach g'am bheil thu. 

'S e meud na h-uaisle tha 'd chorp, 
Tha sir chuir mosgladh a t' inntinn, 

Bu mhor t'fheum anns a' chogadh, 
'Nuair a b' oifigeach rìgh thu : 

Rinn thu gnothach do chàirdean, 
Gu nàdurra dileas, 



64 



'S cliù a chosnadh o d' nàimhdean, 
'Nuair a thàinig an t-sìochaidh. 

A Bhliadhn 1 a thogadh na creachan, 

'S a loisgeadh aitreamh nan garbh-chrioch, 
'S mòr a rinn thu g'am bacadh, 

luchd nan casagan dearga ; 
A liughad beannachdan bhochdan, 

A rinn thu chosnadh san am sin, 
Tha gu siorruidh am freasdal, 

Ei bhi leasachadh t' anma. 

Cha b'e t 1 f hasan bhi 'n ti 

Air cuid nam fior dhaoine bochda, 
Ach an leigeadh roi' d' liontaibh, 

Anns gach tir air 'n do chroisg thu ; 
'Nuair bhiodh each anns na cuiltibh. 

Ki spùinneadh 's ri robadh, 
'S ann a bhiodh tu le d' dhaoine 

A mach air aodann nan cnocan, 

Bha thu teòm' air gach feara-ghleus, 

A' shiubhal garbhlaich an t-sleibhe, 
Bu tu roghainn an t-sealgair, 

A dhol a mharbhadh na h-eilde, 
Ann am f àsach na coille, 

Na 'n doire na geige, 
Bu tu nàmhaid a' choilich, 

Is moich a ghoireadh sa' chèitean. 

'S math thig feileadh cruinn uasal, 

Mu'n cuairt air do bhreacan, 
Bonaid ghorm a' bhil shiod' ort. ; 

'S peiteag riomhach do'n tartan ; 
Bròg theann air dheagh chumadh 

Mu'n troidh is cuimeir air faiche, 



65 



'S air do chalpannan soilleir, 
Osain ghoirrid a's gartain. 

'S math thig claidheamh geur ciiil ort ? 

Lann ùr nan tri chlaisean, 
Tana, faobharach, fuileach, 

Aotrom, guineach, geur, sgaiteach, 
Dias chuimeir do'n stàilinn, 

'S i spkirt an ceann aisneacb, 
Ann an iomachar uallach, 

'S an crios guaile san fhasan. 

Paidhir dhag air do ghiùlan, 

B'e do run a bhi d 1 shiubhal, 
Mar ri cuileibhir deas, aotrom, 

Gunna caol a 1 bheoil chuthainn, 
Adharc chuimeir an f hudair, 

Flasg chùl-bhuidh 's beul luthaidh, 
Sgiath bhreac nam ball dlùtha, 

Lann sgriùbhte 'na h-ubhall. 

Cha mhios thig dhuit biodag, 

Cho maith 'sa thigeadh o'n cheardaich, 
Snìomhan lionmhora, croma 

Air a' cois dhromanaich, chargnaich, 
'S i gu finealta, sgeanail, 

Direach, tana, gle sgeanamhail, 
Eadar bhonn agus mhuineal, 

An taoim 'san duille 's a chrambait. 

Bha thu uasal a' tighin,' 

Air gach slighe tha 'n taic riut 

'S cha do leig thu-fein a rithist, 
Bonn do'n t-siighe ud seachad 

Fhir bu shiobhalta bruidhinn, 
Bu tu breitheamh a' cheartais, 



G6 



Sàr phòitear na dibhe, 

G'an robh 'n cridhe fial, farsuinn. 

'S gach car a chaidh dhìotsa, 

Ann an rìoghachd na h-Alba, 
Cha chualas do mhi-chliù, 

Air do sgrìob feadh nan garbh-chrioch ; 
Aig feobhas do ghiùlain, 

Bha chùis ud duit ainmeil, 
Le barantas dùbailt 

Fhuair thu cliù na cliar-sheanachaidh. 



CUMHA GHILLEASBUIG ACHALADAIR. 

Gur muladach tha sinn, 

Mn Mhàidsear Achaladair, 

E bhi dhìth air an àireamh, 

'Nuair thàinig càch thairis oirnn ; 

Chaidh gach duine g'an àite, 

'S an leth-pàigheadh 'ga tharruinn ac', 

'S ann tha esan air fhàgail, 

Anns an àraich gun charachadh. 

Bu cheann-feadhna deas calm' thu ; 
'N àm dhuit falbh as an f hearann so, 
Air thoiseach na h-armailt', 
Far 'na dhearbh thu do cheann-ardachd, 
Chaidh tu null air muir dhù-ghuirm, 
'S bhi 'ga stiùradh le maraichean, 
Dol ma choinneamh nam Fràngach, 
Is iad 'nan càmp air gach gearasdan. 

Bha thu cruadalach, dàna, 

Anns gach càs a bhiodh barraichte, 



67 



A' dol air t'adhart 'sna blàraibh, 
Bu neo-sgàthach 'gan tarruinn thu ; 
Thug sin thu gu àite, 
'S theireadh càch gur tu b'airidh air, 
Bha do mhisneach a's t' eòlas, 
Mar a dh' fhòghnadh do sheanalair. 

Bha t' aigneadh mar leòghan, 
An am mòr- chuis le fearachas ; 
Brais a's àrdan le chèile 
An àm feuma no cabhaige, 
Làmh chruaidh air chùl sg&the, 
Cho treubhach 'sa b' aithne dhomh ; 
'S an àm bhualadh nan spèicean, 
Cha robh dèisinn an ceangal riut. 

Be do mhiann na h-airm ghaisge, 
Bhi gu h-acuineach, farumach ; 
Cuilibhear caol, snaighte, 
Nach do dhiùlt a snap aingeil duit, 
Lann thana, gheur, stàilinn, 
Chruaidh, làidir gu gearradh, 
'N dèigh spionnadh do làimhe, 
Bhiodh do nàmhaid-sa gearanach. 

Ann an latha blàr Champaidh, 

'Nuair bhuail an t-saighead an Seanalair. 

Chaidh a lot anns an àraich, 

'S dh'fhàg eàch a' call fala e, 

Thug thu mach e air ghiùlan, 

'Sin an tùrn nach robh aithreach dhui^ 

'N àm suidhe na cùirte, 

'S gach aon chins b'e do charaid 3. 

'S e là Phealan-housein 

A rinn an diubhail gu h-ath-ghoi4'l 



68 



'Nuair a thuit an comandair, 

A' b' àird 1 air na fearaibh ud, 

Air a' phiocaid a bha thu, 

Os ceann chàich f huair thu barantas, 

Ann an onair na rìoghachd, 

'S an rìgh f had 's bu mhaireann thu. 

Ge do theireadh luchd-faoineachd, 
An taobh so gu h-aineolach, 
Gu'n do thèarainn sliochd Dhiarmaid 
Gun reubadh, gun ghearradh ann ; 
'Nan sealladh iad dìreach, 
'S gu'm bi 'n f hìrinn a chanadh iad, 
'S mòr ar call le Kìgh Deòrsa, 
O'n a thòisich a charraid so. 

Chaidh Gilleasbuig a bhualadh, 
Thain' an luaithe 'na deannaimh air, 
Far nach f haiceadh e nàimhdean, 
'S craobhan àrda 'gam falach air ; 
Thuit misneach na pàirti 
A bha 'n là sin an caramh dhuit, 
Bha 'n taic air am f àgail 
'Nuair a bha thu gun anail ac'. 

'Nuair a thàinig a' ghàsaid, 

Thug fios do bhàis thairis duinn, 

Bu mhuladach, cràiteach, 

Do bhràthair, 's do pheathraichean ; 

Do chleamhnan gu h-àraid, 

'S do chàirdean a bharrachd orr' ; 

'S bu mhòr an cion-fàth air, 

'S 'na bha air an aire-san. 

Bha thu math an am siochaidh, 
Gu siobhalta, farasta, 



à9 

Cho uasal a' t' inntinn, 

'S gu'm bu ghrinn gach ni chanadh tu ; 

Mar bu dual duit o d' shinnsreachd 

Thaobh gach linn a chaidh tharad diu, 

Cruaidh a sheasamh na làrach, 

'S bhi blàth an àm cathranais. 

Bu tu maighstir na tuatha, 
'S an deagh uachdaran fearruinn, 
An àm pàigheadh a' mhàil duit 
Cha bu ghnà leat bhi talach air ; 
'S iu nach sealladh gu mìothur 
Air an ni thoirt a dh'aindeoin uap', 
'S e bu mhianach le t' inntinn, 
lad a ehinntinn mar rain each dhuit. 

Bu tu cridhe na fèile, 

Ceann na cèill' a's a' cheanaltais, 

Bu mhath labhairt a's lèirsinn, 

'N àm dhuit fèin bhi measg aithnicheann ; 

Sàr phòitear an fhiona, 

Lamh 'dhioladh nan galan thu ; 

Marcach sunntach eich cheumnaich, 

Bhuidhneadh rèis ann an cabhaig thu. 

'S an deireadh an t-samhraidh, 
Thug do nàimhdean an aire dhuit, 
'Nuair a fhuair iad o'n chàmp thu, 
Air eomand a' mhòr challa dhuinn, 
'S aobhar mulaid a's cànipair, 
Do gach aon duine dhearcadh ort. 
Bhi cluinntinn do bheusan, 
'S gun thu-fèin a bhi maireann ac'. 



70 



CUMHA CIIAILEIN GHL1NN-IUBH AIR . 

Smaointean truagh a th'air m'aigne, 
Dh' f hàg orm smuairean, a's airsneul, 
An km gluasad am leabaidh, 

Cha chadal ach dùisg ; 
Tha mo ghruaighean air seachadh, 
Gun dion uair air mo rasgaibh, 
Mu'n sgeul a chualas o'n Apuinn, 

A ghluais a' chaismeachd ud duinn\ 
Fear Ghlinn-iubhair a dhith oirnn, 
Le puthar luchd- mi-ruin, 
Mo sgeul duthach r'a innseadh 

Thu bhi d' shìneadh 'san tiir ; 
'S truagh gach duine do d' dhilsean, 
O'n a chaidh do chorp priseil, 
An ciste chumhainn, chaoil, dhionaich, 

'3 ann an lìon-anart ùr ! 

B'e sin an corp àluinn, 

'Nuair bha thu roimhe so d' shlkinte, 

Gun chion cumachd no fàs ort, 

Gu foinnidh, dàicheil, deas, ùr ; 
Suairce, foisinneach, fàillteach, 
Uasal, iorasal bàidheil, 

* Mr Coliu Campbell of Glenure in Appin, was the younger 
brother of Duncan, laird of Barcaldine. He was appointed factor 
on the forfeited estates of Locheil and Ardsheil ; he was shot by 
an unseen assassin, while passing through a wood. A French 
soldier called Allan Breac Stewart, was said to be the assassin, but 
it is somewhat doubtful, as he denied it, after an exile of many 
years in France. Mr Campbell left a widow, Janet, daughter to 
the Honourable Hugh Mackay, Esq. of Bighouse, in Sutherland- 
shire ; and two daughters, one of whom was afterwards married to 
the earl of Caithness. This beautiful Elegy was composed, in the 
bard's tenderest strain , immediately after the murder. He calls the 
deceased his foster brother, from which it is probable that the 
poet's mother had nursed Campbell. 



71 



Caoimhneil, cineadail, càirdeil, 

Gun chron r'a ràit' air a' chul ; 
Làn do ghliocas, 's do lèirsinn, 
Gu dàna misneachail, treubhach, 
Gach àit' an sirte gu feum thu, 

'S ann leat a dh'èireadh gach cùis : 
B'e do choimeas an dreagan, 
No 'n t-seabhag 'sna speuraibh, 
Cò bu choltach r'a cheile, 
Ach iad fèin agus thu ? 

'S cruaidh an teachdair a thàinig, 
'S truagh mar thachair an dràsta, 
Nach do sheachainn thu 'n t-àite, 

'N do ghlac am bàs thu air thus ; 
Suas o chachaile ghàraidh, 
Fhuair thu 'n acaid a chràidh mi, 
'S gun do thaic a bhi laimh riut, 

'Nuair ghabh iad fath ort o d' chul. 
Air do thaobh 's thu gun chòmhradh, 
'San àm 'n do chaochail an deò uat, 
T' f huil chraobhach, dhearg, bhòidheach 

A' gabhail dòrtadh 'na brùchd, 
Le gniomh an amadain ghòraich, 
A bha gun aithne, gun eòlas, 
A reic anam air stòras, 

Nach do chuir an tròcair a dhùil. 

B'e 'n cridh' gun tioma, gun dèisinn, 
Gun àdh, gun chinneas, gun cheutaidh, 
A chuir làmh a'd' mhilleadh gun reusan, 

Le cion cèill sgus tùir ; 
'S e glac mar chomhaiT an eucoir, 
'S bochd an gnothach mar dh'èirich, 
Dh'f hàg e sinne fo euslaint, 

Is e fèin 'na f hear-cùirn ; 



72 



'S ged nach sàmhach a leaba, 
Le eagal a ghlacadh, 
Cha n-e tha mi 'g acain, 

Ach mar a thachair do'n chùis \ 
An t-armunn deas, tlachdmhor, 
A tha 'n dràst' an Ard-chatain, 
An dèigh a chàradh an tasgaidh, 

An àite cadail nach dùisg. 

Se do chadal gu sìorruith, 

A dh' fàg m' aigne cho tìomhaidh, 

'S trie smaointeannan dìomhain ; 

A' tigh'n' gu dian orm as ùr, 
'S tròm a dh'fhàs orm an iargainn, 
Is goirte tàrsa na 'm fiabhras, 
Mo chomhalt àluinn, deas, ciatach, 

An dèis a reubadh gu dlù ; 
Mile mallachd do'n làimh sin, 
A ghabh cothrom a's fàth ort, 
A thug an comas do'n làmhach, 

'Nuair ehuir e 'n spàinteach r'a shùil ; 
Sgeula soilleir a b' àill learn, 
Gu'n cluinnt' am follais aig càch, 
E bhi dol ri cromaig le fàradh, 

Gus am miosa dhà-sa na dhuinn. 

Ge b'e neach a rinn plot ort, 
Le droch dhùrachd o thoiseach, 
Bu dàn a 'chùis dha tigh'n' ort- sa, 

Na do lotadh as ùr ; 
Bha 'na rùn bhi gu h-olc dhuit, 
'S gun a chridh' aig aodann a nochdadru 
'S ann a thàin' e sàmhach mu'n chnocan, 

'S a ghabh ort socair o d' chùl. 
'S e mo dhiùbhail a thachair, 
An am do'n fhudar ud lasadh, 



73 



Nach robh ad' chàirdean an taic riut, 

Na bheireadh aicheamhail diii ; 
7 S a liughad fiùran deas, tlachdmhor, 
Nach gabhadh ciiram ro' bhagra, 
A chuireadh smùid ris an Apuinn, 
A chionn gu'm faiceadh iad thu. 

'S tròm a ghkigh sinn an iobairt, 
A chuir ar namhaid a dhith oirnn, 
Ged' tha 'n aichmhail gun dioladh, 

Thig f hatliast lìontan mu'n ehùis, 
Chuireas càch an staid iosail, 
Air son an àilleagain phrìseil, 
Bh' ann san kite mar fhirean, 

A chleachd fìrinn a's cliu : 
'S bochd an naigheachd r'a kireamh, 
Gur ann an nasgaidh a tha thu, 
Nach tkinig fhathasd mu'n chks ud, 

Na dheanadh àbhachd thoirt duinn ; 
Ach air fhad 's gam bi dàil ann, 
Cho ceart 's tha mi 'g rkite, 
Bi'dh an f halachd ud pàighte, 

Mu'n tèid an gamhlas air chttl. 

'S iad na fineachan lkidir, 

V>u mhath a ghabhail do phkirte, 

An Eìgh, a's Diùc Earra-Ghaidheal, 

Nach fhaiceadh f kilinn a'd' chùis ; 
Iarla dligheach Bhraid-Albann, 
Air thus a' tighinn gun chearbaich, 
'S gur iomadh fear armach, 

A cheasadh calma r'a chùl ; 
Mac-Aoidh 's a luchd-leanmhainn, 
Leis an èireadh suinn nach bu leanbaidh, 
Na laoich bhuidhneach, mhòr, mheamnach, 

Le'n lannan ceanna-bheairteach, cùil ; 

H 



74 



Mac-Dhòmhnuil duibh, 's Clann-Chamshroin, 
'S gu leòir a thighearnan ainmeil ; 
'S £ had o'n chuala sinn seanachas, 
Gu'n do dhearbh iad an cliù. 

'S ghabh thu àite le òrdugh, 
Air pàirt do Shrath-lòcha, 
'S cha b' ann air ghaol stòrais, 

'Na los am pòrsan thoirt diù ; 
Ach a sheasainh an còrach, 
Le meud do cheist air an t-seòrs' ud, 
'S an òighre dleasnach air f ògradh, 

G'am bu chòir bhi sa' chùirt : 
'S ge do theireadh luchd-faoineaehd, 
Gu'n robh t' aire-sa daonnan, 
'Bhi sgainneart nan daoin' ud, 

'Na 'n leigeadh sgaoilteach air chùl ; 
Chite f hathasd a' chaoclila, 
N'am faigheadh tu saoghal, 
Gur e bhi tarruinn luchd-gaoil ort, 

As gach taobh, a bha d' rìin. 

Bu tu cridhe na fèile, 

Dh' fhàs gu tighearnail, ceutach. 

An làthair bhreitheimh Dhun&deann, 

'S trie a r&tich thu cùis ; 
'S oil leam càradh do cheud-mhna, 
'S òg a' bhanntrach a'd' dhfigh i, 
Lion càmpar gu lèir i, 

O'n dh'eug a cèile deas, ùr ; 
Fhuair mi 'n sealladh nach b'&bhinn, 
An uaigh mu d' choinnimh 'ga ràiteach, 
'S truagh gach comunn thug shèis dhuit, 

O'n chaidh thu-fèin anns an ùir, 
S gun dùil a nis ri thu dh'&ridh, 
'S e dh'fhàg mise fo euslainnt, 
Bhi 'n diugh ag innseadh do bheusan, 

'S nach tig thu dh'èisdeachd mo chliù, 



75 



CUMHA IARLA BHRAID-ALBANN.* 

'S truagh r'a èisdeachd an sgeul 

Fhuair mi fèin tuille 's luath ; 
Rinn an t-eug ceann na cèille 

'S nam beus a thoirt uainn ; 
Cha n-eil lèigh tha fo 'n ghr&n, 

Dheanadh feum dhuit 'san uair : 
'S bochd a'd' dhèigh sinn gu lèir, 

'S cha n-eil feum bhi 'ga luaidh. 

Tha do chàirdean làidir, honmhor 

Anns gach tìr a tha mu'n cuairt ; 
'S o na dh'f hàg an aighneadh iosal, 

Do chorp priseil bhi 'san uaigh : 
Is iad mar loingeas gun bhi dionach, 

Fad o thir air druim a' chuain ; 
'S tusa b'urrainn an toirt sàbhailt, 

Ge do bhiodh an gàbhadh cruaidh. 

'S ann an diugh a chaidh do chàradh 

'A ciste chlàr 'sa'n leabaidh fhuair : 
Is muladach a'd' dhèigh an tràths' 

A' chuid is airde do d' dhaoin' uails'. 
Tha gach duin' agad fo phràmh, 

'S goirt an eàs am bheil an tuath ; 
'S iad do bhochdan a tha crkiteach ; 

Thugadh an taic làidir uap'. 

'S iomadh dìlleachdan òg, falamh, 
Bha le h-ainnis air dhroch shnuadh, 

Seann daoine 's banntraichean fanna 
Bha faotainn beathachaidh uat ; 

* " June 26, 1782.— Died, at Holyrood- House, in the 86th year 
of his 8ge, John Campbell, Earl of Breadalbane, Ac. Ac. His heir- 
male and successor is John Campbell of Carwhuin, Esq.'' — fPeekly 

Magazine. Vol LV, 



76 



'S aim bu truagh a' ghaoir a bh'aca, 
'S deòir gu frasach air an gruaidh, 

Caoineadh cruaidh, a's bualadh bhasan, 
'S bhi toirt pàirt d'am fait a nuas. 

'S muladach an nochd do dhùthaich, 

'S dubhach, tùrsach, tha do shluagh ; 
Cha 'n ìoghnadh sin, 's mòr an diùbhail 

An tionndadh so thigh'n oirnn cho luath ; 
Am fear a b'àbhaist bhi le dùrachd 

Gabhail cùram dhiù gach uair, 
Dh'f hàg iad 'na laidhe 'san ùir e 

Far nach dùisg e gu là-luain. 

'S ami an tràthaibh na Fèill-brìde 

Thainig crìoch air saoidh nam buadh. 
'S lòm a thug an t-eug an sgrìob oirnn, 

Och ! mo dhìth cha teic a luathas, 
Bhuail an gath air flàth na fìrinn 

Bha 'gar dìonadh o gach cruathas ; 
'S goirrid leann do rè 'san àite, 

Ged' their càch gu'n robh thu buan. 

Cha do sheall thu riamh gu h-ìosal 

Air ni chuireadh sìos an tuath : 
Bu chùl-taic dhaibh anns gaeh àit thu, 

'S tu bha ghnà 'gan cumail suas. 
Cha bu mhiann leat togail ùmhlaidh ; 

Sin a' chùis d'an tug thu fuath ; 
Bha thu faotainn gaol gach duine, 

'S ghleidh thu'n t-urram sin a fhuair. 

Bha thu lèirsinneach le suairceas ; 

Dh'fhàs a'd' chòm an uaisle mhòr 
Ciali a's misneach, mar ri cruadal, 

Fhuair thu'n dualchas sin o d' sheòio'. 
Bha thu tìosrach, glic, neo-luaineach ; 

Bha t'inntinn buan anns a' choir. 



77 



O'n a thog iad air ghiùlan sluaigh thn, 
'S aobhar sin a luathaich deoir. 

Cha n-eil èibneas ann am Bealach, 

Cha n-eil farum ann, no ceòl ; 
Daoine dubhach, 's mnathan galach, 

A's iad gun ealaidh ach am bròn. 
O'n a chaidh do ghiùlan dachaigh 

O'n mhachair air mhùthadh seòil, 
'N àit an èididh sin a chleachd thu, 

Ciste, 's lème, 's brat do'n t-sròl. 

Nam bu daoine bheireadh dhinn thu, 

Dh'èireadh milltean air an tòir, 
bheul Tatha gu Lathurn-iochdraeh, 

Sin fo chìs duit agus còrr : 
Far an d'fhàs na gallain f hior-ghlan, 

A's iad lionmhor ann gu leòir, 
A rachadh togarrach ga d' dhioladh, 

Nach obadh dol sìos le deòin. 

'S ann tha 'chùis ni's fearr mar tha i, 

Dòchas làidir thu bhi beò 
Am measg nan aingeal a tha 'm pàrras, 

Ann an gàirdeachas ro mhòr : 
Gur e 'n Ti a ghlac air làimh thu, 

Thug 'san kite sin dhuit còir 
Air oighreachd is fearr na dh'f hàg thu, 

An àros àdhmhor Righ na glòir. 

Ged' tha 'm fear a thig aV àite 

Thall an tràths' thar chuaintean mòr, 
Guidheam dlù gu'n tig e sàbhailt, 

Soirbheas àrd ri cùl gach seòil ; 
A dh' f haotainn seilbh air an t-saibhreas t 

'S air an oighreachd sin bu chòir ; 
A ghabhail curam d'a chuid fearainn, 

'S d'a chuid daoine, sean a's òg. 



78 



MARBH-RANN COILICH. 

An cuala sibh an t-sealg, 
A bha ainmeil air feadh nam bailtean, 

Rinneadh i san anamoch, 
'S cha b' fhearr dhuinn i bhi sa' mhaduinn ; 

O'n a' bha i cearbach 
Le dearbhadh. 'nuair chaidh i seachad, 

Cumaidh sinn am foirm, 
Gu'n robh 'n dorch ann, 's nach fheudte faicinn. 

'S olc an obair òidhche 
Le coinnlean, ged' thèid an lasadh, 

Gunnaireachd dhaoin' òga ; 
'S i ghòraich a thug a mach iad. 

ChuaF iad 'sna h-uil' kite 
Am breamas a rinn Pàruig, 

'Nuair a dh'innis e do chàch e, 
Gu'n tàinig an croman-lachdunn ; 

Bheireadh e na bòidean 
Gur mòr e, 'sam broilleach glas air, 

A's gu'n do laidh e direach 
Air cirean mullaich na h-aitreibh ; 

Mur cumadh a' chòmhl' e, 
Gu'm biodh na h-eoin air an sgapadh ; 

Nach mòr a bhiodh beò dhiù, 
Gu'n leòn mu'n tigeadh a 1 mhaduinn. 

Sin 'nuair ghlac an sealgair, 
An gunna bh' air an ealchainn, 

'S chuir e luaidhe gharbh innte, 
Dairearach do'n acuinn Shasn'aich ; 

Chùm e sud r'a shealbhan, 
'S gu'm b' fhearr gu'n rachadh i seachad, 

'S ann a rinn e marbhadh, 
A b 1 ainmig a leithid fhaicinn ; 



79 



'Nuair a las am fùdar, 
*S e 'n dùil gu'n deanadh e thapadh, 

'S e coileach an dunain, 
A bha 'na chrùban sa' chlapail. 

B'e sin an coileach bòidheach, 
Bha cuid air fiamh an òir dheth, 

Cuid eile mar na ròsan, 
'S bha mòran deth mar an sneachda. 

Bu leathann a chrògan, 
B'e 'n smògairneach e air faiche. 

Bu ro mhath na bòtan, 
An ròmaich a bh' air a chasan ; 

Bha spuir air a spògan, 
Bha còrr a dh'ionnsaidh a' chleachdaidh, 

'Nuair a thigeadh Di-mairt 
A bhiodh càch a' feuchain an gaisge. 

B'e sin an coileach ceutach, 
Bha coltach ris a' pheucaig, 

'S an uair a chaidh a reubadh, 
B' e 'n de*isinn learn bhi 'ga f haicinn ; 

Cha leighiseadh lèigh e, 
'S a chreuchdan a' dol am braisead, 

Tonnan g'a fhuil chraobhaich, 
A' taomachadh as a chraiceann ; 

An t-sealg a rinn na daoine, 
Gun saoithreachadh fad' air astar, 

Gun uchdach a dhireadh, 
Ach eadar a' ghriosach 's an stairsneacb. 

'S an dithist thug am binne, 
'S a dh' f hàg e'n sin 'na shineadh, 

B' e 'm breitheamh rinn a dmteadh 
'S b'e 'n giomanach rinn a leagadh, 

'S cha 'n f hàgadh iad shios e, 
Nam faigheadh e firinn a's ceartas : 



80 



Cha d'rinn e riamh eucoir, 
'S deagh bheusan aige mar f hasaii, 

Theannadh e ri èigheach 
Gu h-èifeachdach's sinn 'n-ar cadal 

Is dhùisgeadh e gu lèir sinn, 
'S gu'n èireamaid amis a' mhaduinn. 

Chaidh litir do Shrath-Eireann, 
A dh' ionnsaidh nighean Sheumais, 

A dh 1 innseadh ceart an sgeula, 
Do'n tè dhiù air am bheil Sesi : 

Gu bheil sinn fo chàmpar, 
O'n km an tàinig an sneachda, 

Mu'n choileach a chaill sinn, 
Is gann a dh' f haodar a sheachnadh ; 

O's tè nach eil teann i, 
'S nach ganntair a rinn i chleachdadh, 

Gu'n dean i ruinn fàbhar, 
's àbhaist rud a bhi aice. 

Beannachd aig an ribhinn, 
A bha gu suairce, siobhalt, 

Nach do leig air di-chuimhn 
An sgriobhadh sin a chur dhachaigh ; 

Chuir e gill 1 an tir so, 
Le sioltaiche do na cearcan, 

'S ghiùlain e gu riomhach, 
A' ghibht phrìseil ud 'na achlais. 

Tha dreach an f hir a dh' fhàg sinn, 
A' fàs air an fhear a th' againn ; 

'S o'n tha e 'na àite, 
Saoilidh ckch gur h-e mhac e. 



SI 



ORAN, MAR GU'N DEANADH NIGHEAN 
E DO NIGHIN EILE. 

air FONN.— " Cuir a? chinn Dileas" Sc. 

Chuir nighean dubh Eaineach 
Orm farran a's mi-thlachd, 
Nach cuir mi dhiom 

Le cabhaig an dràst, 
Ghoid i mo sporan, 
'S na dolair gu lionmhor, 
Bh' agam fo 's n-iosal 

Feitheamh ri m' làimh. 

Nam biodh a' chaiU ud 
Gu daingeann am priosan, 
Rachainn g'a diteadh 

Dh'ionnsaidh a' bhàis ; 
A chionn gu'n do ghoid i 
'N rug beag bha sa' chlùdan, 
Bh' agam sa' chùil 

Nach d 1 innis mi chàch. 

'S muladach mise 
Gun fhios ciod a ni mi, 
O'n a tha mi 

Gun searrach, gun làir, 
Gun chaora, gun òisg, 
Gun ghobhar, gun mhlseach, 
Gun a mart mm 

A chriomas am blàr. 

Cha robh mi gun airgead 

Gus an d' fhalbh e gu mi-mhail, 

Leis an te chrin 

Nach do sheall air mo chàs ; 



82 



Rinn i mo chreachdadh, 
'S bu pheacach an ni dh'i 
Mise chur sios, 
Gun i fdin chur an àird. 

Cia mar a cheannaicheas mi 
Camraig na sioda, 
Na 'n leig mi dhìom e 

Tuilleadh gu bràth ; 
Ged' thig am marsant 
Le phaca do'n tir, 
Cha'n fhaigh sinn aon s\on 

'Bhios aige air dàil. 

Bha mo chuid stòrais 
Am phòca cho uallach, 
'S ged a bhiodh buaile 

Mhart air mo sgàth ; 
'S i rinn an eucoir 
A bhèisd a thug uam e, 
7 S tha mi fo ghruaim 

'O mhaduinn Di-màirt. 

A righ nach robh meirlich, 
Na cearnna so 'n rioghachd, 
Anns a 7 mhuir iosail, 

Fada bho thràigh ; 
Is caile dhubh Raineach 
Sa'n f heamain an iochdar, 
Chuideachadh bidh 

Do phartan nan spàg. 



83 



. MOLADH BEINN-DÒRAIN. 

Air fonn. — Piòbaireachd, 

URLAR, 

An t-urram thar gach beinn 

Aig Beinn-dòrain, 
Na chunnaic mi fo 'n ghrèin, 

'S i bu bhòidhche leam ; 
Monadh fada, rèidh, 
Cuile 'm faighte fèigh, 
Soilleireachd an t-sleibh 

Bha mi sònrachadh ; 
Doireachan nan geug, 
Coill' anns am bi feur, 
'S foineasach an sprèidh, 

Bhios a chòmhnaidh ann.. 
Greidhean bu gheal cèir, 
Faoghaid air an deigh, 
'S laghach leam an sreud 

A bha sròineiseach. 
'S aigeannach fear eutrom, 

Gun mhòrchuis, 
Thèid fasada na èideadh, 

Neo-spòrsail. 
Tha mhantal uime f&n, 
Caitiche nach trèig, 
Bratach dhearg mar chèir 

Bhios mar chòmhdach air, 
'S culaidh g'a chur eug, 
Duin' a dheanadh euchd, 
Gunna bu mhath gleus, 

An glaic òganaich. 
Spor anns am bidh beam, 
Tarrann air a ceann, 



84 



Snap a bhuaileadh teann 

Bis na h-òrdaibh i ; 
Ochd-shlisneach gun fheall, 
Stoc do'n fhiodh gun mtieaiig, 
Lotadh an damh seang, 

A's a leònadh e. 
'S fear a bhiodh mar cheaird, 
Riu' sònraichte, 

Dh' f hòghnadh dhaibh gun taing. 

Le chuid seòlainean ; 
Gheibhte sud ri àm 
Pàdruig anns a' ghleann, 
Gillean a's coin sheang, 

'S e toirt òrdugh dhaibh ; 
Peileirean nan deann, 
Teine g'an cur ann, 
Eilid nam beann àrd, 

Theid a leònadh leo. 

SIUBHAL. 

'S i 'n eilid bheag, bhinneach, 

Bu ghuiniche sraonadh, 
Le cuinnean geur, biorach, 

A 1 sireadh na gaoithe, 
Gasganach, speireach, 
Feadh chreachainn na beinne, 
Le eagal ro' theine, 

Cha teirinn i 'n t-aonacli ; 
Ge do theld i na cabhaig, 

Cha ghearain i maothan ; 
Bha sinnsireachd fallain, 
1 Nuair a shìneadh i h-anail, 
'S toilinntinn learn tanasg, 

Ga' langan a chluinntinn ; 
'S i 'g iarraidh a leannain 

'N àm daraidh le caoimhneas, 



85 



'S e damh a' chinn-allaidh 
Bu gheal-cheireach feaman, 
Gu cabarach, ceannard, 

A b' f harumach raoiceadh, 
'S e chòmhnaidh 'm Beinn-dòrairi, 

'S e còlach m'a fraoinidh. 
'S ann am Beinn-dòrain, 

Bfli mhòr dhomh r'a innseadh 
A liughad damh ceannard, 

Tha fantainn san f hrith ud ; 
Eilid chaol, eangach, 
'S a laoghan 'ga leantainn, 
Le 'n gasganan geala, 

Ri bealach a' direadh, 
Ri fraoidh Choire-chruitear, 

A 1 chuideachda phìceach ; 
'Nuair a shìneas i h-iongan 
'S a thèid i 'na deannamh, 
Cha saltraich air thalamh. 

Ach barran nan ìnean. 
Cò b'urrain g'a leàntainn, 

A dh' fhearaibh na rìoghaehd? 
'S arraideach, farumach, 

Carach air grìne, 
A chòisridh nach f hanadh 

Gnè smal air an ìnntinn, 
Ach caochlaideach, curaideach, 
Caol-chasach, ullamh, 
An aois cha chuir truim' orra, 

Mulad no mì-ghean ; 
'S e shlànaich an culaidh, 
Feoil màis, agus muineil, 
Bhi tàmhachd am bunailt, 

An cuilidh na frìthe ; 
Le àilleas a' fuireach, 
Air fàsach 'nan grunnaibh, 

i 



86 



*S i 'n àsainn a' mhuimè, 

Tha cumail na ciche, 
Eis na laoigh bhreaca, bhallach, 
Nach meilich na siantan, 
Le 'n cridheachan meara, 

Le bainne na cioba, 
Grisionnach, eangach, 
Le 'n giortagan geala, 
Le 'n corpanan glana, 

Le fallanachd fior-uisg ; 
Le farum gun ghearan, 

Feadh ghleannan na miltich ; 
Ged thigeadh an sneachda 
Cha n-iarradh iad aitreabh, 
'S e lag a' Choir'- altrum 

Bhios aca g'an didean : 
Feadh stacan, a's bhacan, 

A's ghlacagan diomhair, 
Le 'n leapaichean fasgach, 

An taic Ais-an-t-sithean. 

URLAR. 

B'ionmhainn learn ag èiridh, 

'San òg-mhaduinn 
Timehioll air na slèibhtean, 

'M bu chòir dhaibh bhith 
Cupal chunntas cheud 
A' luchd nan ceann gun chèill^ 
A' mosgladh gu neo-bheu^ar 

Mòr shòlasach ; 
Is fosgarra bho 'n beul 
Tormain shocrach, rèidh, 
'S glan an corp 's an crfe 

Sèinn an dreòcaim ud, 
Broch-liath chorrach èild\ 
An lod ga loireadh thfid, 



87 



Cuid g'a farraid f hèin 

'Nuair bu deònach lea. 
'S annsa leam 'nuair thdid, 

lad air chronanaich, 
Na na th'ann an Eirinn 

Do cheòlmhoireachd ; 
'S binne na gach beus 
Anail mhic an f hèigh 
A' langanaich air eudan, 

Beinn-dòrain. 
An damh le bhùireadh f&n 
Tighinn & grunnd a chlèibh, 
'S fad a chluinnt' a bheuchd 

An àm tòiseachadh ; 
An t-adh is binne geum, 
\S an laogh beag 'na dh&gh, 
Freagraidh iad a ch&le 

Gu deòthasach. 
Plosg-shùil mheallach, gheur, 

Gun bhonn gleòn innte 
Rosg fo mhala lèith 

Cumail seòil oirre. 
Coisiche math, treun, 
Bu bheothail' a thèid, 
Air thoiseach an treud, 

A bha dòchasach. 
Cha robh coir' a'd cheum, 
'S cha robh maill' a'd leum, 
Cha robh deireadh reis 

Air an t-seòrsa sin, 
*Nuair a bheireadh tu steud, 
'S nach sealladh tu d' dheigh, 
Cha b'aithne dhomh fein 

Cò bhiodh comhladh riut ! 
Tha 'n eilid anns an f hrith 

Mar bu chòir dh'i bhi, 



88 



Far am faigh i milteacL 

Glan, feòirneanach ; 
Bruchairreachd a's dob. 
Lusan am bi brigh, 
Chuireadh suit a's igh 

Air a loineanaibh. 
Fuaran aims am b\dh 
Biolaire gun dith, 
'S millse lea' na'm fion 

'S e gu'n òladh i ; 
Cuiseagan a's riasg, 
Chinneas air an t-sliabh. 
B' annsa lea' mar bhiadh 

Na no fòghlaichean. 
'S ann do'n teachd-an-tir 

A bha sòghar lea', 
Sòbhrach a's eala-bhi 

'S barra neòineagan ; 
Dobhrach, bhallach, mhin, 
Ghobhlach, bharraeh, shliom, 
Lòintean far an cinn i 

'Na mòraichean : 
Sud am pòrsàn bìdh 
Mheudaicheadh an cli, 
Bheireadh iad a nios 

Ei àm dò-lichcinn 
Chuireadh air an druim 
Brat na saille cruinn, 
Air an carcais luim 

Nach bu lòdaìl. 
B' e sin an caidreamh griiiii 

Mu thràth-neòine, 
'Nuair a thionaladh iad cruinn, 

Anns a' ghlòmuinn : 
Air fhad 's ga'm biodh oidhch', 
Dad cha tigeadh ribh, 



89 

Fasgath bliun an tuim 

B' àite còmhnaidh dhaibh : 

Leapaichean nam fiagh, 

Far an robh iad riamh, 

An aonach farsuinn fial, 
'S ann am mòr-mhonadh, 

'S iad bu taitneach fiamh, 

'Nuair bu daitht' am bian, 

'S cha b'i 'n aire am miann, 
Ach Beinn-dòrain. 

SIUBH4L. 

A bheinn lusanach, f haileanacb^ 

Mheallanach, liontach, 
Gun choimeas 'ga falluinn 

Air thalamh na Criosdachd ; 
'S ro neònach tha mise, 
Le bòichead a sliosa, 
Nach eil còir aic' an ciste 

'Air tiotal na rioghachd 
'S ì air dùbladh le gibhtean, 
'S air luisreadh le miosan, 
Nach eil bichiont' a' briseadh 

Air phriseanaibh tire ! 
Làn trusgan gun deireas, 
Le usgraichean coille, 
Bàrr-guc air gach doire, 

Gun choir' ort r'a innseadh ; 
Far an uchd-ardach coileach, 
Le shriutaichibh loinneil, 
*S eoin bhuchalach bheag' eile 

Le'n ceileiribh lionmhor. 
*S am buicean beag sgiolta, 
Bu sgiobailt' air grine, 
Gun sgiorradh, gun tubaist, 

Gun tuisleadh, gun diobradh, 



90 



Grodhanadh, biorach, 
Feadh coire 'ga shireadh, 
Feadh fraoich agus firich, 
Air mhire 'ga dhireadh 
Feadh rainich, a's barraieh 

Gu'm b' arraideach innti.nw 
Ann an iosal gach feadain, 
'S air àirde gach creagain ; 
Gu mireanach, beiceasach, 

Easganach, sinteach. 
'Nuair a the'id e 'na bhoile 
Le clisgeadh sa' choille, 
A's e ruith feadh gach doire, 

Air deireadh cha bhi e : 
Leis an eangaig bu chaoile 
'S e b 1 aotruime sinteag, 
Mu chnocanaibh donna 
Le ruith dara-tomain, 
'S e togairt an coinneamh 

Bean-chomuinn o's 'n-ìosal. 
Tha mhaoisleach bheag bhranngack 

Sa' ghleannan a chòmhnaidh, 
'S i fuireach san f hireach 

Le minneinean òga : 
Cluas bhiorach gu clàisteachd, 
Sùil chorrach gu faicinn, 
'S i earbsach 'na casan 

Chur seachad na mòintich : 
Ged' thig Caoillte 's Cuchullainn, 
'S gach duine do'n t-seòrs' ud, 
Na tha dhaoine 's do dh'eachaibh, 

Air fast a Rìgh Deòrsa ; 
Nan tèarnadh a craiceann 
luaidhe 's o làsair, 
Cha chual' a's cha 'n f hac i 
^a ghlacadh r'a beò i ; 



91 



'S i grad-charach, fad-chasaeh, 

Aigeanach, neònach, 
Geal-cheireach, gasganach, 
Gealtach roi' mhadadh, 
Air chaisead na leacainn 

Cha saltradh i còmhnard ; 
'S i noigeanach, groigeasach 

Gog-cheannach, sòrnach ; 
Bior-shuileach, sgur-shuileach, 
Frionasach, furachair, 
A' fuireach sa' mhunadh. 

An do thuinich a seòrsa. 

URLAR. 

Bi sin a' mhaoisleach luaineach, 

Feadh òganan ; 
Biolaichean nan bruach 

'S àite-còmhnaidh dh'i, 
Duilleagan nan craobh, 
Bileagan an f hraoich, 
Criomagan a gaoil, 

Cha b'e 'm fòtus. 
A h-aigneadh aotrom suairc, 
Aobhach, Sit, gun ghruaim, 
Ceann bu bhraise, ghuanaiche, 

Ghòraiche ; 
A 1 chrè bu cheanalt' stuaim, 
Chalaich i gu buan 
An gleann a' bharraich uains 

Bu nòsaire. 
'S trie a ghabh i cluain 

'Sa' chreig mhòir, 
O'n is measail lea bhi 'Luan 

A's a Dhòmhnach ann ; 
Pris an dean i suain 
Bichionta rau'n cuairt, 



92 



A bhristeas a' ghaoth tuatb, 

'S nach leig deò oirre, 
Am fasgadh Doire-chrò, 
An taice ris an t-sròin, 
Am measg nam faillean òg' 

A's nan còsagan. 
Masgadh 'n fhuarain mhòir, 

e paillte gu leòir, 
'S blasta le' na bheòir 

Gu bhi pòit orra. 
Deoch do'n t-sruthan uasal 

R'a òl aice, 
Dh' fhàgas fallain, 

Fuasgailteach, òigeil i : 
Grad-charach ri uair, 
'S eathlamh bheir i cuairt, 
'Nuair thachradh i'n ruaig 

'S a bhiodh tòir oirre. 
'S maoth-bhuidh' daitht' a snuadh, 
Dearg a dreach s'a tuar, 
'S gur h-iomadh buaidh 

Tha mar chòmhlath oirr ; 
Fulangach air fuachd, 
Is i gun chum' air luathas ; 
Urram clàisteachd chluas 

Na Rinn-eòrpa dh'i. 

SIUBHAL. 

Bu ghrinn learn am pannal 
A' tarruinn an òrdugh, 
A' direadh le farum 

Ri carraig na Sròine ; 
Eadar sliabh Craobh-na-h-ainnis, 
A's beul Choire-dhaingein, 
^òu bhiadhchar greidh cheannard 

Nach ceannaich am pur sun 



93 



Da thaobh Choire-rainich 
Mu sgèith sin a' bhealaich, 
Coire r&dh Beinn-Achaladair, 

A's thairis mu'n chonn-lon : 
Air lurgain na laoidhre 

Bu ghreadhnach a' chòisri, 
Mu làrach-na-fèinne 
'S a' Chreig-sheilich 'na dhèigh sin, 
Far an cruinnich na h-eildean 

Bu neo-speiseil mu'n f hòghlach : 
'S gu'm b'e 'n aighear a's an èibhneas 
Bhi faicheachd air reidhlein, 
A' co-mhacnas r'a chèile, 

'S a' leumnaich feadh mòintich ; 
Ann am pollachaibh daimseir 
Le sodradh gu meamnadh, 
Gu togarrach, mearachasach, 

Ainfheasach, gòrach. 
'S cha bhiodh iot air an teangaidh 
Taobh shios a' Mhill-teanail, 
Le fion-uillt na h-Annaid, 

Bias meala r'a òl air ; 
Sruth brioghor, geal, tana, 
'S e sìothladh tro' 'n ghaineimh, 
'S e 's millse na'n caineal, 

Cha b' aineolach oirnn e : 
Sud an iocshlainte mhaireann, 

A thig a' iochdar an talaimh, 
Gheibhte lionmhorachd mhath dh'i 

Gun a ceannach' le stòras ; 
Air àrainn na beinne 
Is dàichile sealladh, 
A dh'fhks anns a' cheithreamh 

A' bheil mi 'n Einn-eòrpa : 
Le glainead a h-uisge, 
Gu mao bhlasta, brisg-gheal, 



94 



Caoin, caomhail, glan, measail, 

Neo-mhisgeach ri pòit' air : 
Le fuaranaibh grinne 
Am bun gruamach na biolair, 
Còinnteach uaine mu'n iomall, 

A's iomadach seòrsa : 
Bu ghlan uachdar na linne 
Gu neo-bhuaireasach milis, 
Tigh'n 'na chuairteig o'n ghrinneal 

Air slinnean Beinn-dòrain. 
Tha leth-taobh na leacainn 

Le mais' air a còmhdach, 
'S àra frìth-choirean creagach 

'Na sheasamh g'a chòir sin ; 
Gu stobanach, stacanach, 
Slocanach, laganach, 
Cnocanach, cnapanach, 

Caiteanach, ròmach ; 
Pasganach, badanach, 

Bachlagach, bòidheach: 
A h-aisirean corrach, 
'Nam fàsraichibh molach, 
'S i b'asa dhomh mholadh, 

Bha sonas gu leòir oirr' : 
Cluigeanach, gucagach, 

Uchdanach, còmhnard, 
Le dìthean glan ruiteach, 
Breac, mìsleanach, sultmhor: 
Tha 'n f hrìth air a busgadh 

'S an trusgan bu chòir dh'i. 

URLAR. 

'S am monadh farsuinn faoin 

Glacach, srònagach ; 
Lag a' Choire-fhraoich 

Cuid bu bhòidhche dheth ; 



95 



Sin am fearann caoin 
Air an d' f hàs an aoidh, 
Far am bi na laoigh 

'S na daimh chròcach ; 
A's e deis-thireach ri grèin, 
Seasgaireachd g'a rèir, 
'S neo-bheag air an èildeig 

Bhi chòmhnaidh ann. 
Leannan an f hir lèith 
'S farumaiche ceum 
Nach iarradh a' chleir 

A' thoirt pòsadh dhaibh ; 
'S glan fallain a ere, 
Is banail i 'na beus ; 
Cha robh h-anail breun, 

Ge b'e phògadh i. 
'S e 'n coire choisinn gaol 

A h-uil' òganaich, 
A chunna' riamh a thaobh, 

'S a ghabh eòlas air : 
'S lionmhor feadan caol 
Air an èirich gaoth, 
Far am bi na laoich 

Cumail còthalach. 
Bruthaichean nan learg 
Far am biodh ghreidh dhearg, 
Ceann-uidhe gach sealg 

Fad am beò-shlaint' ; 
A 7 s e làn do'n h-uile maoin, 
A thig amach le braon, 
Fàileadh nan subh-chraobh, 

A's nan ròsan ann. 
Gheibhte tacar èisg 

Air a còrsa, 
A's bhi 'gan ruith le leus 

Anns na mbr-shruthan ; 



96 



Mòr-ghath cumhann geur 
Le chrann giubhais fèin, 
Aig fir shubhach, treubhach. 

'Nan dòrnaibh : 
Bu shòlasach a' leum' 
Brie air buinne rèidh, 
A' ceapadh chuileag eutrora 

Nan dòrlaichean. 
Cha n-eil muir no tìr 
A' bheil tuileadh brìgh 
'S tha feadh do chrìch 

Air a h-òrduchadh. 

AN CRUNLUATH. 

Tha 'n eilid anns a' ghleannan so, 

Cha n-amadan gun eòlas 
A leanadh i mar b' aithne dha 

Tigh'n farasda na còdhail ; 
Gu fait each bhi 'na h-earalas, 
Tigh'n am faigse dh'i mu'n caraich i, 
6u faicilleach, gle earraigeach, 

Mu'm fairich i ga còir e ; 
Feadh shloc, a's ghlac, a's chamhanan 
A's chlach a dheanadh falach air, 
Bhi beachdail air an talamh, 

'S air a' char a thig 'na neòil air ; 
'S an t-astar bhi 'ga tharruinn air 

Cho macanta 's a b' aithne dha, 
Gu'n glacadh e ga h-aindeoin i 

Le h-anabharra seòltachd ; 
Le tùr, gun ghainne baralach, 
An t-sùil a chuir gu danara, 
A' stiùradh na dù'-bannaiche, 

'S a h-aire ri fear-cròice ; 
Bhiodh rùdan air an tarurinn 
Leis a lùbt' an t-iarrunn-earra, 



97 



Bheireadh ionnsaidh nach biodh mearachdach 

Do'n fhear a bhiodh 'ga seòladh ; 
Spor ùr an dèis a teannachadh, 
Buil' ùird a' sgailceadh daingean ris, 
Cha diùlt an t-srad, 'nuair bheanas i 

Do'n deannaig a bha neònach : 
? S e 'm fùdar tioram teann-abaich 
Air chul an asgairt ghreannaich, 
Chuireadh smùid ri acuinn mheallanaicl) 

A baraille Nic-Còiseam. 
Si 'n teachdaire bha dealasach, 
Nach mealladh e 'na dhòchas, 
'Nuair a lasadh e mar dhealanach, 

Gu fear-eign a leònadh, 
Gu silteach leis na peileirean ; 
Bhiodh luchd nan luirgnean speireanach, 
'S nam bus bu tirme beileanaich, 

Gun mheiliche gun tòicean, 
'S e càmp na Creige-seiliche, 
Bha ceannsalach 'nan ceireanaibh. 
Le aingealtas cha teirinn iad, 

Gu eirthir as an eòlas. 
Mur ceannsaichear iad deireasach, 
Ri àm an criche deireannaich. 
A' tabhannaich le deifir, 

A bhi deilean air an tòrach. 
Gun channtaireachd, gun cheileireachd, 
Ach dranndail chon a' deileis rise, 
A 1 cheann a chur gu peirealais, 

Aig eilid Beinne-dòrain ! 
B'ionmhainn le fir cheanalta, 

Nach b'aineolach mu spòrsa, 
Bhi timchioll air na bealaichean 

Le fearalachd na h-òige ; 
Far am bi na fèigh gu farumach, 
'S na fir 'nan dèigh gu caithriseach. 

K 



98 



Le gunna bu mhath barrandag 

Thoirt aingil 'nuair bu chòir dh'i ; 
'S le cuilean, foirmeal, togarrach, 
'G am biodh a stiùir air bhogadan, 
'S e miolairtich gu sodanach, 

'S nach ob e dol 'nan còdhail ; 
'Na fhurbaidh làidir, cosgarrach, 
Ro inntinneach, neo-f hoisinach, 
Gu guineach, sgiamhach, gob-easgaidh, 

San obair bh'aig a sheòrsa ; 
'S a f hrioghan cuilg a' togail air, 
Gu maildheach, gruamach, doichealach, 
'S a gheanachan, enuasaicht', fosgailt', 

'Co-bhogartaich r'an sgòrnan. 
Gu'm b' arraideach a' charachd ud, 

'S bu chabhagach i 'n còmhnaidh, 
'Nuair a shineadh iad na h-iongannan 

Le h-athghoirid na mòintich ; 
Na beanntaichean 's na bealaichean, 
Gu'm freagradh iad mac-talla dhuit, 
Le fuaim na gairme-gallanaich 

Aig farum a' choin ròmaich : 
'Gan tearnadh as na mullaichean 
Gu linnichean nach grunnaich iad, 
'S ann a bhiodh's iad feadh na tuinne ; 

Anns an luingeinich -a iad leòinte. 
'S na cuileanan gu fulasgach 
'G an cumail air na muinealaibh, 
'S nach urrainn iad dol tuilleadh as, 

Ach fuireach, 's bhi gun deò annt'. 
'S ge do thuirt mi beagan riu, 
Mu'n innsinn uil' an dleasnas orra, 
Chuireadh iad a' m' bhreislich mi 

Le deisimireachd chòmhraidh I 



99 



ORAN D'A CHEILE NUADH-POSTE * 



A Mhàiri bhàn òg, 's tu 'n òigh th'air m'aire, 

Ri'm bheò bhi far am bithinn f hèin ; 
O'n fhuair mi ort còir cho mòr 's bu mhath leam, 

Le pòsadh ceangailt' o'n chlèir ; 
Le cùmhnanta teann's le banntaibh daingean, 

'S le snaim a dh'f hanas, nach trèig : 
'S e t' f haotainn air làimh le gràdh gach caraid 

Rinn slainte mhaireann a'm' chrè. 

'Nuair bha mi gu tinn 's mi 'n cinnseal leannain, 

Gun chinnt cò theannadh rium f hèin, 
'S ann a chunna' mi 'n òigh àir bòrd tigh-leanna, 

'S bu mhòthar ceanalt' a beus ; 
Tharruinn mi suas r'i, 's f huair mi gealladh 

O'n ghruagaich bhanail bhi 'm rèir ; 
'S mise bha aobhach t' f haotainn mar 'rium, 

'S crodh-laoigh a' bharain a'd' dhèigh. 

Maduinn Di-luain, ge buan an t-slighe, 

'Nuair ghluais mi, ruithinn mar ghaoth, 
A dh'fhaicinn mo luaidh 's rud uainn n-ar dithis 

Nach dual da rithist gu'n sgaoil. 
Thug mi i 'n uaigneas uair a bhruidhinn, 

'S ann fhuair an nighean mo ghaol, 
A's chluinneadh mo chluas an fhuaim a bhkheadh 

Aig luathas mo chridhe ri 'm thaobh. 

Sin 'nuair chuir-Cupid an t-uldach am 1 bhroilleach, 
D'a shaighdean corranach, caol, 

• For the air see the Rev. Patrick Macdonald's Collection of 
" Highland Vocal Airs," page 21, No. 173 ; or, Captain Fraser's 
•* Airs and Melodies peculiar to the Highlands," page 27, No. 47, 



100 



A dhrùi' air mo chuislean, chuir luchd air mo choluinn, 
Leis an do thuit mi ge b'oil learn 's gu'n d'aom. 

Dh'innis mi sgeul do'n tè rinn m' acain, 
Nach leigti a chaisgeadh mo ghaòid ; 

'S e leighis gach creuchd i-fèin le feartan 
Theachd rèidh a'm' ghlacaibh mar shaoil. 

Bheirinn mo phòg do'n òg-mhnaoi shomult' 

A dh' fhàs gu boinneanta, caoin, 
Gu mìleant, còmhnard, seòcail, foinneamh, 

Do chòmhradh gheibh mi gu saor. 
Tha mi air sheòl gu leòir a'd' chomain, 

A' bhòid sa chuir thu gu faoin 
Do m'smaointean gòrach, pròis nam boireannach 

'S còir dhomh fuireach le h-aon. 

Chaidh mi do'n choill' an robh croinn a's gallain, 

Bu bhoisgeil sealladh mu'n cuairt, 
'S bha miann mo shiil do dh'fhiùran barraicht' 

An dlùthas nam meanganan suas ; 
Geug fo bhlàth o bàrr gu talamh, 

A lùb mi farasda nuas ; 
Bu duilich do chàch gu bràth a gearradh, 

'S e 'n dàn domh 'm faillean a bhuain. 

Shuidhich mi lion air fior-uisg' tana, 

'S mi strigb 'ga tharruinn air bruaich, 
'S thug mi le sgriob air tir a' ghealag, 

'S a lith mar eal' air a' chuan. 
'S toillicht' a dh'f hàg e 'n là sin m' aigneadh, 

An roinn a bh'agam san uair ; 
B'i coimeas mo cheud mhna' reull na maidne, 

Mo chèile cadail 's mi 'm shuain. 

'S e b'fhasan leat riamh bhi ciallach, banail. 
Hi gnìomh, 's ri ceanal mna-uails' ; 



101 



Gu pàirteach, bàigheil, blàth, gun choire, 
Gun glnomh, gun ghainne, gun chruas; 

Gu dèirceach, daonntach, faoilidh, farasd', 
Ri daoine fanna, bochd, truagh ; 

Is tha mi le'd' sheòl an dòchas ro-mhath, 
Gur lòn do t'anam do dhuais. 

Chuir mi air thùs ort iùl a's aithne, 

Le sùgradh ceanalta, suirc, 
'Nuair theannainn riut dlù, bu chùraidh a 1 anail 

No ùbhlan meala 'gam buain : 
Cha bhiodh sgeul-ruin, a b'iùl domh aithris, 

A b' f hiu, nach mealladh i uam. 
Nan cuireadh i cùl rium 's diùltadh baileach, 

Bu chùis domh anart a's uaigh. 

Do bhriodal blàth 's do mhàran milis, 

I)o nàdur grinneas gach uair, 
Gu beulchair, gàireach, alùinn, coimhneil, 

Gun chàs a thoilleadh dhuit fuath ; 
Chuir i guin-bàis fad ràith' am mhuineal 

Dh'f hàg làn mi' mhulad 'sa ghruaim, 
'Nuair thuig i mar bha, 'sa thàr mi 'n ulaidh, 

Ghrad spàrr i 'n cunnart ud uam. 

'S ann thog e mi 'm prìs o'n tìm so 'n uiridh, 

An n\ 'san urrainn a fhuair, 
'Sguab do'n ire f hior-ghlain chruineachd, 

An sìol is urramaich' buaidh. 
Sin na chuir mi cho rìomhach umad, 

Bha t' inntinn' bunailteach, buan : 
Lìonadh do sgiamhachd miann gach duine, 

An dreach, fiamh, an cumachd, 's an snuagh. 

Do chuach-fhalt bàn air fàs cho barrail, 
'S a bhàrr làn chamag a's dhual ; 




102 



T'aghaidh ghlan, mhàlda, nàrach, bhanail, 
Do dhà chaol mhala gun ghruaim ; 

Sùil ghorm, lìontach, mhin-rosg, mheallach, 
Gun dith cur fal' ann ad 1 ghruaidh, 

Deud geal ìobhraidh, dionach, daingean, 
Beul b\dh nach canadh ach stuairn. 



Shiùbhladh tu fàsach àiridh glinne 

'S an kit an cinneadh an sprèidh, 
G' am bleothan rau chrò, 's bhi choir na h-innis, 

Laoigh òg a 1 mirreadh 's a' leum ; 
Cha mhiosa do làmh 's tu làimh ri coinnil 

Na 'n seòmar soilleir ri grèin, 
A' fuaidheal 's a' fàitheam bhàn a's phionar, 

An km chur grinnis air greus. 

Do chneas mar an èiteag glè ghlan, fallain, 

Corp seang mar chanach an t-slèibh ; 
Do bhràigh cho-mhin, 's do ehiochan corrach 

'S iad lìontach, soluis le chèill : 
Gaoirdean tlà geal làmh na h-ainnir, 

Caol mheòir, glac thana, bas reidh ; 
Calpa deas ìir, troigh dhlu 'm bròig chuimir 

Is lhghor, innealta ceum. 

'S ann f huair mi bhean chaoin aig taobh Màm-charai' 

'S a gaol a'm' mhealladh o'm chèiil ; 
Bha cridhe dhomh saor, 'nuair dh'f haod mi tharruinn, 

Cha b'f haoin domh bharail bhi d' rèir : 
'S ioma fuil uasal, uaibhreach, f harumach, 

Suas ri d' cheann-aghaidh f hèin, 
Ga d' chumail am pr\s an Righ 's Mac-Cailean 

'S tu shiol nam fear a bha 'n Slèibht'. 



103 



'Nam faighinn an drkst do chàradh daingean 

An kite falaich o'n eug ; 
Ge d' thigeadh e d' dhkil, a's m' fhkgail-falanah. 

Cha b' kill learn bean eiF a'd' dhfigh : 
Cha toir mi gu bràth dhuit dranndan teallaich, 

Mu'n àrdaich aileag do chldibh, 
Ach rogha' gach mkrain, gràdh a's furan, 

Cho blàth 'sa b'urrainn mo bheul. 

Dheanainn duit ceann, a's crann, a's t-earrach. 

An km chur ghearran an fill, 
A's dheanainn mar chkch air trkigh na mara, 

Chur kird air mealladh an fisg : 
Mharbhainn duit geòidh a's roin, a's eala, 

'S na h-eòin air bharra nan geug ; 
'S cha bhi thu ri d' bheò gun seòl air aran, 

'S mi chòmhnaidh far am bi fèigh. 



ORAN DO LEANABH-ALTROM. 

ISEABAL Òg 

An òr-f huilt bhuidhe, 
Do gliruaidh mar ròs, 

'S do phòg mar ubhal, 
Do bheul dreachmhor, 

Meachair, grinn, 
O'm faighte na h- brain 

Cheòlmhor, bhinn. 

'S tu 's glaine 's is cannaiche 

Banaile snuadh, 
Gur deirge na'n t-subhag 

An ruthadh tha d' ghiuaidh, 



104 



Do mhìn rosg liontach, 

Sìobhalt, suairc, 
Gnùis mhàlda, nàrach, 

Làn do stuaim. 

'S e coltas na h-ainnir 

An eal' air an t-snàmh, 
Do chneas mar an canach 

Cho ceanalta thlà. 
Do ch\ochan corrach 

Air bhroileach geal, bàn, 
Do bhràigh mar ghrian, 

'S do bhian mar chnàimh. 

*Do chuach-f halt bachalach, 

Cas-bhuidhe, dlù, 
Gu h-amlagach, daite, 

Làn chaisreag a's lub, 
'Na chiabhagan cleachdach 

Am pleatadh gu dlù, 
Air sniamh gu lè*ir 

Mar theudan ciùil. 

\S ioma' fuil uasal 

Gun truailleadh, gun tair, 
Tha togail 'na stuadhanaibh 

Suas ann ad' bhàrr, 
Clann-Dòmhnuill a 1 chruadail 

Fhuair buaidh anns gach blàr, 
Gus an tàin' an là suarach 

Thug uap' an deas làmh. 

'S bana-Chaimbeulach dhìreach 

An rìbhinn dheas òg, 
Cha strìochdadh do dhilsean 

A luchd-mì-ruin tha beò ; 



105 



'S gach car tha dol dìotsa 
Ga d' shìr-chur am mòid, 

'S thu theaglach an Iarla 
Shliochd Dhiarmaid nan sròl. 

Tha Cinneadh do sheannamhar 

Mòr ainmeil gu leòir, 
Na Camshronaich mheamnach 

Bu gharg air an tòir ; 
'S iomadh àit' anns' na dhearbh i 

Le feara-ghleus an dòrn, 
Bhi marbhtach le'n armachd 

Air dearganaich Dheòrs'. 

'S i 'n ainnir bu taitnich' 

A bh' ac' anns an tìr, 
A thachair bhi agam 

'Ga h-altrom le cìch ; 
'Nuair a sheasas i fathast 

Air faidhir an rìgh, 
Bi'dh iomadh fear-fearainn 

A'farraid,— " Còi?" 

Gruagach gheal, shomulta, 

Shoilleir gu leòir. 
'S i finealta, foinneamh, 

Gun chromadh, gun sgeòp ; 
Calpa deas, cosail, 

A choisicheadh ròd, 
'S troigh chuimir, shocrach, 

Naeh dochainn a' bhròg. 

'S math thig dhuit 'san fhasan 

Gùn daite do'n t-sròl, 
Le staidhs' ga theannadh 

Cho daingean 's bu chòir 



106 



Faineacha daoimein 
Air roinn gach meòir, 

Bi'dh rufles a's ribean 
Air Iseabail big. 



ORAN GAOIL. 

air fonn, — " The Reel of Bogie." 
A Màiri bhàn gur barrail thu, 

'S gur barraicht' air gach seòl thu, 
O'n thug mi gaol cho daingean duit, 

'S mi t'f harraid arms gach còdhail : 
'S earbsach mi a'd' cheanaltas, 

'S na f huair mi chean' ad' chòmhradh, 
Nach urrainn càch do mhealladh uam 

'N dèis do gheallaidh dhòmh-sa. 

'S chuala mi mar shean-fhacal 

Mu'n darach, gur fiodh còrr e, 
'S gur gèmn' dheth f hèin 'ga theannachadh 

A spealtadh e 'na òrdaibh : 
'S mi 'n dùil, a rèir na h-ealaidh sin, 

Gur math leat mi bhi d' sheòrsa, 
Nach tr&g thu mi, 's gu 'm faigh mi thu 

Le bannaibh daingean, pòste. 

'S e chum an raoir mi m' aithreachadh 

An spèis a ghabh mi òg dhìot ; 
Bha smaointean trie air m' aire-sa 

Mu'n ainnir is f hearr fòghlum : 
Cha n-eil cron r'a àireamh ort, 

0' d' bhàrr gu sàil do bhròige, 
Ach ciallach, fialaidh, f àbharach, 

Air fiamh a ghàire 'n còmhnaidh. 



107 



'S do chhl daithte làn-mhaiseach 

Mu'n cuairt a'd' bhràighe 'n òrdugh, 
Air smamh, mar theudan clàrsaiche, 

'Na f hàineachaibh glan nòsar : 
Gu lìdh-dhonn, pleatach, sàr-chleachdach, 

Gu dosach, fàsmhor, dòmhail, 
Gu lìibach, dualach, bachlach, guairsgeach, 

Snasmhor, cauchach, òr-bhuidh'. 

Tha t' aghaidh nàrach bhanail, 

Dà chaol mhala mar it eòin ort ; 
Rosga r&dhe, fallaine 

'S dà shùil ghorm, mheallach, mhòthar : 
Do ghruaidh mar chaorann meangain, 

A thug barrachd air na ròsan ; 
Do dheud geal, dreachmhor, meachair, grinn, 

'S do bheul o'm binn thig òran. 

Tha do phòg mar ùbhlan gàraidb, 

'S tha do bhràighe mar an neòinean ; 
Do chìochan liontach, mulanach, 

'S an sìod' g'an cumail còmhnard : 
Corp seang, geal, gnèathail, furanach, 

Deagh chumachdail, neo-spòrsail ; 
Do chalpa cruinne, lùghora, 

'S an troigh nach lùb am feòirnean. 

'S e'm f àth mu'n biodh tu talach orm, 

Gur ro-bheag leat mo stòras ; 
'Bha dà-rud-dheug a' tarruinn uam 

Na thionail mi do phòrsan : 
Bhiodh òl, a's fèisd, a's bannais ann ; 

Bha ceòl, a's beus, a's ceannaichean, 
'N fhèill, 's na gibhtean leannanachd, 

An amaideachd 'san òige. 



108 



'S a nis' nam faighinn mar rium thu, 

Cha leanainn air an t-seòl sin ; 
Dheanainn àiteach fearainn, 

A's crodh-bainne chur mu chrò dhuit ; 
Mharbhainn iasg na mara dhuit, 

'S am fiagh sa' bhealach cheòthar, 
Le gunna caol nach mearachdaich, 

'S a mhealladh fear na cròice. 

'S mòr an gaol a ghabh mi ort 

Le ro bheagan a t' eòlas, 
'S mi 'n dùil gur tu bu leannan dhomh, 

'S nach mealladh tu mi m' dhòchas ; 
Ge d' bhiodh am bàs an caramh domh, 

Gun bharail ri tigh'n beò uaith, 
'S e dh'fhàgadh slàn mi n' rìbhinn mhàld 

Màiri bhàn o Lòch-lairig. 



ORAN SUGRAIDH. 
LUINNEAG. 

i nighean mo ghaoil 
An nighean donn og ; 
Nam biodh tu ri rrC thaobk, 
Cha bhithinnfo bhròn. 
i nighean mo ghaoil 
An nighean donn òg. 
'S i Màiri Nic-Neachdainn 
Is dàicheile pearsa, 
Ghabh mis' uiread bheachd ort 
Ri neach a tha beò. 

'$ i nighean mo ghaoil, &c. 

'Nuair sheallas mi t'aodann, 

|B mi 'n coinneamh rt t' fhaotainn, 



109 

Gur math leam nan faodainn 
Bhi daonann a'd' chòir. 
'/S i nighean mo ghaoil, <&c. 

O'n a thug thu dhomh gealladh, 
'S ann dutsa nach aithreach, 
*S cha-n fhaic iad thu 'n ath-bhliadhn 1 
A'd' bhanaraich bhò. 

'S i nighean mo ghaoil, &c. 

Cha tèid thu do'n bhuaile, 
A bhleothan cruidh ghuaillionn : 
Cha chuir thu ort cuaran, 
'S gur uallach do bhròg. 

i nighean mo ghaoil, &c. 

Cha-n f hòghnadh le m 1 chruinneig, 
A' bhuarach no chuinneag, 
'S cha chluinnear gu'n curaadh tu 
Cuman a'd' dhòrn. 

i nighean mo ghaoil, dec. 

Cha tèid thu Bhad-odhar, 
A leigeadh nan gobhar, 
'S minn bheag as an deothaidh 
'G an deothal mu'n chrò. 
'/S i nighean mo ghaoil, &c. 

Cha leig mi thu 'n f hireach 
Thoirt a 1 chruidh as an innis 
Air eagal na gillean 
Bhi sireadh do phòg. 

'S i nighean mo ghaoil, dkc 

Cha taobh thu duin'-uasal 
*S cha n-aill leat am buachaill, 



110 



'S cha-n f heairrde fear-fuadain 
Bhi cruaidh air do thòir. 
'S i nighean mo ghaoil, &g. 

Cha taobh i fear idir, ^ 
Air eagal mo thrioblaid ; 
'S cha toilich tè mise 
Ach ise le deòin. 

'£ i nighean mo ghaoil, &c. 

'S i rìbhinn a' bhaile, 
Tha s\r thigh'n air m' aire, 
Nam bitheadh i mar rium, 
Cha d' f harraid mi stòn 
r S i nighean mo ghaoil, &e. 

Bheir mis' tha Dhun&deann 
A dh' ionnsachadh beurla, 
'S cha-n f hàg mi thu t'èigin, 
Ki spr&dh an f hir mhòir. 
'£ i nighean mo ghaoil, <&c. 

A nighean na gruaige, 
Cha chreidinn ort tuaileas ; 
O'n a tharruinn mi suas riut, 
Cha-n fhuath learn do sheòl. 
'S i nighean mo ghaoil, &c. 

'S e mheudaich mo ghaol ort 
Gu'n d' f hàs thu cho aobhach, 
'S gu'n leumadh tu daonnan 
Cho aotrom 's na h-eòin. 
'£ i nighean mo ghaoil, &c. 

'S 'n togarrach laghach 
A thogainn mar roghaimi, 



Ill 



'N am bithinn a' taghal 
'S an tigh am bi'n t-òl. 

i nighean mo ghaoil, <&c. 

Gu'm b' fheairrde daoin'-uaisle 
'N àm thionnda' nan cuach thu, 
A thoirt luinneagan-luaidh dhaibh 
Mu'n cuairt air an stòp. 
'£ i nighean mo ghaoiL dkc. 

'S leat urram an dàmhsa, 
'S an fhidheall 'na teann-ruith ; 
Bu chridheil san am thu, 
'S an dràm air a' bhòrd. 
'# i nighean mo ghaoil, &c. 

'S tu f hreagradh gu h-innealt' 
Am feadan 's an ribheid, 
A sheinneadh gu fileanta, 
Kuith-leumnach ceòl. 

'S i nighean mo ghaoil, fyc. 

'S tu thogadh mo spiorad, 
'Nuair a thèid thu air mhirre, 
Le d' cheileiribh binne, 
'S le grinneas do bheòil, 
'/S i nighean mo ghaoil, SfC. 

Leis na ghabh mi dò cheisd ort, 
Am maduinn 's am feasgar, 
Dheannainn riut cleasachd 
A's beadradh gu leoir : 
y S i nighean mo ghaoil, 

Dheannain riut furan 
Am bliadhn' a's an uiridh ; 
Bu docha na'n t-uireasbhuidh, 
Tuilleadh a's a choir. 

'& i nighean mo ghaoil, frc. 



113 



ORAN DO'N GHUNNA D*AN AINM NIC-COISEAM. 

air FONN. — " Sinidh mi mo lùrga" fyc. 



LUINNEAG. 

Hò-rò mo chuid chuideachd thu, 
Gut muladach learn uam thu ; 

Hb-rò mo chuid chuideachd thu, 
'£ mi direadh bheann a's uchdanan, 

B^ait learn thu bhi cuidear rium, 

do chudthrom air mo ghualainn. 

'Nuair chaidh mi do Ghleann-Lòcha, 
'S a cheannaich mi Nic-Còiseam, 
'S mise nach robh gòrach, 

'Nuair chuir mi 'n t-òr ga fuasgladh. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, frc. 

Thug mi Choire-cheathaich thu, 
'Nuair bha mi fhèin a' taghaich ann, 
'S trie a chuir mi laidhe leat, 
Na daimh 'sna h-aidhean ruaha. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, fyc. 

Thug mi Bheinn-a'-chaisteil thu, 
'S do'n fhasach a tha 'n taice ri, 
Am Màm is Creag-an-aparain, 
Air leacan Beinn-nam-fuaran. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc, 

Thug mi thu Bheinn-dòrain, 
An cinneadh na daimh chrocach, 
'Nuair theannadh iad ri crònan, 
Bu bhòidheach learn an nuallan. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc. 



113 



Thug mi Choire-chruitear thu, 
O's àite grianach, tlusail e, 
Gu biachar, feurach, lusanach, 
Bhiodh spurt ann aig daoin-uaisle. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, <&c. 

Ghiùlain mi Ghleann-èit' thu, 
Thog mi ris na cr&sean thu, 
'S e mheud 'sa thug mi spèis duit 
A dh'fhàg mo cheum cho luaineach. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sc. 

'S math am Meall-a'-bhùiridh thu, 
Cha mhiosa 'm Beinn-a'-chrùlaist thu, 
'S trie a loisg mi fudar leat, 
An coire chùl na cruaiche. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sc. 

Thug mi Làirig-gharstain thu, 
O's àlainn an còir'-altrum i, 
'S na f&gh a' deanamh leabaichean 
Air Creachainn ghlas a 1 bhuachaill. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c. 

Thug mi thu do'n Fhàs-ghlaic 
'S a ghleann am bi na làn-daimh, 
'S trie a chaidh an àrach 

Mu bhraidhe Cloich-an-tuairnear. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c. 

Chaidh mi dh' Fheatha-chaorainn, 
Le aighear Choire-chaolain, 
Far an robh na daoine, 

A bha 'n gaol air a' ghreidh uallaich. 
Ho -ro mo chuid chuideachd thu. die. 



114 



Thug mi Bheinn-a'-chaorach thu, 
Shireadh bhoc a\s mhaoiseach, 
Cha b'eagal gun am faotainn, 
'S iad daonnan 's an tòrr-uaine. 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sc. 

'Nuair theid mi ris a' mhunadh, 
'S tu mo roghainn do na gunnachan, 
O'n f huair thu-fein an t-urram sin, 
Co nis a chumas uat e ? 
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sc. 

Ged' tha mi gann a stòras, 
Gu suidhe leis na pòitearan, 
Ged' thèid mi do 'n tigh-òsda, 
Cha n-òl mi ann an cuaich thu. 



ORAN DUTHCHA. 
LUINNEAG. 

Horinn b ho h-ir-ir-io, 
Horinn b hb ir-ir-io, 
Horinn b hò h-ir-ùo, 

% mo dhùthaich a dtìfhàg mi! 

Ged' a tha sinn car tamaill, 
A tàmh aig na Gallaibh, 
Tha mo dhùthaich air m'aire, 
'S cha mhath learn a h-àicheadh. 
Horinn o ho h-ir-ir io, Sc. 

Ged' is èigin duinn gabhail 
Leis gach ni thig 'san rathad, 
Gu'm b'fhearr no na srathan, 
Bhi taghaich 'sa bhràighe. 
Horinn o ho h-ir-ir io, Sc. 



115 



Ged' is còmhnard na sràidean, 
'S mòr a b'f hearr bhi air àiridh, 
Am frith nam beann àrda, 
'S nam f àsaicliean blàtha. 
Horinn o ho o-ir-ir io, fyc. 

Beurla chruaidh gach aon latha, 
'N-ar cluais o cheann ghrathainn, 
'S e bu dual duinn or 'n-athair, 
Bhi labhairt na Gàelig. 
Horinn o ho h-ir-ir io, fyc. 

Ged' is cliùiteach a' Mhachair, 
Le cùnradh 's le fasan, , 
Be air durachd dol dachaigh, 
'S bhi 'n taice r'ar càirdean : 
Horinn o ho h-ir-ir io } fyc. 

Bhi 'n Clachan-an-Dìseirt, 
A' faicinn ar dìllsean, 
Gum b'ait leinn an tìr sin, 
O'n as ì rinn air 'n-àrach. 
Horinn o ho h-ir-ir io, §c. 

Cha be fasan nan daoin' ud 
Bhi 'n conas na 'n caonnaig, 
Ach sonas an t-saoghail, 

'Sa bhi gaolach mar bhràithrean. 
Horinn o ho h-ir-ir io, SfC. 

'N àm suidhe 'stigh-òsda, 
Gu luinneagach, ceòlmhor, 
Bu bhinn ar cuid òran, 

'S bhi 'g òl nan deoch-slàinte. 
Horinn 0, ho h-ir-ir io, frc. 



116 



Luchd-dhìreadh nan stùcan, 
Le'n gunnachan du-ghòrm, 
A loisgeadh am f ùdar, 

Ki ùdlaiche làn-daimh. 
Horinn o, ho h-ir-ir zo, $c. 
'S e bu mhiann leis na macaibh, 
Bhi triall leis na slataibh, 
A chur srian ris a* bhradan, 

Cha b'e f hasan am fàgail. 
Horinn 0, ho h-ir-ir io, frc. 
Gu fiadhach a mhunaidh, 
No dh' iasgach air buinne, 
Anns gach gniomh a ni duine, 

'S mòr urram nan Gaidheal. 
Horinn o, ho h~ir~ir io, 



ORAN ALASDAIR. 
LUINNEAG. 

Alasdair nan stop 
Ann an sràid a* chuil. 
Sin an duine coir 
Air am bheil mo rim. 
'g coma leat an sile 

B'annsa leat an stòp, 
Cha n-e sin bu docha 
Ach am botal mòr. 
Alasdair nan stop, fyc. 

• Alexander Campbell was a native of Glenorchy. After serving 
some time in the army, he kept a small public-house in the Back- 
Wynd, Glasgow. While the bard was in Glasgow, he lived in Sandy's 
house, and composed this song in reward of his country man's 
hospitality. We have seen a translation of it, which begins thus :— 
" Sandy of the stoups, 
In the Back-Wynd, 
He's a hearty fellow, 
Liberal and kind," &«. Ac. 



117 



Thè*id thu do'n tigh-bsda, 

'S òlaidh tu gu fial ; 
Cha robh gainne stbrais 

Air do phòca riamh. 
Alasdair nan stòp, frc. 

Bha thu greis aV aimsir 

Ann an àrm an Kigh, 
Cumaidh sin riut airgead, 

'S f hearra dhuit e no ni. 
Alasdair nan stop, frc. 

Gheibheadh tu le d' cheanal 

Leannan anns gach t\r, 
Ged' a bhiodh tu falamh 

Cha bhiodh bean a'd' dhith. 
Alasdair nan stop, fyc. 

Tha thu math air fairge, 

'S trie thu marbhadh èisg, 
Cas a shiubhal garbhlaich, 

Th&d thu shealg an fhèigh. 
Alasdair nan stop, fyc. 

Ged' thuirt Calum-breac* 
Nach robh thu tapaidh riamh, 

Cò a chreideadh sin 
Ach duine bha gun chiall ? 
Alasdair nan stop, fyc. 

# Malcolm Macnab, farmer in Barrachastalain, in Glenorchy, an 
intimate acquaintance of the Bard's, and himself no mean poet. 
He composed several ditties of acknowledged merit ; that to his 
maid- servant is excellent, of which the following is a stansa : — 
" Ma leanas tu mar tha thu, 
A' briseadh phoit a's spainean, 
Gur daoire dhomh na mal e, 
An earnais a chumal ruit ." 
A Morag a mhuinigeach, #c. 



118 



'Nuair a thèid mi Ghlascho 
'S taitneach learn bhi 'g 61, 

Ann an tigh mo charaid 
Alasdair nan stòp. 



ORAN DO'N T-SEANN FHREICEADAN 
GHAIDHEALACH. 



air fonn.— ■" The Humours of Glen " 

Deoch-slaint' an Fhreiceadain, 

'S kill leinn gun cheist i, 

'S i an fhàillte nach beag oirnn 

Dhol deiseal ar clèibh, 
Cha-n fhàg sinn am feast i, 
O'n tha sinn cho dleasnach, 
Do na h-àrmuinn bu sheirceile 

Sheasadh an sreud ; 
Na curaidhean calma, 
G'am buineadh bhi 'n Albainn, 
Feadh mhonainean garbhlaich 

A' sealg air na fèigh, 
Fhuair mis' orra seanachas, ( 
Nach mios' an cois fàirg' iad, 
Bhi'dh an citcheanan tarbhach 

Le marbhadh an èisg. 

Buaidh gu bràth air na Fleasgaich, 
Fhuar an àrach am Breatuinn, 
Chaidh air sàiP o cheann greis uainn, 
Dhol am freasdal ri reum, 



119 



An loingeas làidir thug leis iad, 
Nach sàraicheadh beagan, 
Muir a' gàraich gan greasad, 

'S i freagradh dhaibh fèin. 
Chuir gach làmh mar bu deise, 
Buill do'n chòrcaich bu treise, 
Ri bàrr nan crann seasmhach' 

A leth-taobh gach brèid ; 
'S i 'g imeachd air chuaintaibh, 
'Nuair a dh'èirich gaoth tuath le, 
B'ainmeil air luathas i, 

'S i gluasad gu r&dh. 

'Nuair a chuir iad na h-àrmuinn 
Air tir ann am Flàghras, 
'S iad fada bho'm pàirti, 

'S o'n àiteachan fèin, 
Bha onair nan Gàidheal 
An earbsa r'an tàbhachd, 
Bha sin mar a b'àbhaist 

Gun f hàillinn fo 'n ghrèin ; 
Tha urram an dràst 
Aig gach tir anns an d'fhàs iad, 
Le feobhas an àbhaist, 

An nàduir 'sam beus, 
Bhi dìleas d'an càirdean, 
Cur sios air an nàmhaid, 
'S iomadh rioghachd an d'fhàg iad, 

Fuil bhlàth air an f heur. 

'S e là Fontenoi 

Thug onair gu leòir dhaibh. 

'Nuair a chruinnich iad còmhla, 

'S thòisich an streup ; 
Bu tartrach ar Coirneal, 
Cur ghaisgeach an òrdugh, 



120 



Na lasgairean òga, 

Chaidh deònach 'na dh&gh ; 
Na gleachdairean comhraig 
Is fearr th'aig Rìgh Deòrsa, 
A fhuair fasan a's f òghlum 

A's eòlas da rèir ; 
'S e dìiil am bheil mise, 
'Nam rùsgadh mo trioblaid, 
Gun tugadh a fichead dhiu 

Briseadh d ceud. 

Fir aigeaimach, mheamnach, 
Le glas-lannan ceanna-bheairt, 
'S i sgaiteach gu barra-dheis, 

'S i anabarrach geur ; 
An taice ri targaid, 
Crios breac nam ball airgid, 
'S an dag' nach robh cearbach, 

Gan tearmunn nan sgèth ; 
Le'n gunnachan glana, 
Nach diùltadh dhaibh aingeal, 
Spuir ùr' air an teannadh, 

Gu daingeann 'nan gleus, 
Gu cuinnsearach, biodagach, 
Fudarach, miosarach, 
Adharcach, miosail, 

Gu misneachail, treun. 

Na spealpan gun athadh 
A chleachd bhi ri sgathadh, 
Nach seachnadh dol fathasd 

An rathad sin fèin. 
An t-asdar a ghabhail 
'San ceartas a thaghaich, 
Tri-chlaiseach 'nan lamhan 

Leii an caitheadh iad beum ; 



121 



Dol maduinn gu mathas 
Cha n-iarradh iad aithis, 
Gu deireadh an latha 

'S àm laidhe do'n ghrem. 
'S deas-fhaclach an labhairt 
Le caismeachd chatha, 
'S e 'n caisteal an claidheamh, 

Ga'n gleidheadh gun bheud. 

Fir acuinneach, armach, 
Le'm brataichean balla-bhreac, 
Bu tlacbdmhor an armailt' iad, 

'S b'ainmeil am feum ; 
Sliocbd altrom nan garbh-chrioch, 
Am feacbd a tha earbsach, 
Nach caisgear an ainteas 

Gu'n dearbh iad nach gèilì. 
Leinn is fad' o'n a dh' fhalbh sibh 
Air astar do'n Ghearmailt, 
Chur is do gach cealgair 

Chur fearg oirbh fèin ; 
An glacadh 'sa marbhadh, 
'San sgapadh mar mheanbh-chrodh, 
'S na madaidh gan leanmhainn 

Air leargainn an t-slèibh' ! 

Sliochd fineachan uasal 
A ghin o na tuathaich, 
'San iomairt bu dual dhaibh 

Dol suas air gach ceum ; 
Gach cas mar bu luaithe, 
'S gach làmh mar bu chruaidhe, 
'S an ardan an uachdar 

A' bualadh nan spèic ; 
Bu ghnà le'n luchd-fuatha, 
Bhi 'san àraich gun ghluasad, 

M 



122 



'S a phàirt dhiìi dh'f halbh uapa, 
Bhiodh an ruaig air an dèigh 
Le lamhach nan gillean, 
'S le lannan geur, biorach, 
Bhiodh an nàimhdean air iomain 
A' sileadh nan creuchd. 

Bu chliùiteach na lasgairean 
Ura, deas, gasda, 
Miann-sùl iad ri'n faicin 

Do gach neach leis an lèir ; 
Gach seòl mar a chleachd iad, 
Le'n còmhdacha dreachmhor, 
Le 'n osanan breaca, 

'S le'm breacana 'n fhèil' : 
Tha mo dhùil ri'n tigh'n' dachaigh, 
G-un an ùin' a bhi fada, 
Le cumhnanta ceartais 

Fir Shasuinn gu lèir ; 
Le stiùradh an aigeil, 
Muir dhìi-ghorm chur seachad, 
'S nach cùm an cuan farsuinn 

Orr' beacadh, no èis. 

'Nuair a thàinig an trioblaid, 
'S i a dha-san-da-fhichead,* 
Bha dàna le misneach, 

'S le meas orra fèin, 
Bras, ardanacli, fiosrach, 
Gun fhàillinn, gun bhriseadh, 
'S cuid àraidh ga'n gibhtean' 

Bhi'n gliocas 'san cèill ; 
Tha talanntan trie 
Aig a' phàirti ud bithchionnt, 



# The 42nd Regiment. 



123 



'S na h-uiP kit' anns an tig iad, 

Na idir a thèid. 
Cò an dras a their mise, 
Thig an àird ribh a chlisge ? 
Mar fàg sibh e nis' 

Aig an t-sliochd thig 'n-ur d&gh. 



ORAN DO KEISEAMAID EARRA-GHAIDHEAL. 

air fonn. — " Mac-SMomoin mòr a hhasaickeadh. 

A ri ! gur mi tha aighearach, 

Mu'n naidheachd so tha ùr ann ; 
Tha m' inntinn air a h-àrdachadh 

O'n thàinig fir mo dhùthcha : 
Guidheamsa buaidh-làrach leibh 

'S gach àite 'n loisg sibh fùdar ; 
Toil-inntinn aig 'ur cairdean, 

'S 'ur nàimhdean a bhi tùrsach. 

'Nuair thàinig Mòrair Frederic, 

Thug Dunèideann cliù dha ; 
Gur connspunn air cheann sluaign e, 

'Nuair ghluaiseas iad r'a chùlthaobh ; 
Sàr cheann-feadhna treubhach, 

'S e lèirsinneach g'an stiùradh, 
Ag imeachd leis an rèiseaimaid, 

'S e fèin a' deanadh iùil dàibh. 

Tha oighichearan gasda 

Cho math 'sa tha fo'n chrùn ann, 



* For the Tune of this Song, see Captain Fraser's "Airs aa4 
Melodies," page 31, No. 49. B 



124 



'S math a thig airm-ghaisge dhaibh, 

*S iad fasanta ga'n giùlan. 
'S toilinntinn r'am faicinn 

Na lasgairean glan ùra, 
'Nuair thog iad piob a's brataichean, 

Air machraichean nan du-ghall. 

A's innsidh mi le barantas 

O'n a b'aithne dhomh o thus sibh, 
Air chruaths an kit 7 an tachair sibh 

Cha cheum air ais 'ur dùthchas : 
Sliochd nan curaidh calma, 

Bh'anns na h-armailtean bha cliùiteach. 
Ri'n goireadh càch na h-Earraghalaich, 

'S am fearg cha bu chùis shùgraidh. 

Tha buaidh air feachd Earra-ghàidheal, 

Cha ghabh iad sgàth no cùram, 
'S iad neartmhor, beachdail, àrdanach, 

Gu reachdmhor, làidir, lùghor, 
'S daoin'-uaisle ceart tha fàs ann, 

Nach eil f àillinneach no lubach, 
'S neo-sheachantach na h-armainn sin, 

Ag iomain chàich gu'n dùlan. 

'S math thig dol 'nan èideadh dhuibh, 

'S tha reusan air a' chuis ud, 
Tha gunnachan deagh-ghleusd' aca, 

'S cha n-eil tè dhiù dhiùltas ; 
An crios-guaille fèin orra, 

'S an claidheamh g\è gheur cùil ann, 
Bu mhath an àm an f heuma iad 

'Nuair a leumadh sibh ga'n rùsgadh. 

Tha iad leathann mu na broillichean, 
Fir chothromach \s iad dòmhail, 



125 



Le 'n calpannan deas, direach, 
'S iad lionntach fo na glùinean ; 

Osain ghoirid bhreaca 
Le dreach air an cur ùmpa, 

'S math thig gartain chàrnaid daibh, 
Is fearr a th' anns na buthaibh. 

Is honmhor baintighearn' innealta, 

Nach sireadh iad de dhùrachd 
Ach cead bhi anns na bileidean, 

'S na gillean so bhi dlù dhaibh ; 
A bheireadh pòg le sireadh dhaibh, 

Cho milis ris an t-siucar, 
'S a bheireadh milltean dolar dhaibh, ^ 

'S na sporanan g'an giulan. 

Tha suaicheantas na h-Alb' agaibh, 

A's dh' f halbh sibh leis gu sunntach, 
Am f òghanan cruaidh, calgarra, 

'S neo-chearbach cur a chrùin air, 
An luibh is gairge reasgaiche 

A bha riamh a measg nam fhiran, 
A's ceann na muice fiadhaiche 

A leag Diarmad 'sa choill ùdlaidh. 

'S e thubhairt na bha 'g amharc oirbh, 

An latha bha 'n Rdbhiu ann, 
Gu'm bu fhreagarrach 'ur làmhach, 

'Nuair a thàirngeadh sibh na rudain ; 
B' fharumach 'ur gluasad, 

A' tarruinn suas gu siùbhlach, 
'S am breacan cruinn an f h&le 

Air slèisdean geal nam fiùran. 

'S flathail na daoin-uails a th' ann, 
'S neul cruadail air gach aon fhear, 



126 



Na saighdearan deas, cumachdail, 
'S gach duine dhiù cho ionnsaicht' ; 

Na'm bitheadh càs no cunnart ann, 
Cò b' urrainn ga thoirt dhiù-san ? 

'S i 'n r&seamaid is urramaich' 
A chunnaic mi le m' shùilean. 



ORAN NAM BRIOGSAN. 

air fonn. — " Seann Triubhais Uilleachan" 

LUINNEAG. 

So tha na briogsa liath-gfilas 
Am bliadhna cuir mulaid oirnn, 
'S e'n rud nachfhacas riamh oirnn, 
'S nach miann lein a chumail oirnn ; 
'S na'm bitheamaid uile dileas 
Do'n rlgh bha toirt cuireadh dhuinn, 
Cha-n fhaicte sinn gu dllinn, 
A' striochdadh do'n chulaidh so. 

'S olc an seòl duinn, am Prionns' òg 
A bhi fo mhòran duilichin, 
A's rìgh Deòrsa a bhi chòmhnaidh, 
Far 'm bu chòir dha tuineachas ; 

* This Jacobite Song, composed soon after the Rebellion, was 
printed in the first edition, 1768, though kept out of the second 
edition, to please some zealous friends of the Government- The 
poet justly complains that the same punishment was inflicted on 
the Campbells and others, who fought for the Hanoverians, as was 
laid on the Macdonalds and Camerons, who fought against them. 
The disarming and diskilting act was detested by the Highlanders, 
whose free-born limbs did not agree with the fetters of the odious 
breeches imposed on them. There is a popular and humorous 
song, called '* The Turnimspike" where the same complaints are 
brought against the Gray-breeks. 



127 



Tha luchd-eòlais a' toirt sgeòil duinn 
Nach robh còir air Lunnainn aige, 
'S e Hanòbhar an robh sheòrsa, 
'S coigreach oirnn an duine sin — 
'S e'n rìgh sin nach buineadh dhuinn, 
Rinn dì-mheas na dunach oirnn, 
Mu'n ceannsaich e buileach sinn, 
B'e'n t-àm dol a chumasg ris ; 
Na rinn e oirnn a dh' ann-tlachd, 
A mhì-thlachd, a's a dh' àimhreit, 
Air n-eudach thoirt gu'n tàing dhinn, 
Le ain-neart a chumail ruinn. 
So tha na briogsa, fyc. 

A's o'n chuir sinn suas na briogsan, 
Gur neo-mhiosail leinn a' chulaidh ud, 
Ga'n teannadh ma na h-iosgannan, 
Gur trioblaideach leinn umain iad ; 
'S bha sinn roimhe misneachail, 
'S na breacain fo na criosan oirnn, 
Ged' tha sinn am bichiontas 
A nis' a' cur nan sumag oirnn ; 
'S air learn gur h-olc an duais 
Do na daoine chaidh 'sa chruadal, 
An eudaichean thoirt uapa 
Ge do bhuannich Diuc Uilleam leo. 
Cha-n fhaod sinn bhi suigeartach, 
O'n chaochail ar culaidh sinn, 
Cha n-aithnich sinn a' chèile 
Là-f&le no cruinneachaidh. 
So tha na briogsa, fyc. 

'S bha uair-eigin an t-saoghal 
Nach saoilinn gu'n cuirinn orm, 
Briogais air son aodaich, 
'S neo-aoidheil air duine i ; 



128 



'S ged' tha mi deanamh ùis d'i, 
Cha d'rinn mi bonn sùlais 
Eis an deise nach robh dàimheil 
Do'n phàirti ga'm buininn-sa ; 
'S neo-sheannsar a' chulaidh i, 
Gur grannda leinn umainn i, 
Cho teann air a cumadh dhuinn, 
'S nach b'f heairde leinn tuilleadh i ; 
Bidh putain anns an glùinean, 
A's bucalan ga'n dùnadh, 
'S a bhriogais air a dùbladh, 
Mu chùlthaobh na h-uile fir. 
So tha na Iriogsa, fyc. 

Gheibh sinn adan ciar-dhubh, 
Chur dian air ar mullaichean, 
A's casagan cho-sbliogte, 
'Sa mhinicheadh muillean iad. 
Ged' chumadh sin am fuachd dhicn, 
Cha-n f hàg e sinn cho uallach, 
'S gu'n toillich e ar n-uaislean, 
Ar tuath no ar cumanta. 
Cha taitinn e gu bràth ruinn, 
A choiseachd nan gleann-fàsaich, 
'Nuair a rachamaid do dh' àiridh, 
No dh' àit 'm biodh cruinneagan : 
'S e Deòrs' a rinn an eucoir, 
'S ro dhiombach tha mi-fèin deth, 
O'n thug e dhinn an t-èideadh, 
'S gach eudach a bhuineadh dhuinn. 
So tha na briogsa, fyc. 

'S bha h-uile h-aon do'n phàrlamaid 
Fàllsail le'm fiosrachadh, 
'Nuair chuir iad air na Caimbeulaich 
Teann dachd nam briogaisean ; 



129 



*S gu'r h-iad a rinn am feum dhaibh 
A bhliadh'n a thàin' an streupag, 
A h-uile h-aon diù dh'èiridh 
Gu lèir 'am milisi dhaibh ; 
'S bu cheannsalach, duineil iad, 
'San àm an robh an cumasg ann, 
Ach 's gann daibh gu'n cluinnear iad 
A' chàmpachadh tuilleadh leis ; 
O'n thug e dhinn an t-aodach, 
'Sa dh' f hàg e sinn cho f haontrach, 
'Sann rinn e oirnn na dh' fhaodadh e, 
Shaoileadh e chuir mulaid oirnn. 
So tha na briogsa, <&c. 

'S ann a nis' tha fios againn 

An t-iochd a rinn Diuc Uilleam ruinn, 

'Nuair a dh' f hàg e sinn mar phriosanaich, 

Gan bhiodagan, gun ghunnachan, 

Gun chlaidheamh gun chrios tarsainn oirnn, 

Cha-n fhaigh sinn pris nan dagachan ; 

Tha comannd aig Sasunn oirnn, 

smachdaich iad gu buileach sinn — 

Tha angar a's duilichinn 

'S an àm so air iomadh fear, 

Bha'n càmpa Dhiuc Uilleam, 

A's nach fheairrd iad gu'n bhuithinn 

Na'n tigeadh oirnne Tearlach, 

'S gu'n èireamaid 'na chàmpà, 

Gheibhte breacain chàirneit, 

'S bhiodh aird air na gunnachao 

_ 'So tha na briogsa, dc. 



130 



ORAN DO'N EIDEADH GHAIDHEALACH. 



Fhuair mi naidheachd as ur, 

Tha taitinn ri run mo chrìdh' 
Gu faigheamaid fasan na dùthch , 

A chleachd sinn an tùs ar tim. 
O'n tha sinn le glaineachan lkn, 

A' bruidhinn air mknran binn, 
So i deoch-slàinte Mhontrose, 

A sheasadh a' chòir so dhuinn. 

Chunna' mi 'n diugh an Duneideann, 

Comunn na fèile cruinn, 
Litir an fhortain thug sgeul, 

Air toiseaeh an èibhneis dhuinn. 
Piob gu loinneil an gleus, 

Air soilleireachd rèidh an tùim ; 
Thug sinn am follais ar h-dideadh, 

A's cò a their reubail ruinn ? 

Deich bliadhna fichead a's còrr, 

Bha casag do'n chlò m'ar druim, 
Fhuair sinn àd agus clèoc, 

'S cha bhuineadh an seòrs' ud duinn 1 
Bucaill a' dùnadh ar bròg, 

'S e 'm barr-ial bu bhòidhche leinn ; 
Rinn an droch fhasan a bh'oirnn, 

Na bodaich d'ar n-òigridh ghrinn. 

Mhill e pkirt d'a cumachd 

O'n bhlàr, gu mullach ar cinn ; 

Bha sinn cho lkn do mhulad, 

'S gu'n d'f has gach duine gu tinn ; 



131 



'S aim a bha 'n càs cho duilich, 

'Sa thàinig uile ri'm linn, 
'Nuair a rinn pàirti Lunnainn, 

Gach kit a's urram thoirt dh'inn. 

'S fhada bha 'n onair air chall, 

Is fasan nan Gàll oirnn dlù, 
Còta ruigeadh an t-sàil, 

Cha tigeadh e dàicheil dhuinn : 
B'èigin do'n bhrigis bhi ann, 

'Nuair a chaidh ar comannd cho cùin 
'S gu'n d'rinneadh gach Finne nan tràill. 

'S gach fironnach fhàgail rùisgt'. 

Tha sinn a 'nis'mar as math leinn, 

'S gur h-àrd ar caraid sa' chùirt, 
A chuir air na daoin' am fasan, 

Kinn pàiiamaid Shasuinn thoirt' diù' : 
Beannachd gu bràth do'n Mharcus, 

A thagair an dràs ar ctiis ; 
Fhuair e gach dlighe air ais duinn, 

Le ceartas an righ sa' chriiin. 

Fhuair e dhuinn comas nan arm, 

A dheanamh dhuinn sealg nan stùc, 
'S a ghleidheadh ar daoine sa' champ, 

Le f àgail an nàimhdean brùit 
Thogadh e misneach nan clann 

Gu iomairt nan lann le sunnt, 
Piob, a's bratach ri crann, 

'S i caiseamachd àrd mo ruin. 

Fhuair sinn cothrom an dràst, 
A thoilicheas gràdh gach dùthch', 

Comas ar culaidh chur oirnn, 
Gun fharraid do phòr nan lub : 



132 



Tha sinn a iris' mar is còir, 
A's taitnidh an seòl r'ar sùil ; 

Chuir sinn a' bhrigis air làr, 
'S cha tig i gu bràth à* cùiL 

Chuir sinne suas an deise, 

Bhios uallach, freagarach, dhuinn, 
Breacan an f hèile phreasach, 

A's peiteag do'n eudach ùr ; 
Còt' a chadadh nam ball, 

Am bitheadh a' chàrnaid dlù, 
Osan nach ceangail ar ceum, 

'S nach ruigeadh mar rèis an glùn. 

Togaidh na Gàidheil an ceann, 

Cha bhi iad an fang ni's mò, 
Dh' fhalbh na speirichean teann 

Thug orra bhi mall gun lùgh : 
Siubhlaidh iad fireach nam beann, 

A dh' iarraidh dhamh seang le'n cu ; 
'S aotrom th&d iad a dhàmhsa, 

Freagraidh iad srann gach ciùil. 

Tha sinn an comain an Uasail 

A choisinn le chruadal cliu, 
Chuir e le teòmachd làidir, 

Faoineachd chàich air chùl, 
Oighre cinn-feadhna nan Greumach, 

'S ioma fail àrd na ghnùis : 
'S ann tha Marcus an àidh 

Am mac thig an àit 1 an Diùc. 



133 



ORAN NAM FINEACHAN A FHUAIR AM FEARANN 
AIR AIS O'N RIGH, SA* BHLIADHNA 1782. 

air fonn. — " An am dol sios bhi deonach" &c. 

Tha sgeul ùr an tràth so's dùthaich, 

'S chuir e sunnt ro mhòr oirnn ; 
Gu'n d'f huair ar càirdean, mar a b'àbhaist, 

Bhi 'nan àite còmhnaidh ; 
Gach fearann àr-bhacaicht' a bh'ann, 

linn a Chàmp' bha gòrach, 
Rinn na h-aithrichean a chall ; 

Ach fhuair a ehlann an còir air. 

'S mòr an sonas anns an rioghachd, 

Rìoghalachd na h-òigridh, 
A gluais gu feum, ri guaillibn chèile, 

'S iad gu lèir cho deònach ; 
Cinn-f headhna threun, le'n daoine f&n, 

Gach rèiseamaid an òrdugh, 
Le cliù gun chèilg, 's le dùrachd dearbht', 

B' e 'n riin bhi 'n seirbheis Dheòrsa. 

Na laoich ghasta dh'èirich leat, 

Do dh'fhior fhuil cheart Chlann-Dòmhnuill, 
'S lionmhor gaisgeach treubhach, tapaidh, 

A thàin' a mach 'gan còmhnadh : 
Bha buaidh a's feart, nan ruag, 's nam feachd, 

Na dhualchas ac' o'n seòrsa; 
Dol suas gu bras, le luathas nan cas, 

'S an cruaidh-lann ghlas 'nan dòrnaibh. 

'S lionmhor lasgair thig o'n Apuinn, 

Pìobach, bratach, sròlach; 
Fir chalma ghasta, a's arm 'nan glaic, 

Cho acuineach 's bu choir dhaibh ; 



134 

Bhiodh luaidh a mach le fuaim nan snap, 

A' bualadhchlach ri òrdaibh, 
Aig sluagh le'm fasan cruadal ceart, 

'S a f huair a chleachdadh òg dhaibh. 

'S sunntach, meamnach, treubhach, ainmeidh, 

Cam-Shronaich o Lòchaidh, 
Fir threun gun chealg, le'm beus bhi garg, 

'S iad-fèin a dhearbh gu leòir dheth ; 
Bhiodh gleus an arm 'nan èibhlean dearg, 

'S lann gheur gun chearb ga choir sin, 
Bhiodh reubail marbh an dèigh an sealg, 

'Nuair dh'èireadh fearg nan òigear. 

'S lìonmhor curaidh thig à Dhrumain, 

Feumail, ullamh, òrdail, 
Eadar muilleann Uisge-Thurraid, 

Agus mullach Mor-bheinn ; 
Leis nach duilich dol an cunnart, 

Tir a's muir a sheòladh : 
'S f huair iad urram bualadh bhuillean, 

Anns na h-uile còmhdhail. 

Tha sàr cheann-feachd is làidir taic, 

A thig o'n Chaisteal-Leòdach, 
Le pàirtidh cheart, 's iad àrd nam beachd, 

A dh' f has gu reachdmhor, fòghluimt'. 
Tha 'n lebhi paillt a dh'èireadh leat, 

Gu feum do neart a chòmhnadh ; 
'S bhiodh piob an gleus a's ceann an f hèigh, 

Le crann a's brèid an t-sròl ris. 

Thig o'n Mhor-fhaich còmhlain bhorb, 

A thèid le foirm an òrdugh, 
Gu dàna, colgail, làn air storbadh, 

'S arda stoirm an t-seòrs' ud ; 



135 



Dol luath 'nan e*ideadh, cruaidh ra'm feuchainn, 

Ciall da rèir an còmhnaidh ; 
Aig sluagh nach gèill, tha buaidh 'nan dèigh, 

'S an uaisle fèin ga chòmhdach'. 

Thig laoich bharraicht à Cinn-alla', 

'S àrd an air' air mòrchuis, 
Air mheud na carraid, beus nam fear ud, 

Gleusdachd far an còir dhaibh ; 
An cliù bh'aig sinnsireachd nan gallan 

Cha chaillear ra'm beò e, 
Daoine rìoghail, dileas, daingean, 

Fior 'nan gealladh-còmhraidh. 

Thig Clann-Ghriogair le sàr mhisnich, 

Anns a' mheas 'm bu chòir dhaibh, 
Gu prìseil, àghor, honor, làidir, 

Rìoghail, stktail, pròiseil ; 
Chaidh riarah 's gach kite dian 'sna blkraibh 

'S gniomh an laimh a chòmhdach ; 
'S iad krd 'sa' chùirt le 'n ainm as ùr, 

Ged thugadh dhiù 'n Gleann-freòin e. 

Thig o Chluainidh skr dhaoin'-uaisle, 

Thàirngeas suas gu seòlta, 
'S fad o'n chualas gu'm b'e'n dualchas, 

Buidhinn buaidh a' chòmhraig ; 
Teine 's luaidhe, 's lamhan luatha, 

Far an gluais iad còmhladh, 
Ruith na ruaig air an luchd-fuathadh, 

'S an cur uatha brònach. 

Thig o Shrùthan na fir ùra, 

Làidir, lùghor, eòlach, 
'S o'n dìi-ghiùbhsaich thèià gu siubhlack 

Ann an tùs na dòrainn ; 



136 



Luaidh a's fùdar chur na smùidean, 

A's fuil na brhchd a' dòrtadh, 
Claidhean-cùil a bhi 'gan rhsgadh, 

'S ruith gu dlìx 'san tòireachd. 

Thig na Cananaich 'nan deannaibh, 

'S iad a' tional còmhla, 
Thèid ceart 'sa chabhaig, 's neart da'n caraid, 

An dream is fearail dòchas : 
Ge b'e theannadh riu le falachd, 

Bhiodh am barail gòrach. 
'S mairg ri'n tachradh an àm gaisgidh, 

Aghaidh neart nan còmhlan. 

'S èideadh arraiceach treud na h-Alba, 

Dh'èireadh sealbh ga leòir dhaibh, 
Gu'm feud iad falbh gu saor fo'n armaibh, 

A's eudach ball-bhreac, bòidheach : 
O'n thraogh gach fearg, a thaobh gach cealg, 

Sean argamaid a thòisich, 
Tha gaol g'a dhearbhadh 's feudar earbs', 

A' deagh luchd-leanmhainn Dheòrsa. 

'S mòr an onoir th' aig' an righ, 

Rinn dìllsean d'a luchd-fògraidh, 
Thug dhaibh a' ris, gach kite priseil, 

Anns gach tìr tha m'eòlas, 
A bh' aig an sinnsireachd fo chisean, 

A chaidh ga'n dìth le fòirneart ; 
'S math an dùrachd th'aig gach dùthaich, 

A' toirt cliù d'a mhòrachd I 

Na cinn chèille 's fearr fo 'n ghrèin, 

Le 'n inntinn fèin a thòisich, 
Ri gniomh an fheum a luaigh gu lèir, 

'S a chuir an cèill gu'n sòradh, 



137 



Le flathan fèille, a labhair reusan 
A ghleidheadh stèidh na còrach ; 

Fhuair gach òighre an ni, 'san staoile, 
An sàibhreas, 'san cuid stòrais. 

Thàinig còir, a's dh'fhalbh an eu-còir, 

A's learn ar crìdh' le sòlas, 
Tha uaislean treun 'san uair so fèin, 

Gu h-uallach eutrom, ceòlmhor : 
Tha 'n tuath ri sèideadh suas tein'-eibhinn 

Air na slèibhtean mòra : 
So a 1 bhliadhna chrùn an rèite, 

Sin an sgeul tha còmhdaicht'.* 



ORAN A* BHOTAIL. 

air fonn. — " Cia mar is urrainn sinn fuireach 
on dram ?"t 

'Nuair a shuidheas sinn socrach 

'Sa dh-òlas sinn botal, 

Cha n-aithnich ar stoc uainn, 

Na chuireas sinn ann ; 

Thig onoir a's fortan 

Le sonas a 1 chopain, 

Carson nach bi deoch oirnn, 

Mu'n tog sinn ar ceann ? 

* The forfeited estates were not restored till January 1784, and 
were finally settled in January 1785. 

t For the Tune of this Song see Captain Fraser's Collection 
of " Airs and Melodies peculiar to the Highlands of Scotland," 
page 31, No. 61. The Captain writes, in a note to this piece of 
music, that he " has great pleasure in asserting his country's 
claims to this melody, lately introduced as Irish, under the name 
of the * Legacy,* and supposed new ; whereas it has been current 
in the North for sixty years, as the composition of John Mac Murdo 
(or M'Rae) of Kintail, sinee emigrated to America. 



138 



Bheir an stuth grinn oirnn, 
Sè*inn gu fileanta, 
Chuir a thoil-inntinn 
Binneas 'n-ar cainnt, 
Chaisg i ar 'n-ìota 
'N fhior dheoch mhillis, 
Bu mhuladach sinne 
Na 'm biodh i air chail. 

Deoch-slàinte nan gaisgeach 
Nan Gaidhealaibh gasta, 
Da'm b' àbhaist mar fhasan 
Bhi pòit air an dràm, 
Luchd-gaoil an stuth bhlasta, 
'S ar dhaoireid an lacha, 
Nach caomhnadh am beartas 
A sgapadh 'san km. 
Fear gam beil nidh 
Gheibh e na shireas e, 
Fear a tha crionda, 
Fanadh e thall. 
Fear a tha mVor 
Cha-n fhulaing sinn idir e, 
'S am fear a' bheil grinneas 
Thèid iomain a nail. 

'S ro rioghail an obair 
Sruth brioghor na togalach, 
loc- slain t a bhogaicheas 
Cridhe tha gann ; 
'S e chuireadh an sodan 
Air fear a bhiodh togarrach, 
'S chuireadh e 'ra bodach 
A fear a bhiodh teann. 
Cha n-eil e 'san tir, 
Uasal no cumanta. 



139 

Nacli eil air thi 

Gach urram a th' ami, 

Ge do bhiodh strigh 

Mu thogail na muirichiniij — 

" Cia mar is urrainn sinn 

Fuireach o'n dràm ?" 

Tha e fionnar do'n chreabhaig 

A h-uile la grèine 

Thig teas o na speuraibh 

Thar sleibhtean nam beann, 

'S e math ri la reòta 

Chur blàthas ann am pòraibh 

An f hir theid d'a dheòin 

An tigh-òsda 'na dheann. 

Cuiridh e sunnt 

Air muinntir eireachdail ; 

Timchioll a' bhiiird 

'S cuid eile dhiu damns' ; 

Thogamaid fonn neo-throm 

A's ceileirean, 

'S freagarrach sheinneas sinn 
Deireadh gach rann. 

O'n shuidh sinn cho fada, 
'S a dh-ol sinn na bh'againn, 
'S i chòir dol a chadal 
O'n thàinig an t-àm, 
Cha-n f hòghnadh ach paillteas 
Thoirt solas d'ar n-aigne, 
Deoch mhòr amis a' mhaduinn 
Gu leigheas ar ceann. 
Am fear tha gu'n chli, 
Cuiridh e spiorad aim, 
Togaidh e cridhe 
Gach fir a tha fann, 



140 



Thèid am fear tinn 
Gu grinn air mhireadh ; 
'S e leigheas gach tinnis, 
Deoch mhillis an dram. 



ORAN A* BHRANNDA1DH. 
LUINNEAG. 

Di-hàal-lum, di-hàal-lum, 
Di-i-il-i-il, h-ann-dan, 
Di-dir-ir i-hal-Mil-lum, 
Di~dir-ir-i-hal-haoi-rum ; 
Di-i4V~hal dir-ir~i, 
Ha-ri-hcfal-haoi-rum, 
Di-mi-haal'dil-il-im, 
Dor-ri-hool-?tànn-dàn. 

Tha fortan ann bi deoch againn, 

Na biodh an copan gann oirnn, 
Tha paillteas anns na botalaibh, 

Cha n-eil an stoc air chall oirnn ; 
'S feairrde sinn an toiseach e, 

Gu brosnachadh ar cainnte, 
Ged' bhiodh a h-uile deoch againn, 

'Se 's docha leinn am Branndai. 
Di-haal-lum, &c. 

'S e sin an sruthan mireanach, 

An tobar milis seannsail, 
Tha binneas mar ri grinneas 

A chur spiorad am fear fann ann ; 
'S feairrde sinn na shireas sinn, 

Cha chulaidh a mhilleadh cheann e 



141 



S ro mhath an seise muineil 
Do gach duine ghabhas rann o. 
Di-haal-lum, fyc. 

Na fir anns a' bheil cridhealas, 

Nach eil an cridhe gann ac', 
Companaich na dibhe, 

A ni suidhe leis an dràm iad; 
Iarraidh iad a rithisd e, 

Mu bhitheas beagan ann deth, 
'Nuair chluinneas iad an f hidheaU. 

Bi' iad fighearach gu dàmhsa. 
Di-haal-lum, fyc. 

'Nuair gheibh sinn do na barailean, 

Na 's math leinn fo'r comanda, 
Na cupain a tha falamh 

Bhi le searraig a 1 cuir annta ; 
Gach caraid bhios a taitinn ruinn, 

Gu'm b'ait leinn e bhi cainnt ruinn, 
'Nuair thig a' ghlaine bhasdalach, 

Air bhlas an t-smca,ÌY-channdaidh. 
Di-haal-lum, &c. 

Cha chunnart duinn e theireachdainn, 

Tha seileir anns an Fhràing dheth ; 
Cha n-eil eagal gainne 

Air na loingeas thug a nail e ; 
Their sinme o'n bu toigh leinn e, 

Nach dean a choire call oirnn ; 
Air fhad 's d'an dean sinn fuireach ris, 

Bhi gabhail tuilleadh sannt air. 
Di-haal-lum, fyc. 

Na fir a tha 'nan sgrubairean, 
Nach caith an cuid 's an àm so, 



142 



Cha n-imir iad bhi cuiderinn, 
Na'n tubaisdean le ganntar ; 

Cha sir iad dol an cuideachd, 
A's cha n-iarr a' chuideachd ann iad ; 

Mar cuir am burn am padhadh dhiu, 
Cha-n f haigheadh iad am Branndai, 



ORAN NAM BALGAIREAN. 

LUINNEAG. 

Ho hu o ho na balgairean, 
O's ainmig iad rcCm faotainn / 
Ho M o ho na balgairean. 

Mo bheannachd aig na balgairean, 
A chionn bhi sealg nan caorach. 
Ho hu o, fyc. 

An iad na caoirich cheann-riabhach, 
Rinn aimhreit feadh an t-saoghal ? 
Ho hu o, fyc. 

Am fearann a chur fàs oirnn, 
A's am mal a chuir an daoiread ? 
Ho hu o, 8fC 

Cha n-eil kit' aig tuathanach ; 
Tha bhuannachd-san air claonadh. 
Ho hu o, SfC 

Ts èigin dha bhi fàgail 
An kit' anns an robh dhaoine, 
jffo hu 0j frc. 



145 



Nu bailtean a's na h-airidhean, 
Am faighte blàthas a's faoileachd. 
Ho hu Oj &c. 

Gun tighean ach na làraichean, 
Gun àiteach air na raointean. 
Ho hu o, &c. 

Tha h-uile seòl a b 1 àbhaist, 
Anns a 1 Ghàidhealtachd air caochla ; 
Ho hu o, &c. 

Air cinntinn cho mi-nàdurra, 
'S na h-àitean a' bha aoidheil. 
Ho hu o, dkc. 

Cha n-eil loth na làir am 
Bhiodh searrach làmh rV taobh ann. 
Ho hu Oj &c. 

Cha n-eil aighean dàra 
Bhios ag àrach an cuid laogh ann. 
Ho hu o, &c. 

Cha n-eil feum air gruagaichean, 
Tha h-uile buail' air sgaoileadh. 
Ho hu Oj &c. 

Cha n fhaigh gille tuarasdai 
Ach buachaille nan caorach! 
Ho hu o, &c. 

Dh 1 fhalbh na gobhair phriseil, 
Bu righ a dh' òrduich saor iad 
Ho hu o } &g 



144 



Earba bheag na dùslain, 
Cha diiisgear i le blaoghan. 
Ho hu 0, &c. 

Cha n-eil fiagh air fuaran, 
O'n chaill na h-uaislean gaol daibh. 
Ho hu 0, &c. 

Tha gach fridhear fuasgailte, 
Gun duais a chionn a shaoithreach. 
Ho hu o, &c. 

Is diombach air an duine mi, 
A ni na sionnaich àoireadh ; 
Ho hu o, &c. 

A chuireas cù da 7 n ruagadh, 
No thilgeas luaidhe chaol orr*. 
Ho hu o, <&c. 

Gu mu slàn na cuileanan 
Tha fuireach ann an saobhaidh. 
Ho hu o, <èc. 

Na ? m faigheadh iad mo dhùrachd, 
Cha churam dhaibh cion saoghail. 
Ho hu 0, &c. 

Bhiodh piseach air an òigridh, 

A's bhiodh beò gus am marbh aois iad, 



145 



OKAN DO CHAORA A FHUARADH A GHIBHT 
MHNAOI UASAIL ARAIDH. 

LUINNEAG. 

Hem b i ho io, hd rb 
A y chaora cheannionn. 
Hem b, ho io. 

'S a chaora f huair mi o Sliiùsaidh, 
Gun an cùineadh a' dhol g'a ceannach : 
Hem o, ho ro, &c. 

Gu'm bu slàn do'n t-sàr mhnaoi-uasail, 
O'n d'f huaradh a' chaora cheannionn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Cuimhnichidh mi do dheoch-slàinte 
'Sa h-ùil' àit an òl mi' drama. 
Hem o, ho ro, &c. 

Chaora thàinig à* Coir'-uanain, 
Pàirt g'a suanaich mar an canach : 
Hem o, ho ro, &c. 

Bha cuid dh'i air dath na càrnaid, 
'S cuid eile mar bhàrr a' bhealaidh ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S ann bu choltach ris an t-sioda, 
Caora mhin nan casa geala. 
Hem o, ho ro, &c. 

'S iomadh cuileag thun an iasgaich, 
Thàinig riamh as a cùl nnach ; 
Hem o, ho ro, &c. 

o 



Ì4S 



Cungaidh mhath nam breacan daora 
Anns a h-uile taobh g'a falluinn. 
Hem o, ho ro, &c. 

Cuiridh iad i air na clàdaibh, 
'S àlùinn i 'nuair thèid a tarruinn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S i bu mholaiche na 'n lion 
'S f hearr tha cinntinn aig na Gallaibh, 
Hem o, ho ro, &c. 

Bhiodh aice dà uan sa' bhliadhna, 
'S bha h-uile h-aon riamh dhiù fallain ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S 'nuair a thigeadh mìos roi' Bhealltainn, 
B' fheairrde mi na bh' aice bhainne ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Chumadh i rium gruth a's uachdar, 
Air f huairid 's d'am biodh an t-earrach . 
Hem o, ho ro, &c. 

Dh ? f hòghnadh i dhomh fad an t-sainhraidh 
Cumail annloin rium a's arain. 
Hem o, ho ro, &c. 

Cha robh leithid thun an eadraidh 
Am fad is freagradh do Mhac-Cailein. 
Hem o, ho ro, &c. 

Biodh i air thoiseach an t-sealbhain, 
A 1 tighinn 's a' falbh o'n bhaile. 
Hem o, ho ro } &c. 



147 



'S mise fhuair an sgobadh creachaidh 
'N là a leag iad i 'san rainich : 
Hera o, ho ro, &c. 

'S trie tha mi 'g amharc an àit' 
'N robh i blàth, 's i call a fala : 
Hem o, ho ro, &c. 

'S ann san fhraoch aig taobh Uiilt-ghartain, 
Rinn i 'n cadal as nach d' fhairich : 
Hem o, ho ro, &c. 

'S diombach mi do'n ghille-mhàrtuinn, 
Bha cho dàna 's dol 'na caramh. 

Hem o, ho ro. &c. 

Feudaidh na h-eunlainn bhi ròiceil 
Ag itheadh a feòla 'sa saille : 
Hem 0; ho ro, &c. 

Cha n-eil eun a laidh air fulachd 
Nach robh umad ann an cabhaig. 
Hem o, ho ro, &c. 

Am fear-ruadh a chuir gu bàs i. 
Thug e pàirt dh'i thun na garaidh. 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a rainig mis' an àraich, 
Cha robh làthair dh\ot ach am faileas ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Bha na cnàimhean air an lomadh 3 
A's bha 'n olainn air a pealladh. 
Hem o, ho ro, &c. 



148 



O'n a chaill mi 'nis' mo chaora, 
'S coltach m' aodach a bhi tana. 
Hem o, ho ro, &c. 

Cia leis a nìthear dhomh còta, 
nach beò a' chaora cheannionn. 
Hem o, ho ro, &c. 

H-uile bean a th' anns an dùthaich, 
Tha mi 'n dtiil an durachd mhath dhomh ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S thdid mi dh' iarraidh na faodh-chlòimhe, 
Air mnathan còire an fhearainn. 
Hem o, ho ro, &c. 

Taoghlaidh mi air Inner-Ghinneachd, 
'S innsidh mi na bhios air m' aire ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Gheibh mi tlàm a chlòimh nan caorach, 
O'n a tha mi dh' aodach falamh : 
Hem o, ho ro, &c. 

Gheibh mi rùisg an Tigh-na-sròine, 
O'n mhnaoi choir a bha 'san Arrar. 
Hem o, ho ro, &c. 

An Gleann-ceitilein an fheòir 
Gheibh mi na rùisg mhòra, gheala. 
Hem o, ho ro, &c. 

Gheibh mi làn na slighe-chreachainn 
nighean, Dòmhnuill ghlais an drama ; 
Hem o, ho ro, &c. 



149 



Cuiridh mi sud thar mo rùchrìan, 
'S fhearrd' a ghiùlaineas mi 'n eallach 
Hem o, ho ro, &c. 

Ruigidh mi bean Cheann-loch-èite. 
Tha mi 'm èigin, 's cha bu mhath lea' ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Gheibh mi uaipe tlàm a dh'fhaoidhe, 
Tlàm eile a thaobh bhi 'm charaid. 
Hem o, ho ro, &c. 

Their an tè tha 'n Guala-Chuilinn, 
mòr is duilich learn do ghearan : 
Hem o, ho ro, &c. 

Bheir i 'nuas an t-uisge-beatha, 
Dh' f heuchainn an crath e dhiom an smalan. 
Hem o, ho ro, &c. 

Their gach tè tha'n Druim-a'-Chòthuis, 
Gheibh thu rud, 's gur math an airidh. 
Hem o. ho ro, &c. 

'Nuair a thèid mi dh' Inner-charnain, 
Cna leig aon tè th' ann mi falamh. 
Hem o, ho ro, &e. 

'Nuair thèid mi 'n bhail' tha làimh ris, 
Gheibh mi tlàman anns gach talla. 
Hem o, ho ro, &c. 

Cha n-eil tè tha 'n Dail'-an-Easa 
Nach d' thèid mi m' freasdal a ceanail. 
Hem o, ho ro, &c. 



150 



Thig mi dhachaigh leis na gheibh mi, 
'S tomad dheth cho mòr ri gearran : 
Hem o, ho ro, &c. 

Fòghnaidh sud domh còr a's bliadhna 
Chumail sniamh ri nigh'n a' Bharain. 
Hem o, ho ro, &c. 

'S 'nuair a thèid e fo na spàlaibh, 
Ni i fàbhor rium a bhan-fhitheach. 
Hem o, ho ro, &c. 

'S ioma' tè ni eudach guamach, 
Ach cha luaidh i e gun chearthar. 
Hem o, ho ro, &c. 

Th'uile gruagach tha 'n Gleann-èite 
Dh' fheumainns' iad a thigh'n do'n bhaile : 
Hem o, ho ro, &c. 

'S 'nuair a chuireas mi air seòl iad, 
'S aim a the'id an clò a theannadh ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a theannas iad ri fuchdadh, 
Cha bhi tuchadh air an anail ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a shuidheas iad air cleith, 
Gu'n cluinnt' an èigheach thar na beannaibh ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a sheinneas iad na h~òrain, 
Cuiridh iad na h-eoin an crannaibb • 

Hem o, ho ro, &c. 



151 



'Nuair a theannas iad ri luinneag, 
'S binn' iad na guileag na h-eala ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S mòr is binne fuaim nan nìonag 
Na ceòl piob' air thus a' phannail ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Bithidh a turn an làimh gach tè dhiu, 
'S bithidh a beul a' sèinn na h-ealaidh ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Tè ri bùrn, a's tè ri mòine, 
Tè a' cur seòl air an ainneil. 
Hem o, ho ro, &e. 

Tè 'ga phostadh ann an tùba, 
Tè 'ga luidreadh, te 'ga ghlanadh, 
Hem o, ho ro, &c. 

Dithis 'ga shlacadh gu làidir, 
Dithis 'ga f hàsgadh gu gramail ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Ach mu'n cuir iad as an làimh e, 
'S cinnteach mi gu'm fàs e daingean, 
Hem o, ho ro, &c. 

Thèìà a thoirmachadh air bràiffhe 
Gàradh-càil air am bi barran. w 
Hem o, ho ro, &c. 

Mur tig e 'm ionnsaidh an tàilear. 
*S nàr dha e 's gu'n tng sinn bean da 
Hem o, ho ro, &c t 



152 



'S ami sn sin a thèid mo chbmhdach 
Leis a' chlòimh a rinn mi thional. 
Hem o, ho ro, &c. 

Gur mise tha gu dubhach 
Ei cumha do 'n chaora eheannionn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S beag an t-ioghriadh dhomh bhi duilich 
Mulad a bhi orm a's faran ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a shnidheas mi air tulaich, 
'S turaman a bhi air m' aire, 
Hem o, ho ro, &c. 

A' cuimhneachadh coltas na caorach 
Nach robh h-aogas amis an fhearan : 
Hem o, ho ro, &c. 

Bha i riabhach, 's bha i lachdunn, 
Bha i caisionn, 's bha i ceannionn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

Bha i croidhionn, 's bha i bòtach ; 
Blia geal mòr air bàrr a 1 breamain. 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair theid mi shealltainn nan caorach, 
ìonndranaidh mi chaora eheannionn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

\S miste mi gu'n d'rinn i m' fhàgail, 
'S b'f hfìairrde mi 'm fad 'sa dlvfhan i ; 
Hem o, ho re, &c. 



153 



Cha do leig i riamh f àilinn 
Ann am' f hàrdaich, f had 'sa mhair i ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'Nuair a rachainn chum na h-àiridh, 
Chuireadh i na tràthan tharum ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S ro mhath thogadh i na pàisdean, 
Bhiodh iad sàthach 'nuair bu mhath learn. 
Hem o, ho ro, &c. 

'S mise bha air bheagan saoithreach 
'M fad 'sa bha mo chaora maireann : 
Hem o, ho ro, &c. 

O'n a thàinig ceann a saoghail, 
'S &gin domh bhi daor 'sa cheannachd. 
Hem o, ho ro, &c. 

Gm'm bu slàn do'n chàta' chaorach, 
As an d' thàin' a' chaora cheannionn ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S an tè o'n d'fhuair mi i 'n toiseach, 
'S ro math choisinn i mo bheannachd. 
Hem o, ho ro, &c. 

Beannachd leis an rud a dh'f halbhas ; 
Cha n-e 's f hearr dhuinn ach na dh'f hanas ; 
Hem o, ho ro, &c. 

'S f hearr bhi cridheil leis na dh'fhur/cas, 
Na bhi tursach mu ca chaWo™. 



Ift4 



OBAN LUAIDH NO FUCAJDH. 

LUJNKEAG. 
Hò rb gu'n togainn air Mgan fathasd, 
Ho to io mu'n tèid mi laidhe ; 
Hh rb gv!n togainn air hUgan fathascL 

TOGAMAID fonn air luadh a' chlòlain ; 
Gabhaidh sinn ceòl, a's òrain mhatha. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

B' fheairrd' an clò bhi chòir nan gruagach, 
A dheanadh an luadh le'n lamhan ; 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

'Nuair a thionndas iad air cle*ith e, 
Chluinnte fuaim gach te dhiit labhairt. 

Hò rò gu'n togainn, &c. 

Orain ghrinne, bhinne, mlrìlse, 
Aig na ribhinnean 'gan gabhail ; 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Luinneag ac' air luadh an eudaich, 
Sunntach, saothrachail, ri mathas. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Thogamaid fonn gu cèol-mhor, aotrom 
Air a' chlò bu daoire dathan. 

Hò rò gu'n togainn, &c. 

An clò brionnach, ballach, eiatach. 
Triuchanach, stiallagach, gathach ; 
Hò rò gu'n togainn, &c, 



156 



An clò taitneach, bSsaoh bòisgeil, 
Laiste, daoimeanach, 's e leathann. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Gu'm bu slàn a bhios na caoirich 
Air an d' fhàs an t-aodach-fiathail. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Beannachd aig an làimh a shniomh e, 
'S i rinn gniomh na deagh bhean-taighe : 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

'S aim is coltach ris an t-sid' e, 
Dh 1 f hàg i min e, 's rinn i math e, 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Snàth cho ruithinn ris na teudan, 
'S e cho reidh 'sa dh' f heudte shnaitheadh : 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Cha robh pluc, no meall, no gaog aim, 
No g\og chaol, no sliasaid reamhar. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

*Nuair a the*id an clò a'n mhàrgadh, 
*S ni 'n t-airgead air an rathad. 
Hò ro gu'n togainn, &c. 

Cha bhi slat a sias o chrùn deth, 
Miann gach sul e anns an fhaidhir. 
Hò ro gu'n togainn, &c. 

Cha bhi suiridhich' anns an dhthaich 
Naeh bidh 'n dùil ri pàirt deth f haighinn, 
Hò rò gu'n togainn, &c. 



156 



'S ann a tha 'n toil-inntinn aodaicn 
Aig na daoin' a bhios 'ga chaitheadh. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Thogainn am fonn a dh'iarradh pòitear, 
A's luaidhinn an clò bu mhiann le mnathan. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

'S olc an obair luadh no f ùcadh, 
Ma bhios tùchadh oirnn le padhadh. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Chuireadh e sunnt air muinntir òga, 
Suidheadh mu bhòrd ag bl gu latha. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Puinse le glaineachan làna, 
Deochana-slàinte 'gan gabhail ; 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Greis air fion, a's greis air branndai, 
Greis air dràm do'n uisge-bheatha ; 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

Greis air f idhleireachd 's air dàmhsa, 
Greis air canntaireachd 's air aighear. 
Hò rò gu'n togainn, &c. 

'Nuair thèid stàirn an àird an aodainn, 
'B ro mhath 'n t-àm do dhaoine laidhe. 



157 



ORAN DHUNEIDEANN. 

S'e baile mòr Dhuneideann 

A b' èibhinn learn bhi ann, 

Aite fialaidh farsuinn, 

A bha tlachdmhor anns gach ball ; 

Gearasdan a's bataraidh, 

A's rampairean gu teann, 

Tighean mòr a's caisteal, 

Anns an trie ann d' stad an càmp. 

'S trie a bha càmp rìoghail ann, 
'S bu rìomhach an luchd-dreuchd ; 
Triap' nan srann-each lionmhor, 
Gu dileas air a' gheard : 
Bhiodh gach fear cho eòlach 
'S na h-uile seòl a b' f hearr, 
Na fleasgaich bu mhath fòghlum 
A' dhol an òrdugh blàir. 

iomadh fleasgach uasal ann, 
A bha gu suairce, grinn, 
Fùdar air an gruagan, 
Suas gu bàrr ann cinn ; 
Leadainn dhonna dhualach 
'Na chuachagan air sniomh ; 
Bàrr dosach mar an sioda, 
'Nuair lìogadh e le cir. 

'S raòr a tha do bhain-tighearnan 
A null 'sa nail an t-sràid, 
Gùntaichean do'n t-sìoda orr', 
Ga'n slìogadh ris a' bhlàr ; 
Stòise air ua h-ainnirean 
Ga'n teannachadh gu h-àrd. 

r 



Us 

Buili-mhais air euciain bhoidheacb ? 
Mar thuilleadh spòrsa dhaibh. 

Ma h-uile te mar thigeadh dh'i, 
Gu measail a' measg chàich, 
Uallach, rìomhach', ruibeanach, 
Cruinn, mm-geal, giobach, tlà ; 
Trusgan air na h-òigheanan, 
Gra'n còmhdachadh gu làr ; 
Bròg bhiorach, dhìonach, ehothromad^ 
'S bu chorrach leam a sàil. 

'Nuair chaidh mi stigh do'n abailte, 

Gu'm b'ait an sealladh sùl 

Bhi 'g amharc air na dealbhannan, 

Rìgh. Fearaglius ann air thùs ; 

A nis 1 o'n rinn iad falbh uainn, 

Tha Alba gun an erùn ; 

'S e sin a dh'fhàg na garbh-chrìochais 

'S an aimsir so à cùirt. 

Bi lòchrain ami do ghlaineachan, 

A's cainneal anns gach àit, 

A meudachadh an soillearachd, 

Gu sealladh a thoirt daibh ; 

Cha lughadh 'n t-aobhar èibhneis, 

Cluig-chiùil ga'n èisdeachd ann, 

'S gur binne na chuach chèitein iad, 

Le'n foragan èibhinn àrd. 

Bi farrumair na coitseachan, 
Na'n trotan a's na'n deann, 
Eich nan cruaidh cheum socrach, 
Cha bhiodh an coiseachd mail ; 
Cùrsain mheamnach, mhireanach f 
A b'airde, binneach, ceann; 



159 



Cha n-e an fraock a b'innis daibh, 
Na firichean nam beann. 

Is ann an Clous na pàrlamaid 
A chi mi thall an t-each, 
Na sheasamh mar a b'àbhaist da, 
Air lòm a' chàbhsair chlach ; 
Chuir iad srian a's diallaid air, 
'S e'n Righ a tha n'a ghlaic, 
D'an robh còir na rioghachd so, 
Ge d' dh'iobair iad a mhac :* 

Tha tigh mòr na pàrlamaid 

Air àrdachadh le tlachd, 

Aig daoine-uailse ciallach, 

Nach tug riamh ach a' bhreth cheart ; 

Tha breitheanas air thalamh ann, 

A mhaireas 's nach tèid as, 

Chum na thoill e chrochadh, 

'S thig na neo-chiontaich a mach, 

A's chunna' mi tigh-leigheis ann 
Aig leigheannan ri feum, 
A' dheanadh slàn gach dochartas 
A bhiodh an corp no'n ere ; 
Aon duine bhiodh an eu- slainte, 
No'n freasdal ris an lelgh, 
B'e sin an t-àite dleasanach, 
Gu' theasairgean o 'n eug. 

Tha Dunèideann bòidheach 
Air iomadh seòl na dhà, 
Gu'n bhaile aims an rioghachd so 
Nach de&nadh strio.chdadh dha ; 



* King James VII. was the brother of Charlei II. whose atatu 

.a here described. 



160 



A Iiughad fear a dhlnnsinn arx 
A bheireadh cis do chàch, 
Daoin-uaisle casg an \ota, 
Ag òl air fion na Spàinnt'. 

Ge mòr a tha do dh' astar 
Eadar Glascho agus Peairt, 
Is cinnteach mi ged' f haicinn 
Na tha dh' aitreabh ann air fad, 
Nach eil ann is taitniche 
Nan abait a's am banc, 
Na tighean mòra riomhach, 
'Am bu chòir an righ bhi stad. 



ORAN DO DH-IARLA BHRAID-ALBANN, 

air FONN. — " Gum b 1 eil mo ghràdh air an tàilear 
acuineach." 

Deoch-slaint' an Iarla 
Cuir dian 'n-ar caramh i, 
'S ma gheibh sinn làn i, 
Gu'm fàg sinn falamh i, 
'Nuair thig i oirnne 
Gu'm bi sinn ceòlmhor, 
'S gu'n gabh sinn brain 
Ga h-òl gu farumach. 

'S e'n t-armunn suairce 

A ghluais & Bealach leinn, 

'S na sàr dhaoin-uaisle 

R'a ghualainn mar ris ann ; 

O'n dh'&rich sluagh leat 

Gu feum 'sa chruadal, 

A rèir do dhualchais 

Bidh buaidh a dh'aindeoin leat. 



161 



Gar deas am Jiàran 
Air thus nan gallan thu, 
*S cha ghabh thu cùram 
Roimh ghnuis nan aineolaci* 
Le d' chòmhlain ùra 
'S thu f&n da'n stiùradh, 
A's fir do dhùthcha 
Ri d' chùl mar bharantas. 

*S tu ceann na riaghailt 
A tha ciallach, carthranach, 
Na daoin a thriall leat 
Gur briagh am pannal iad ; 
'S tu thog na ciadan 
Do shliochd nam Fianntan 
'S an àm a' ghniomha, 
Bu dian 'sa' charraid iad. 

Ma thig na Fràngaich 
A nail do'n fhearann so, 
Bheir sinn trkth dhaibh 
Cean-fàth an aithreachais ; 
Th&d cuid gu bàs dhiu, 
'S cuid eile bhàthadh, 
Mu'm faigh iad bàta, 
'S mu'm fàg iad thairis sinn ! 

CTn f huair sinn gunnachan, 
Gu'r ullamh, ealamh, iad, 
'S cha n-eil gin uile dhih 
Nach freagair aingeal duimi, 
Cha-n f haic na curaidhean 
Dol sios na chunnart dhaibb | 
'S gur rioghail, urramach 
A dhioladh falachd iad. 



162 



'Nuair thèid ganh treun fhear 

'Na èideadl; eeamiartach, 

Le'n armaibh gleusta 

Cho geur 's bu mliath leinn iad, 

Bithidh iomadh creuchdan 

Le'm builibh beumnach, 

Cha leigheas leigh iad, 

'S cha ghlèidh e'n t-anam riu. 

'S i sin a' gharbh bhratach, 
A dh' f halbh o'n bhaile leinn, 
'S iad fìr Bhraid-Albann 
Gu dearbh a leanas i, 
Fir ùra, chalma, 
A tha lùghmor, meamnach, 
Ma dhùisgear fearg orra, 
'S mairg a bheanas dhaibh. 

Tha connspuill àraidh 

A bràigh Grhlinn-fallach leinn, 

A f huair buaidh-làrach 

'S gach àit 'n do tharruinn iad ; 

Le luchd an lamhaich 

Ei uchd an nàmhaid, 

Bithidh cuirp 'san àraich 

Air làr gun charachadh. 

Cuid eil an phàirti, 
Gu dàn le fearalaehd, 
Thèid lìonmhor, làidir 
'San àit a gheallas iad ; 
Fir shunntach, dhàicheil, 
A grunnd Earr'-ghaidheai, 
Nach diùlt 's na blàraibh 
Le làmhach caithri&each. 



163 



Na h-Urachaich eireachdail 
Le'n urachair sgalanta, 
Cuir suas nam peilearain 
Nach cualas mearachdach, 
'S iad buaghar, iomairteach 
'S clia dualchas giorag dhaibh. 
'S an ruaig cha tilleadh iad, 
'S gur cruaidh le'n lannan iad, 

Na h-uaislean Eileanach, 
'Sann uainn nach fanadh iad, 
'S fir chuairteach' beinne iad, 
'S air chuan na 'm maraichean ? 
Luchd bhualadh bhuilean iad 
'S a fhuair an t-urram sin, 
A's fuaim an gunnaireachd 
Cho luath ri dealanaich. 

'S arm tha ar nàimhdean 

'San km so amaideach, 

'S a mhisneach àrd tha 'n-ar ( eami, 

'S a dh'f hanas ann ; 

Tha 'n righ ag earbsadh 

Gru'n diol sinn argmaid, 

Le stri na h-armailt 

Mar dhearbh ar n-athraichean. 

'Nuair thog iad stròl, 

'S na fir mhòra tarruinn ris, 

'S o'n fhuair iad eòlas 

Air foghlum cabhagach, 

Cha-n f haicear còmhla 

Do ghaisgich òga, 

Am feachd Rìgh Deòrsa, 

Aon phòr thug barrachd oh\ 



164 



Tha'n Sàmhradh blàth ann 
O'n dh'fhàg an t-earrach sinn, 
Ma ni sinn càmp 

'S e bhios ann dhuinn fallaineachd : 

Tha nì air gleanntaibh, 

Cha bhi sinn gann dhiù, 

'S gur ftonmhor Gall 

Tha cuir àird air aran duinn. 

'S e'n togail inntinn 

Cho grinn 'sa b'aithne dhomh, 

Bhi'n cùirt an Rìgh 

Gu'n bhi strì ri sgalagachd ; 

Cha dean sinn feòraich 

Air tuilleadh stòrais, 

S cha teirig lòn dhuinn 

R'ar beò air gearasdan. 



OR AN DO REISEAMAID BHRAID-ALBANN, 
LUINNEAG. 

H-o ri il, li-ò rb a, 

H-u H il, hb-rè, 
Is h~è h-illin h-o rò a, 

H-ò hi urabh h-o-rè. 

'S ann a b'aighearach sinne 

Mu'n ionad so an dè, 
Air tràigh Obair-Keadhain 

Ag amharc na r&'s. 

H-ò ri il, h-ò rò a, &c. 

Bha na pìobairean ullamh, 
'g bha 'n druma na gleus, 



165 



Na fèideagan ceòlmhor 
Gu bòidheaeh ri beus. 
H-ò ri il h-ò ro, &c. 

Sinn a'g òl do dheoch làidir 
Na b'fheairrde sinn fèin, 

Los nach faigheamaid masladh 
Tighinn dachaigh 'n-ar cèill. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

Deoch-slàinte 'n-ard chòirneil 

Tha oirnne gu lè*ir, 
Gu'm pàigh sinn gu deònach, 

'S gu'n òl sinn gu r&dh. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

'S ann f huair e na fihrain 
'Na dhùthchanaibh fèin, 

Tha cruaidh an àm rùsgaidh 
Air chùl nan arm geur : 
H-ò ri il, h-ò-ro, &c. 

'S le'n gunnachan dà-ghorm 
A's spuir ùra na'n gleus, 

An àm losgadh an f hùdair 
Cha diùltadh aon tè*. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

Bha'n suaicheantas àraid, 
A's na h-àrmuinn da' rèir. 

Brèid sròil ri crann-ard, 
A's tore làidir nach gèill. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

'Nuair sgaoileadh a' bhratach, 
A's sàr ghaisgich 'na dèigh, 



166 



Bu mhath an tùs feachd iad 
Thabhairt mach an ratreut. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

'S ann a thèid na fir ùra 
Gu siùbhlach gn feum, 

A's iad uasal 'nan giulan, 
'S bu lùghor an ceum. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

Bu bhòidheach ra'm faicinn 
Air faiche ghlan rèidh, 

Na fir òga le'm breacain 
Air am preasadh an fhèil'. 
H-ò ri il, h-ò ro, &c. 

'S mairg nàmhaid a thachradh 
Air na lasgairean treun ; 

Gleidhidh cruadal nan Gàidheal 
Buaidh-làraich dhaibh fèin. 



OR AN NA GAS AID. 
LUINNEAG. 

'S trom ar cridhe ma's fior a? ghàsaid, 
'S muladach 's muladach tlia sinn ; 
'S trom ar cridhe ma's fior a 1 ghàsaid t 

'S muladach an sgeul a f huair sinn 
Moch Di-luain ann an Ceann-Phàdruig; 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S muladach bhi f àgail Dheòrsa, 
O'na chuir e mòid am pàigheadh. 
'S trom ar cridhe, Sec. 



167 



'S muladach ma theid ar sgaoileadh 
'S gur e ar gaol bhi mar tha sinn. 
'S trom ar cridhe, &c. 

Ma thèià sinn gu obair tuatha, 
Cromaidh ar guaillean ri àiteach. 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S mòr 's fearr bhi 'n-ar daoin'-uailse 
Tarruinn suas anns a' bhatàilion. 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S aighearach bhi'n càmp an Rìgh, 
A' seasamh na rìoghachd gu làidir ; 
'S trom ar cridhe, &c. 

Cumail eagail air na Fràngaich, 
Fhad 's a bhios ceann air a' phràbar 
'S trom ar cridhe, &c. 

Ged' is iomadh gniomh a rinn sinn, 
'S e'n t-saigdearachd a rinn stàth dhuinn, 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S binn learn an druma ri'm chluasaibh, 
'Nuair a bhualas an tratk-bhàilidh. 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S eibhinn an sealladh a' bhratach, 
'S na fir ùr 'ga faicinn sàbhailt. 
'S trom ar cridhe, &c. 

'S bòidheach ar gunnachan glasa, 
'S ar còtaichean daithte màdair. 
'S trom ar cridhe, &c. 

Cha n-eil sinne 'g iarraidh siochaidh 
Gus an ciosnaich sinn ar nàmhaid. 



168 



OKAN A' CHAMPA.* 



sa' bhliadhna — 1798. 

Tha sgeul ùr 'san àm so 

Taobh thall Drochaid-duinn, 
Leinn a b' aighearach bhi ann 

'Nuair a chàmpaich iad cruinn ; 
Dol a dh'Eirinn a null 

Cha diùlt sinn a chaoidh, 
Ma bhios Hay air ar ceann, 

Ciod an call thigeadh ruinn. 
Ciod an call thigeadh ruinn, 

Ciod an call thige ruinn, 
Ma bhios Hay air ar ceann, 

Ciod an call thigeadh ruinn. 

'S ann thèid sin gu'n fhèaradh 

Do dh' Eirinn air thus, 
'S e ar 'n èibhneas gu lèir 

Mar a dh'èirich do'n chùis, 
Bidh ar 'n oichearan treubhach 

Na'n èideadh gu dlù, 
'S na saighdearan gleusda 

Gu feum air an cùl. 

Gu feum air an cùl, &c. 

Na Braid-Albannaich chàlma, 
'S na h-Earra-ghaidhlich ùr', 

Tha sibh ainmeil an Alba, 
Le'r 'n armailt air thiis ; 



* The tune of the above song is something similar to the air of 
* Sat will we yet," $c. 



169 



Thug an Rìgh dhuibli an tairgse 

Chur meamna 'n ar gnuis, 
Tha e earbsach gu'm falbh sibh 

'S gu'n dearbh sibh an cliù. 

'S gu'n dearbh sibh an cliu, &a 

Ma tha duin' anns nach eil àrdan 

'Sa chàmp so gu leir, 
Nach imich leis na càirdean 

An àm dol am feum, 
Ciod a dheanadh càch ris, 

Ach fhagail na'n dèigh, 
Bhi 'na thàmh aig a' mhàthair, 

An kite leis fein. 

An àite leis f&n, &c. 

'S ann againn tha na Gàidheil, 

Thèid dàn anns an ruaig, 
Na fir làidir, dhàicheil 

A b'àbhaist bhi cruaidh ; 
Theid sinn do Phort-phàdruig, 

Cha chàs leinn a luaths, 
Moch an là'r'n-mhaireach 

Gun dàil air a' chuan. 

Gun dàil air a' chuan, &c. 

'Nuair thèid na loingeis bhreid-gheal 

An Eirinn air tir, 
Ciod a ni na Keubail 

A dh'èirich 'san stri ? 
Teicheadh as a' ch&le 

'S ratreut orra sios, 
Bhi na'n èigin a's feum ac' 

Air reite 's air sith. 

Air rèite 's air sith, &c. 

Q 



170 



ORAN DO*N INBH1R. 

Oidhche dhomh' san Inbhir, 
Bha lighe mhòr an Cona-ghlais, 
'8 f ha,d a cliual iad iomradh 
Mu'n irioghail amis do thachair mi, 
'S fhad a chual iad iomradh 
Mu'n irioghail anns do thachair mi, 

Ghabh mi tàmh air thus 
Ann an seòrs' do thigh ùdlaidh, 
A's rinn mi suidhe siimhail 
Gus 'n do mhùth mi cairtealan. 
A's rinn mi suidhe, &c. 

'Nuair thàinig àird na gealaiche, 
Sin an t-àm an d'f hairich mi, 
Gu'm b'èigin domh bhi carachadh 
A dh' ionnsaidh 'bhaile b'f haigse dhomh. 
Gu'm b'&gin domh, &c. 

Bha druim an taighe rùisgte, 
Bha snighe feadh an urlair, 
Bha griosach bheag a's mòran smùid, 
'San sùilean duinnt' aig pacarais. 
Bha griosach bheag, &c. 

Bha nighean Iain-bhuidh' air thus antì, 
Cha b'ann a bhuidhinn cliù dh'i ; 
Cha bhuineadh i do'n dùthaich, 
Ged' thug i diuthadh fasain ann. 
Cha bhuineadh i, &c. 



171 



Com nach d'f han i bh'uainne, 
'S i dheanamh mar bu dual d'i, 
Tàmh am bothan suarach, 
'S na cuarain mu na casan aic' ? 
Tame am bothan, &c. 

Ciod e rinn spòrsail, uallach i, 
Caileag bhochd an tuarasdail ? 
Gun fhòghlum ach a' bhuachailleachd ; 
'S ann f huair e buain na cartach i. 
Gun fhòghlum ach, &c. 

'S math an t-aobhar ghàire 
Luchd-fanaid 's fal-a-dhà i, 
Cha n-eil i gabhail nàire 
Ged chitheadh càch a' marcachd i, 
Cha n-eil i gabhail, &c. 

'S am fear tha laidhe ra' taobh, 
Cha n-eil dàimh aig Clann-an-t-Saoir ris, 
Na'm buineadh e d'an daoine, 
B'ann daonnan a thoirt masladh dhaibh. 
Nam buineadh e, &c. 

Cha deach e ri Clann-Dùghaill, 
O'n tha e coimheach, bruideil, 
Bithidh a dhorus dùinte, 
'S dùblaidh e na glasan air. 
Bithidh a dhorus, &c. 

Tha Clann-na-Cèairde sgìth dheth 
Ged' tha iad làidir, lìonmhor, 
Am fad is beò 'san f hìonan e, 
Tha craobh chrionaich aca-san. 
Am fad is beò, &c. 



172 



O'n is Cinneach, càirdeil, carthannach, 
A bhos a's thall an Gall-thaobh iad, 
'S e'n call daibh nach do chailleadh 
Am fear ud mu'n do bhaisdeadh e. 
'S e'n call daibh, &c. 

Is coltach e measg chàich 
Hi iteodha ann an gàradh, 
A mhilleas rìim gu fàs 
Air na luibhean blàth is taitniche. 
A mhilleas rùm gu, &c. 

Coimeasaidh luchd-eòlais 
Ri foichearain an òtraich e, 
Ged' chinn e'n toiseach bòidheach, 
'S e'm pòr e nach dean abachadh. 
Ged' chinn e'n, &c. 

Nighean Iain-bhuidhe 's Calum ud, 
'S i'n uaisle 'n rud nach aithne dhaibh, 
Ise na fior-chaille, 
'S e'n dii'-bhallach a' tha'n taice ri. 
Ise na fior-chaille, &c. 

O'n tha iad gruamach, iargalta, 
Cha d'fhuair iad cliù nam biataichean r 
Cha chualas duine riamh 
Fhuair fialachd anns an asdail ud. 
Cha chualas duine, &c. 

Cha-n fhuirich na daoin'-uails' aca, 
'S cha-n fhuilig iad na tuathanaich ; 
'S muladach na chual' sinn, 
Nach eil buaidh 'n taice riu ; 

'S muladach na chual', &c. 



173 



Tha triùir le beusan docharach, 
Gu'n spèis, iad fèin 'san crochadair ; 
Cha n-eibhinn leis na bochdan iad, 
'S cha docha leis na beartaich iad. 
Cha n-eibhinn leis, &c. 

Tha diomb nan càirdean daonnan ac' 
Tha 'n nkimhdean far nach saoileadh iad ; 
Tha fuath aig sluagh an t-saoghail orra, 
'S cha n-eil gaol aig neach orra. 
Tha fuath aig sluagh, &c. 

'S truagh an t-ainm a dh' f hàgas iad, 
Cha choltach iad ri'm pàrantan ; 
Mo dhiiil nach lean am pàistean 
A' chuid is tàir an fhasan ud. 
Mo dhùil uach lean, &c. 

Chunna' sinn an toiseach iad, 
Gun mheas, gun chliu, gun fhortan, 
An àros tàireil, gortach, 
'S i bhochdain a bha'n tasgaidh ann« 
An àros tàireil, gortach, &c. 

Na bhuannaich iad air barganaibh, 
A' toirt char à sluagh le cealgaireachd, 
Mar a f huaras, falbhaidh e ; 
Cha-n fharmadach am beartas e. 
Mar a f huaras, &c. 

Fhuair mi orra dearbhadh 
Gu'n spothadh iad na dearganan, 
A dh 1 f heuchainn 'm faigh iad airgead 
'Sa mhargadh air na clachan ac' ! 
A dh' f heuchainn, &c, 



174 



'S grunndail, cruaidh mu'n t-saoghals' iad 
Cunntaidh iad na faochagan, 
A chionn gur fas' an sgaoileadh, 
Na'm faotainn air na cladaichean. 
A chionn, gur fas', &c. 

'S iad luchd a' chridhe chrin, 
Tha deante ris a' mhi-thuireachd, 
Na'n cuirte bharr na criche iad, 
Bha'n tir so air a gart-ghlanadh. 
Na'n cuirte bharr, &c. 

Chi sinn f hathasd a' chàraid 
'S na drumachan ra'm màsaibh, 
Gu'n cuir a Bharàbadoes, 
Cun ghin gu bràth thigh'n dachaigh dhih, 
Gu'n cuir a, &c. 



CEAD DEIREANNACH NAM BEANN. 

Bha mi 'n dè* 'm Beinn-dòrain, 

'S na còir cha robh mi aineolach, 
Chunna' mi gleanntan 

'S na beanntaichean a b'aithne dhomh ; 
Be sin an sealladh èibhinn 

Bhi 'g imeachd air na sl&bhtibh, 
'Nuair bhiodh a' ghrian ag èiridh, 

'Sa bhiodh na fèigh a' langanaich. 

'S aobhach a ghreidh uallach, 

'Nuair ghluaiseadh iad gu farumach, 

'S na h-èildean air an f huaran, 

Bu chuannar na laoigh bhallach ann ; 

# 19th Sepifemljer, 1809, 



175 



Na maoislichean 's na ruadh-bhuic, 

Na coiJich dhubh a's ruadha, 
'S e'n ceòJ bu bhinne chualas 

'Nuair chluinnt' am fuaim 'sa' chamhana 

'S togarrach a dh' f halbbainn 

Gu sealgaireachd nam beallaichean, 
Dol 'mach a dhireadh garbhlaich, 

'S gum b'anmoch tigh'nn gu baile mi ; 
An t-uisge glan 'sam fàileadh 

Th'air mullach nam beann àrda, 
Chuidich e gu f às mi ; 

'S e rinn domh slàint a's fallaineachd, 

Fhuair mi greis am' àrach 

Air àireanaibh a b' aithne dhomh, 
Ri cluiche, 's mire, 's màran, 

'S bhi'n caoimhneas blàth nan caileagan 
Bu chilis an aghaidh nàduir, 

Gu'm maireadh sin an dràst ann, 
'S e b' èigin bhi d'am fàgail 

'Nuair thàinig tràth dhuinn dealachadl: 

'Nis o'n bhuail an aois mi, 

Fhuair mi gaoid a mhaireas domh, 
Rinn milleadh air mo dheudach, 

'S mo lèirsinn air a dalladh orm ; 
Cha n-urrainn mi bhi treubhach, 

Ged' a chuirinn feum air, 
'S ged' bhiodh an ruaig am' dhèigh-sa, 

Cha dean mi ceum ro chabhagach. 

Ged' tha mo cheann air liathadh, 
'S mo chiabhagan air tanachadh, 

'S trie a leig mi mial-chù 
Ri fear fiadhaich, ceannartach ; 



176 



Ged' bu toigh leam riamh iad, 

'S ged' f haicinn air an t-sliabh iad, 

Cha tèid mi 'nis' ga'n iarraidh 
O'n chaill mi trian na h*analach. 

Ki àm dol anns a' bhùireadh, 

Bu dùrachdach a leanainn iad, 
'S bhiodh uair aig sluagh na dùthcha, 

Toirt òrain ùra 's rannachd dhaibh : 
Greis eile mar ri càirdean, 

'Nuair bha sinn anns na càmpan, 
Bu chridheil anns an àm sinn ; 

'S cha bhiodh an dràm oirnn annasach. 

'Nuair bha mi 'n toiseach m' òige, 

'S i ghòraich a chum falamh mi ; 
'S e fortan tha 'cur oirnne 

Gach aon ni còir a' ghealladh dhuinn ; 
Ged' tha mi gann a stòras, 

Tha m' inntinn làn do shòlas, 
O'n tha mi ann an dòchas 

Gu'n d'rinn nigh'n Deòrs' an t-aran domh s 

Bha mi 'n dè 'sa'n aonach, 

'S bha smaointean mòr air m' aire-sa, 
Nach robh 'n luchd-gaoil a b'àbhaist 

Bhi siubhal f àsaich mar rium ann, 
'S a' bheinn is beag a shaoil mi, 

Gu'n deanadh ise caochla ; 
O'n tha i 'nis' fo chaoirich, 

'S ann thug an saoghal car asam. 

'Nuair sheall mi air gach taobh dhiom, 
Cha-n fhaodainn gun bhi smalanach, 

O'n theirig coill' a's fraoch ann, 
'S na daoine bh'ann, cha mhaireann lad j 



177 



Cha n-eil fiagh r'a shealg ann, 
Cha n-eil eun no earb ann. 

'M beagan nach eil marbh dhiu, 
'S e rinn iad falbh gu baileach as. 

Mo shaoraidh leis na frithean, 

O's miorbhailteach na beannan iad, 
Le biolair uaine a's f\r-uisg, 

Deoch uasal, riomhach, cheanalta, 
Na blàran a tha prìseil, 

'S na fàsaichean tha lionmhor, 
O's kit' a leig mi dhiom iad, 

Gu bràth mo mhile beannachd leo ! 



OBAN DO CHAR AIDE TAILEAR AIR SON 
CUAIRT SHUIRIDH. 

Tha sinn triùir ghillean sa' bhaile so, 

Mis' agus Alasdair, 's Pàdruig, 

'S muinntir na tire ag aithris 

Gun deachaidh sinn baileach o stàth ; 

Na gruagaichean laghach 'bha mar ruinn, 

An deigh am mealladh aig càch, 

Gach òidhche 'bhios iad ri faire, 

Cha bhi iad gun f hear air an sgàth ! 

e Dòmhnull an t-òganach giobaeh, 
'S ann aig 'a bha mhisneach a b'f heairr, 
'S e chuireadh an car dheth gu sgiobalt 
'S a rachadh a chlisgeadh 'nan dàil, 
'S ann a dh'iomradh e teaghair a's ciopan 
Nach b'urrainn e bhristeadh gu bràth 
'S gu'n cumar e mar ris na bocaibh 
CTn bhios e ri sodradh gun tàmh 1 



178 



Tha fleasgach aig Pàra Mac-Bheathain 
'Se 's braise is aithne dhom 'm eòlas, 
Tha e cho d&dheil air mnathan 
'S nach feud e laidhe 'na ònar ; 
Shihbhladh e 'n oidhche gun latha 
Do dh' àit' anns am faigheadh e pbgan, 
'S dheanadh a cluiche gu bhriagraich 
Cuidear ri nigheagan òga. 

Gu brìodalach, beulanach, cùirteil, 
Ri sùgradh gu siobhalta, bàigheil, 
Am mistir ag euladh 'sna cuiltean, 
'S e rùradh gu h-iosal fo mhàgail, 
Le criotachadh tearainnte, rhnach, 
'S e dlùthachadh rithe gu dàna ; 
'S ma chaidh e san àm air a ghluinean 
Cha b'ann ris na h-ùrnaighean 'bha e. 

Ruigidh e bothan na faire, 

'S e an t-àite bu mhath leis bhi tàmh, 

Laidhidh e teann air a' bhanaraich, 

'S i sud leaiman a ghràidh, 

Dheanadh i chriotachadh tairis, 

Is chuireadh i thairis a làmh, 

'S 'nuair a theannas e rithe le farum 

Gu'n cumadh iad caithris air càch ! 

'S e ludragan paidseach na bleide, 
An ceigean maol, odhar, gun stàth, 
A thàinig a shuiridh cho beadaidh, 
Do dh'àit' an robh fleasgaich a b'f hearr ; 
'S ann a thoill e chuir air t-seisean 
Mu'n chleasachd o'n chaidh i os n-aird, 
'S am brangas a theannadh ri pheirclibh, 
'S gim odhar na h-eaglais thoirt dha. 



179 



AOIR AN TAILEAR AN EIRIG ORAIN A RINN ESAS 
AN AOBHAR A CHARAID.* 

A Dhòmhnuill bhàin Mhich-O-N eacain 
Tha 'n droch nàdur a d' phearsa, 
Cha ghnàthaich thu 'n ceartas, 
Gus am bàsaich thu 'n pheacadh, 
'S mairg àit' anns na thachair, 
Am ball-sampuill gun chneastachd, 

'A rinn gràineil an sgaiteachd ud oirnn. 

'A rinn gràineil an s^ftiteachd, &c. 

Fhir a thòisich ri ealaidh, 

Bha thu gòrach a d' bharail, 

'Ga seòladh am' charamh, 

'S gun mi t' fheòraich, no t'f harraid, 

Chuir thu sgleò dhiot is fanaid, 

Cò dhiù 's deòin leat no's aindeoin, 

Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu do leòir. 

Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu, &c. 

Dhomhsa b'aithne do bheusan ; 

Tha thu aineolach, beumnach, 

Is do theangadh mar reusar, 

Le tainead 's le g&read, 

Thug thu deannal dhomh fein d'i, 

O's ann agad tha 'n eucoir, 
Com nach pàidhinn thu 'n èirig do sgeòil ? 
Com nach pàidhinn thu, &c. 



* There is some sharp wit in the song above referred to, cor: 

Eosed by the Tailor ; it is to the tune of "Gille nan o r ," at* 
egins thus :— 

" Gum b' fhearr gu tarruinn bathainu thu 
Na leagadh damn ua cr|ice,*\ 



180 



'S tu chraobh ghrodlaich air crìonadh, 
Làn mosgain, a's f hìonag, 
A dh'f hàs croganach, ìosal, 
Goirid, crotach, neo-dhìreach, 
Stoc thu togairt do'n ghrìosaich, 
A thoill do losgadh mar ìobairt, 
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn' gu mòr 
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn', &c 

Bu bheag an diùbhail e thacbairt 
An là thùr thu na facail, 
Da phund agus cairteal 
Do dh'f hùdar cruaidh, sgairteil, 
A bhi a d'bhroinn air a chalcadh, 
bhi 'gad sgàineadh le maitse, 

Gus am fàsadh tu t' ablach gun deò, 

Gus am fàsadh tu t' ablach, &c. 

'S blìonach ruidhinn gun fheum thu, 
Ge do bhitheadh tu 'm fèithe, 
Coin is fithich ga d' theumadh, 
Cha bhiodh an dìol bèidh ac\ 
'S trie thu teann air 'na h-èibhlean, 
Bhreac do shuimeir gu t'èislich, 

Blàth an tein' air do shlèisean gu mòr. 

i Jàth an tein' air do shlèisean, &c. 

0' nach tàilear is f hiù thu, 

Chuir càch às a' chùirt thu ; 

Bi'dh tu ghnà anns na cùiltean, 

A' càradh nan lùireach, 

Bu tu asainn nan clùdan, 

'S trie a shuidh thu 'san smhraich, 
'Nuair a bhithinns' air cùl fir nan cròc. 
'Nuair a bhithinns' air cùl, &c. 



181 



'S e do choltas r'a innseadh, 
Fear sop-cheannach, grìmeach, 
Gun bhonaid, gun phìorbhuic, 
Gun bhad-mullaich, gun chìrean, 
Lòm uil' air a spìonadh, 
Car gu t'uilinn a sios ort, 

Stràc na dunach do'n sgrìobaich mud' cheòs. 

Stràc na dunach do'n sgrìobaich, &c. 

'S iomadh àit' anns na thachair, 
An tàilear Mac-Neacain, 
Eadar Albainn a's Sasunn, 
Bailtean margaidh a's machair ; 
'S trie a shealg thu air praisich, 
nach d' fhalbh thu le clapa, 

Chaoidh cha mharbh e duin' aca do'n t-slògh. 

Chaoidh cha mharbh e duin' aca, &c. 

'S duine dona gun mhios thu, 
Dh'f hàs gun onair gun ghliocas, 
Fear gun chomas gun bhriosgadh, 
Chaill do spionnadh 's do mhisneach, 
Leis na rinn thu do'n bhidseachd, 
Bu tu 'n slaighteara misgeach, 
'S cian o'n thoill thu do chuipeadh mu'n òl 
'S cian o'n thoill thu do chuipeadh, &c. 

'S iomadh ceapaire ròmais, 
Einn thu ghlacadh a' d' chrògan, 
Is bhi ga stailceadh le t' òrdaig, 
Ann ad' chab-dheudach sgòrnach, 
'S reamhar, farsainn do sgòrnan, 
Brù mar chuilean an òtraich, 

Fhuair thu urram nan geòcach ri d'bheò. 

Fhuair, thu urram nan geòcach, &c. 



182 



Bidh na mnathan ag ràite 
'Nuair a rachadh tu'n àiridh 
Gun tolladh tu'n t-àras 
Anns am bitheadh an càise ; 
'Nuair a dh'itheadh tu pàirt deth, 
'S a bhiodh tu air tràsgadh, 

Anns a' mhuidhe gu'n spàrr thu do chròg. 

Anns a' mhuidhe gu'n spàrr, &c. 

'S tu 'n tollaran cnkimhteach, 
Ge bu ghionach do mhàileid, 
Tha do mhionach air t' fhàgail, 
Gun chrioman deth làthair ; 
Cochull glogach ma t'àruinn, 
Tha do sgamhan a's t 1 àinean 

Làn galair, a's fàslaich, a's chòs. 

Làn galair, a's f àslaich, &c. 

Beul do chleibh air a thachdadh, 
Air sèideadh 's air brachadh, 
'S e gu h-eididh air malcadh, 
'S mòr t'f heum air a chartadh 
Gach aon eucail a' d 1 phearsa, 
Caitheamh, èitich, a's casdaich, 
an d' eirich do chraiceann o t' fheòil. 
an d' eirich do chraiceann, &c. 

Tha do chreuchdan, 's do chuislean, 

Làn eugail a's trusdair, 

'S thu feumach air furtachd, 

Tha 'n deideadh a' d' phluicean, 

'S thu t'èigin le clupaid, 

T' anail bhreun, gu tròm, murtaidh, 

'S mairg a dh'f heuchadh dhiot moch-thra 

'S mairg a dh' fheuchadh, &c. 




183 



Do dheud sgròb-bhearnach, cabach, 
'Sam beil na sgòr-f hiaclan glasa, 
Mosgain, còsacha, sgealpach, 
Lubte, grannda, cam, feachdte, 
A null 's a nail air an tarsuinn, 
Cuid diù caillt' air dol asad, 

'S na bheil ann diù air sgapadh do bheoil. 

'8 na bheil ann diù, &c. 

Bidh na ronnan gu silteach, 
'Nan tonnaibh gorm, ruithteach, - 
A' gabhail toinneamh o d' liopan, 
Thar cromadh do smige ; 
'S dorcha, doilleir, do chlisneach, 
Cho dubh ris a' phice, 
Uchd na curr' ort, ceann circ' 's gob geòidh 
Uchd na curr' ort, ceann circ', &c. 

Do mhaol chruacach air faileadh, 
Gun chluasan, gun f haillean ; 
Tha thu uain-neulach, tana, 
Cho cruaidh ris an darach ; 
'S tu gun suaineach, gun anart, 
'S aobhar truais thu ri d' ghearan, 

'S gur fuair' thu na gaillionn an reòt'. 

'S gur fuair 1 thu na gaillionn, &c. 

Tha ceann binneach 'na stùic ort, 
Geocach, leith-cheannach, giùgach, 
Eudan brucanach, grùgach, 
Sròn phlucach na mùire, 
Tha croit air do chùlthaobh, 
'S mòran lurcaich a'd' ghlùmibh, 
Dà chas chama, chaol, chrubach, gun tre5ir, 
Da chas chama, chaol ? chrubach, &c t 



184 



Cha n-eil uiread nan sàiltean, 

Aig a' phliutaire spàgach, 

Nach eil cuspach a's gàgach, 

Tha thu d' chrioplach 's ad' chrkigeach, 

'S lionmhor tubaist an tàilear, 

Dh' f hàg an saoghal 'na thraill e, 

'S mairg a shaoithrich air t'krach 's tu òg. 

'S mairg a shaoithrich, &c. 

Mas ann do shliochd Adhamh thu, 

Cba choltach ri càch thu, 

Aig olcas 'sa dh' f hàs thu, 

thoiseach do làithean ; 

Cha tig cobhair gu brath ort, 

Gus am foghainn am bks duit, 
'S do chorp odhar a chàradh fo 'n fhòd. 
'S do chorp odhar a chàradh, &c 



AOIR ANNA. 

Anna nigh'n Uilleam an Cròmba, 
Bean gun chonn 's i-fèin air àimhreith, 
'Nuair chaidh mi 'n toiseach g'a sealltainn, 
Cha n-e 'm fortan a chuir ann mi ; 
Bhruidhinn mise siobhalt, suairce, 
Mar dhuin'-uasal anns an àm sin ; 
Thòisich ise mar chù crosda, 
Bhiodh anns na dorsan a* dranndail. 

'S ann aice tha beul na sgallais, 
Gu fanaid a dheanamh air seann-duin', 
Nach urrainn a dheanadh feum dh'i 
Mar a bha i-f&n an geall air ; 



185 



Chunna' mise latha ghluaisinn 
Leis na gruagaichean mar chàirdeas ; 
Dh'aithnich i gun d'f halbh an uair sin, 
'S chuir i uaithe mi le angar. 

Innsidh mi dhuibh teisteas Anna, 

O'n is aithne dhomh 'san àm i, 

Bean a dh'òl a peighinn phisich, 

Cha bheò idir gun an dràm i ; 

Cha neònach leam i bhi misgeach, 

'S i 'n còmhnaidh a measg a' bhranndai, 

'S trie a bha 'na broinn na's leòir dheth, 

'S bha tuilleadh 'sa chòir 'na ceann deth. 

Cha n-eil a ieannan r'a fhaotainn, 
Cia mar dh'f haodas e bhi ann d'i ? 
Breunag ris ann can iad gaorsach, 
A bha daonnan anns na càmpaibh ; 
A's bha rithist feadh 'n t-saoghail 
A' giùlan adhaircean aig ceardan ; 
Cha d'f huair i 'n onoir a shaoil i, 
'N t-urram fhaotainn air na bàrdaibh. 

'S mòr an treunntas le Anna, 

Bhi cho gheur le sgainneal cainnte, 

'S mairg air 'na thachair bean bheumnach, 

Aig am bheil am beul gun f hàitheam ; 

'M fear a bheir ise dhachaigh, 

'S ann air thig a' chreach 'san calldach, 

'Nuair shaoil e gum bu bhean cheart i, 

'S ann thachair e ri bana-mlnstear. 

A bhana-chleasaiche gun ghrinneas, 
'S mairg fleasgach a thèid 'na caramh. 
'S trie i tuiteam leis na gillean, 
Ceau-tuislidh i do na fearaibh ; 



186 



A bhean bhruidhneach, mhisgeach, ghionach, 
Ghlearaeh, lonach, shanntach, shaiaeh, 
Roinn gu reubadh air a teangaidh, 
Coltach ri gath geur na nathrach. 

Còmhdach nach falaich a craiceann, 
Leòmach gun seòl air cuir leis ann, 
Cha n-eil brògan slàn mu 1 casan, 
Cha n-eil còta 'n-aird mu leasaibh ; 
Oirra tha aogas na glaistig, 
Neul an aoig 'na h-aodan preasach, 
Closach i air seargadh lachdunn, 
'S coltach i ri dealbh na leisge. 

Tigh tha làn do mhnathan misgeach, 
'S olc an t-àit an d'rinn mi tachairt, 
Ged' thàinig mi ann gun thios domh, 
'S f hearr falbh tràth na fuireach aca : 
Bana-mhaighstear a' chomuinn bhristich, 
Anna tha ainmeil sa'n eachdraidh ; 
Ma gheibh càch i mar f huair mis i, 
Cha tig iad gu bràth g'a faicinn. 



AOIR UISDEAN PHIOBAIR'. 

Turas a chaidh mi air astar 

A Chinn-tàile, 
Chunna' mi daoin'-uailse tlachdmhor, 

Caoimhneil, pàirteach ; 
Bha aon bhalacli ann air banais, 

A thug dhomh tàmailt, 
O'na bha esan mar sin dòmh-sa, 

Bi mise mar so dhà sau. 



187 



'S arm an sin a thòisich Uidean, 

Mar a ni cù an droch nàduir, 
Tabhannaich ri sluagh na dùthcha, 

'S be rùn gu'n gearradh e 'n sàiltean ; 
'S math an còmpanach do'n chh e, 

'S dona 'n còmpanach le càch e, 
Cha chuideachd e 'bhàrd no phiobair, 

Aig a mht-mhalachd 'sa dh'fhàs e. 

Aidich fèin nach eil thu 'd phiobair, 
'S leig dhìot bhi 'm barail gur bàrd thu ; 

Daoine cridheil iad le chèile, 
'S bithidh iad gu lèir a tàir ort ; 

Fear cmil gun bhinneas, gun ghrinneas, 
Fuadaiehidh sinn as ar pkirt e, 

Mar a thilgeas iad craobh chrionaich 

'n fhionan a mach as a' ghàradh. 

Ma chì thusa bàrd na filidh 

No fear dàna, 
Ma bhios aon diù 'g iarraidh gille 

'Ghiùlan màlaid, 
Lean an duine sin le dùrachd, 

Los gu'n siùbhla' tu h-uil kite ; 
'S mòr an glanadh air do dlmthaich, 

1 chuir eùl riut 's thu g'a fagail. 

No ma chi thu fear a sheinneas 

Piob no clàrsach, 
Faodaidh tus' an t-inneal eiùil 

A ghiùlan dà-san, 
Gus am bi craiceann do dhroma 

Fas 'na bhallaibh loma, bàna. 
Mar a chi thu mille srathrach 

Air gearan a bhios ri àiteacli, 



I 



188 



Cia mar a dheanadh e òran, 

Gun eòlas, gun tuigse nàduir ? 
nach deanadh e air dòigh e, 

'S ann bu chòir dha fuireach sàmhach ; 
Bruidhinn ghlugach 's cuid d' i mabach, 

Mòran stadaich ann am pàirt d'i, 
Na ni e phlabartaich chòmhraidh, 

Cha bheò na thuigeas a Ghàelig. 

Sgimealair cheanna nam bòrd thu, 

Far am faidh thu 'n t-òl gun phàigheadh ; 
Cia mar chunntas sinn na geòcaich, 

Mar bi Uisdean òg 'san àireamh ? 
Cha robh do bhru riamh aig siochaidh, 

Gus an lkm adh tu bhiadh chàich i ; 
'S mòr an t-òl na chaisgeadh t' ìotadh, 

'Nuair chit' thu 's do ghloc pàitich. 

'S trie do leab' an lag an òtraich, 

No'n cùl gàraidh, 
Bi do cheann air con-tom còmhnard. 

'S ro mhath 'n t-àit e ; 
Bidh na coin ag iomlaich t'fheòsaig, 

A' toirt diot a' bheoil 'sa' chàirean. 
Do chraos dreammach, toirt phòg sallach 

Do 'd dhearbh-bhràithrean. 

Na'n cluinneadh sibh muc a' rùcail, 

Geòidh a's tunnagan a rkcail, 
'Sann mar sin a bha piob Uisdean, 

Brònach, muladach, a' rànaich ; 
Muineal gnn aolmann air tùchadh, 

'N ribheid cha-n fhaod a bhi làidir, 
'S e call daonnan air a chhlthaobh, 

Na gaoith bu chòir bhi dol 'sa mhàla. 



189 



Bha lurga coin air son gaothair 1 

A'd chraos farsuinn, 
'S culaidh sin a thogail plàigh' 

'S an cnaimh air malcadh ; 
Einn e t'anail salach, breun, 

Ma thèid neach fo'n ghrèin an taic riutj 
'S f hearr bhi eadar thu 'sa' ghaoth, 

Na seasamh air taobh an f hasgath. 

Cia mar a ni Uisdean òg dhuibh 

Ceòl gu dàmhsa, 
'Nuair a ehitheadh tu sruth ronn 

O'n h-uile toll a bh' air an t-seannsair : 
'Sgeul tha nor a dh'innseas mise, 

Gur h-e dh'fhàg e 'nis' cho manntach, 
Gu'n tug iad dheth leis an t-siosar 

Barr na teanga. 

Seididh Uisdean piob an ronngain, 

'S mòr a h-antlachd, 
Bithidh i coltach ri gaoir chonnsbeach 

A' bhiodh an cnoc fraoich a' dranndail ; 
An Circe-poll laimh ri Tonga, 

A' baigearachd air muinntir bainnse, 
Fhuair mise piobair' an riimpuill, 

'S dh'f hàg mi ann e ! 



AOIR IAIN FHAOCHAIG.* 

air fonn. — " Alasdair a Gleanna-Garadh." 

Iain Faochaig ann an Sasunn, 
'S mòr a mhasladh 'us a mm-chliù, 

* This satire on John Wilkes was composed in 1768, during his 
imprisonment in the King's Bench prison. As Wilkes was the 
enemy of Scotland and the Scots, the poet could have no personal 



190 



Chaill e na bh' aige do chàirdean, 
'S tha 'nàimhdean air cinntinn lionar. 

Ge b' fhad' a theich e air astar, 

Chaidh a ghlacadh, 's tha e ciosnaicht' ; 

Chàraich iad e fo na glasan, 

\S tha 'n iuchair taisgt' aig maor a' phfiosain. 

Tha e 'nis' an kite cumhann, 

'S e 'n a chrùban, dubhach, deurach, 
A chas daingeann ann an iarunn, 

G' a phianadh, 'us e 'n a èigin. 
B' f hasa dha 'bhi anns an fhiabhras 

Na 'n iargain a tha 'n a chreubhaig ; 
'S e 'n sin o cheann còrr 'us bliadhna, 

A h-uile latha 'g iarraidh rèite. 

Ach, na'm faigheadh tusa reite 

An èirig na rinn thu 'sheanachas, 
B'aobhar-misnich do gach bèist e 

Gu'm faodadh iad fèin do leanmhainn ; 
Fear gun seadh, gun lagh, gun reusan, 

'S ann san eucoir a ta t' earbsa ; 
Theann thu mach o achd na clèire, 

'S thug thu bòid nach èisd thu searmoin ! 

Thug thu di-meas air an Eaglais, 
Air a' chreidimh, 's air na h-àintean, 

Chuir thu breugan air an Trianaid 
'8 air na h-iarrtasan a dh' f hàg iad : 



enmity against him ; and therefore the satire wants that wit and 
poignancy that distinguish his satires on those who gave him 
personal offence. This is rather a national quarrel, and composed 
more to please his countrymen than to gratify his own spleen. 
It was printed privately, but not inserted in any editjori of hjs 
poems published during his own lifetime,. 



191 



Tha e *nis *n a ghnothach coltach, 
'Rèir an t-soisgeil 'tha mi clkistin», 

Gu'n do chuir thu cùl ri sochair 
Na saors 1 a choisinn ar Slànear. 

Chuir thu cùl ri d' bhòidean-baistidh, 

'8 mòr a mhasladh dhuit an àicheadh, 
Chaill thu 'chùirt 'am biodh an ceartas, 

Eoghnaich thu m' peacadh 'na li-àite ; 
Ghleidh thu 'n riaghailt 's an seòl stiùiridh 

A bh'aig lùdas, do dhearbh-bhrkthair ; 
'S mòr an sgainneal air do dhuthaich. 

Thusa, 'bhrùid, gu'n d' rinn thu fàs innt\ 

Ach, ged a sheallte 'h-uile doire, 

" Cha robh coille riamh gun chrìonach', 
'S tha fios aig an t-saoghal buileach 

Nach bi 'choill uile cho direach . — 
'S tusa 'chraobh 'tha 'n deigh seacadh, 

Gun chair t, gun mheangain, gun mheuran, 
Gun snothach, gun bhùgh, gun duilleach, 

Gun rùsg, gun urrad nam freumhan. 

'S tu an t-eun a chaidh 's an deachamli, 

'S e nead creacht' an deachaidh t' fhàgail; 
'S tu 'm fitheach nach d' rinn an ceartas, 

A chaidh air theachdaireachd o 'n aire. 
? S tu 'm madadh-allaidh gun f hiaclan, 

'S mairg a dh'iarradh 'bhi mar tha thu, 
'S tu 'n ceann-cinnidh aig na biastan, 

'S tha gach duin' a's fiach a' tàir ort. 

Cha n-ioghnadh learn thu 'bhi 'd bhalach, 

'Us 'bhi salach aim ad nàdar, 
O'n a shin thu risan dùthchas 

A bh' aig na sgivirsairean o'n tàin' thu ! 



192 



'S tu 'n t-isean a f huair an t-ùmaidh 
Ris an t-siùrsaich air na sràidean : — 

■S i 'n droch-bheairt a thog 'ad chloinn thu. 
'S ann 'ad shloightire 'chaidh t' àrach ! 

Thoisich thu 'n toiseach gu h-iosal 

Air a' chrine 's air a' bhochdainn ; 
'S e 'n donas thug dhuit a bhi spòrsail 

'S ann bu ehòir dhuit 'bhi 'gad chosnadh. 
'8 bochd nach d' fhan thu aig do dhùthchas 

'Ad bhriùthair, a' bruich nam poitean, 
A' cumail dibhe ris gach grùdair' 

'Nuair a dhrùigheadh iad na botail. 

Bha thu, greis do'd thim, a'd bhaigear, 

'S laidh thu 'n f had sin air na càirdean. 
A bhi òidhche 's gach tigh a's dùthaich, 

A dhùirigeadh cuid an trath' dhuit : 
A mheud 's a bha do dh'ainf hiach ortsa 

Chuir thu cuid nam bochd g'a phàigheadh 
Ciod e nis' a chuir an stoc thu 

Ach an robaireachd 's a mhèirle ? 

Shaoil thu gu'm faigheadh tu achain, 

(Bu mhasladh gu'm biodh i 'd thairgse) 
Cead suidhe 'am pàrlamaid Bhreatunn, 

Gun chiall, gun cheartas, 'ad eanchainn. 
Duine dall a chaidh air seachran, 

Nach eil beachdail air na's fhearra dha . 
Le còmhradh tubaisdeach, tuisleach, 

*8 le sir dhroch-thuiteamas cearbach. 

Duine gun fhearann, gun oighreachd, 
Gun ni, gun staoile, gun airgead, 

Gun bheus, gun chreideamh, gun chreideas, 
Gun ghin a chreideas a sheanachas ; 



193 



Duine misgeach, bristeach, breugach, 
Burraidh 'tha na bhèisd 's 'na ainmhidh. 

'S trioblaid-inntinn, le itheadh dèisneach. 
Gu trie a' teumadh a' cbridh' cbealgaich 

Tha thu sònraicht' ann ad Chonan 

A' togail conais am measg dhaoine, 
Cha chualas roimhe do choimeas 

A bbi 'dhonas air an t-saoghal, 
Ach an nathair an gàradh Edein, 

A mheall Eubh aig bun na craoibhe 
A chomhairlich gu buain a 1 mhios i, 

A dh' fhàg ris an cinne-daoine. 

Thòisich tbu 'n toiseach 's an eucoir 

Ag innse bbreugan air rìgh Deòrsa, 
Cha chreid duine bhuat an sgeul ud, 

'S cha toir iad èisdeachd do d' chòmhradk 
'S beag a dhrùigheas do dhroch-dhùrachd 

Air oigkr' a' chruin 'us na còrach 
'S a liughad neach a tha, gu toileach, 

A' toirt onorach d' a mhòrachd. 

G-e beag ortsa morair Loudain, 

B' aithne dhòmhs 1 an sonn o'n d' fhas e, 
Duin'-uasal foisinneach, fonnor, 

Cridhe connor, aigneadh àrda ; 
Seanalair, air thus na h-armailt, 

A bha ainmeil anns na blàraibh ; 
Cha mhist e madadh air bhaothal 

A bhi tabhannaich an tràs' ris. 

'S gòrach a labhair thu mòran 
Air cùl Iarla Bhòid, an t-armunn, 

Cònsball onorach, le firinn 
A' seasamh na rioghachd gu làidir ; 



194 



S e gu h ard-urramach, priseil, 
Ann an cùirt an rìgh 's na bàn-righ 

A dh' aindeoin na Faochaig 's nam biasdan 
Leis am b' fhiach dol ann am pàirt ris. 

Bhruidliinn thu gu leir ran Albainn, 

'S b' fhearr dhuit gu'm fanadh tu sàmhach, 
Na'n tigeadh tu 'n còir nan Garbh-chrioch, 

Bu mhairg a bhiodh ann a t' àite ; 
Bhiodh tu 'm prìosan rè do lathan 

'Dh 'aindeoin na ghabhadh do phàirt-sa ; 
'S an èirig na rinn thu 'dhroch-bheairt, 

Bheirte 'chroich mar inneal-bàis dhuit. 

Cha n-ioghnadh dhuit 'bhi fo mhulad, 

Fhuair thu diùmb gach duin' an àl so ; 
'S e sin fein a bha thu cosnadh, 

'S creutair crosd thu o'n a dh' f has thu ; 
'S Honor mi-run ann ad chuideachd, — 

Mallachd na cuigse 's a' phàp' ort ; 
Mallachd an t-saoghail gu lèir ort ; 

'S mo mhallachd fèin mar ri càch ort ! ! 



moladh do'n ghaelig, 's do'n phiob mhoir * 
sa' bhliadhma 1781. 

Th A 'n Comunn rioghail Gàelig, 
An tràths' a' cumail suas, 

* This, and the five following pieces, are the successful prise 
poems composed for the Highland Society in London, in the years 
denoted by their respective titles; these meetings for the preserva- 
tion and improvement of Highland poetry and music, were held 
in Edinburgh and Falkirk. It is to be regretted that they have 
been discontinued. The Highland Society of Scotland was originially 
established on principles which included tb is one of its three 



195 



Ciumhn' air seòl nan àrmunn 

A b' àbhaist bhi ga' luaidh ; 
À' chainnt a dh' ionnsaich iadsan dhuihh. 

'S i gnàthaich sibh gu buau, 
Ghleidh sibh stoc na cànain, 

'S cha-n f hàillnich i uainn. 

Is sòlasach an cruinneachadh, 

Cinn-cinnidh a's daoin'-uaills', 
Ard mhòralachd nam fineachan, 

'S gach ionad tha mu'n cuairt ; 
Onair a thaobh nàduir, 

Ga gnàthachadh a nuadh, 
Gu'n gleidh sibh piob mar b' àbhaist, 

A's Gàelig ullamh, chruaidh. 

'S i 'n labhairt bha 'sa ghàradh, 

Dh'fhàg Adhamh aig an t-sluagh ; 
'S i chainnt a bh' aig na Fàidhean 

Thug fios Phàrrais dhuinn a nuas ; 
'S i bhruidhinn a bh' anns an fhàsach, 

'Nam traghadh ao'n mhuir ruaidh ; 
A's nis' a measg an àlaich, 

Tha làthair anns an uairs'. 

'S i 's binne bhi ga h-èisdeachd, 
Thuirt beul na chuala cluas ; 

Their Albainn agus Eirinn, 
Sasunn tèin gur mòr a luaeh ; 



primary objects. The third article of its printed " objects" states, 
that " the Society shall pay a proper attention to the preservation 
of the language, poetry, and music of the Highlands." Too much 
praise cannot be bestowed upon the Highland Society for its efforts 
in the advancement of agriculture, yet its deviation f rom this object 
of its constitution roust be lamented by all admirers of Celtic rpusic 
&nd poetry. 



196 



Aon duin' aig am bi feum oirre, 

Cha trèig e i air duais ; 
'S i chùis is fearr gu'n d'èirich i. 

An deis a bhi 'na suain. 

Bu mhòr an beud gu'm bàsaicheadh 
A 1 chànain is fearr buaidh, 

'S i 's treis thoirt greis air àbhachd 5 
'S a h-uil' àit 'n tèid a luaigh ; 

'S i 's fearr gu aobhar-ghàire, 
'S i 's binne, blàithe fuaim ; 

'S i ceòl nam pìob 's nan clàrsach, 
Luchd-dhàn a's dheanamh dhuan. 

'S i 's fearr gu togail inntinn, 

Le binn-ghuth còmhradh tlàth, 
'S i 's sgaitiche gu mi-mholadh, 

A's 's mine nochdas gràdh ; 
'N àm cruinneachadh nam milltean, 

Le piob gu iomairt lann, 
'S i dhùisgeadh colg air òigridh, 

'Nuair thogte sròl ri crann. 

'S i piob nam feadan siùbhlach, 

A bhuidhneadh cliù 'sa chàmp, 
Air thoiseach nan laoch ùra, 

'S meòir lùghmhor dlù na'n deann ; 
A' chaismeachd ghasta shunntach, 

Bu diithchas d'i bhi ann ; 
'S paillt a nis' as ùr i, 

Ge d' bha i aon uair gann. 

Le spionnadh chàirdean Gàidhealach, 

Tha Lunnainn lkn a nis', 
Aig àrdachadh na Gàelig 

A h-uile la mar thig ; 



Aig feobhas 's 'tha na h-àrmuinn, 

Ga gnàthachadh gu trie ; 
B'e gaol gach duine 'n Sasunn, 

I bhi aca-san na'm measg. 

A' chàinnt chaoimhneil, thaitneach, 

Dheas-làbhrach, bhlasta, bhrisg, 
'S lionmhor cliii tha'n taice ri, 

Fasan agus mios ; 
Tha ceòl a's Gàelig Alba, 

'S luchd-seanachais ga 'm beil fios, 
Ga fòghlum feadh nan Garbh-chrioch, 

'S ga'n dearbh' sa'n Eaglais-bhric. 



moladh do'n ghaelig, 's do'n phiob mhòir, 
sa' bhliadhna, 1782. 

Tha 'n Comunn uasal, rioghail, 

A' sir chur seòl an dràst, 
Air nàdurachd an sinnsireachd, 

A' thogail cinn 's gach àit'. 
A' Ghàelig air a mineachadh, 

O's cinnteach gur i 's fearr ; 
An labhairt phrìseil, chùramach, 

Rinn cùmbnanta ri Adhamh. 

Tha gach duine 'g innseadh dhuinn, 

Cho cinnteach ris a' bhàs, 
Gur i bu chainnt aig Noah 

'N àm seòladh anns an aire' ; 
'S i uaithe sin gu lionmhor, 

Aig gach linn a ta ri fàs ; 
'S cha tèid i chaoidh air dì-chùimhn, 

Gus an tim an tig am bràth. 



198 



Thà Ghàelig air a lìonadh 

Do mhìorbhidlean gu lèir, 
Iular, fonnmhor, fàilteachail, 

A' cur a gràidh an cèill ; 
Mire, 's cluich, a's gàirdeachas, 

A's mànran anns gach beul ; 
Cha chuala sinn an eachdraidh 

Na's ceairte na i-fèin. 

Tha gach fasan Gàidhealach 

An dràst a'tigh'n gu feum, 
Na deiseachan a b 1 àbhaist dhaibh, 

'Sa b'f hearr leo aca fein : 
Coinneamh anns gach àite 

Aig na h-àrmuinn is fearr beus ; 
Gach duine labhairt Gàelig dhiù, 

'S a' phìob a ghnà an gleus. 

'S i pìob-mhòr na h-Eaglais-brice 

A' phìob is mò meas an Albainn, 
Fàineachan chnàmh air a dosaibh, 

'S i gu làidir, socrach, calma ; 
Sèidear 'na màla an toiseach, 

Na lìonas a' corp le ainteas ; 
Sunntach an ionnsramaid phort i, 

Is àrd a chluinnte gloc a sealbhain. 

Tha i eireachdail r'a faicinn, 

Cha n-eil ball do'n acainn cearbach, 
Le ribheid nam binn-ghuth blasta, 

'S an stoc dreachmhor air a chàrbhadh 
Gaotbair deas, dìreach, gasda, 

Anns na fasanan is fearra dhaibh, 
Seannsair choilionadh gach facail 

A ni chaiseamachd a dhearbhadh 



199 



Tha i measail air gach banais 

A bhitheas am fearran nan garbh-clmofeV 
'S feairrd' an càmp i 'n àm dhaibh tarruinn, 

Gu sèinn coithional na h-armailt : 
'S math i g'an dùsgadh 'sa mhaduinn, 

'S g'an cur a chadal mu anmoch ; 
Tha i còrr an àm an eadraidh, 

'S e 'm feasgar a' chuid is fearr dh'i. 

\S lìonmhor sùirich aig an ainnir, 

Tha tigh'n ceanalta 'na tàirgse, 
Ge b'e aca leis an tèid i 

Bith' eudach ris agus farmad ; 
Am fear ga'm beil an dàn a cosnadh, 

'S ann air a ta 'm fortan màrgaidh, 
Iùbhrach nam pongannan glana, 

'S èibhinn g'a leannan bhi falbh lo\ 

Tha i measail ann an Lunnainn 

Fhuair i urram anns an tìr so, 
'S fearr i na tòrman na clàrsaich, 

'S thug i barr air cluich na fidhle ; 
'S mòr an onoir th'aig a' phàirti, 

Nach leig iad gu bràth a dhith oirnn, 
Ceòl gun a leithid ri àireamh, 

A's cànain urram ach na firinn. 

lloghadh gach cainnt Gàelig ro mhath, 

Taghadh gach ciùil sgal na pioba, 
'S ann a nis' tha 'n t-àm gu tarruinn 

Aig àrd luchd-ealaidh na rioghachd ; 
Le ceòl siùbhlach, lughmhor, ealamh, 

Sunntach, caithriseach, luath, dionach : 
Tha 'n so breitheanas air thalamh. 

'S gheibh gach fear a r#r na hi e. 



200 



MOLADH DO'N GHAELIG, 'S DO'N PHIOB-MHOIR, 

sa' bhliadhna 1783. 

Tha sgeul agam dhuibli r'a innseadh 

Air ceòil 's air cànain ; 
A' toirt cliù air cluiche pioba, 

'S air labhairt Gàelig ; 
Tha 'n dràst a' cinntinn lionmhor, 

'S na h-uil' àite ; 
'G àrdachadh onoir na rioghachd 

Anns an d'fhàs sinn. 

'S i th'aig gach ministear sgireachd, 

'S gach fir àraidh, 
'Toirt gu ceart dhuinn eachdraidh Bhiobaill 

An seòl cràbhaidh : 
'Tha i 'm beul gach filidh 

Mìneachadh ceòl-dàna, 
Is i is fearr gu moladh priseil, 

'S gu fior chàineadh. 

Tha i cruadalach, cruaidh, sgairteil, 

Do dhaoin'-uaisle reachdmhor, làidir, 
An àm treubhantais na gaisge, 

'S i 's deas-f haclaich 'san àit' ud ; 
Tha i ciùin an cuisean nalaidh, 

A chur an gniomh a briathran blàtha. 
'S tha i corr a sgoltadh reusain, 

Chum sluagh gun cheill a chur samliach. 

Tha i iùlar, fiosrach, caoimhneil, 

Freagarrach, faoighneachdach, bàigheil, 

'S measail a labhairt 'sa h-eisdeachd, 
A chur sach deud air fiamh a' ghairc ; 



201 



A sùgradh 'sa bruidhinn le ch&le, 
A' togail èibhnis, mir', a's mànran ; 

Sìobhalta, farasda, beusach, 
Am beul gach neach a ta nàrach. 

Tha Ghàelig, 'sa phiob ag eiridh, 

Gu mòr spèis 'an f\r nan Gàidheal ; 
Urram gach ciùil le deagh reusaia, 

'S ann aig a' phìob fèin a ta e ; 
'S tormanach, pongail a their i 

Gach fonn ceileir thig o bràghad ; 
'S i is binne 's is àird' a sheinneas, 

Cha chluinnear ceòl eile làimh ri. 

Is binn an nualan ud r'a èisdeachd, 

'Nuair a chuirear sèid 'na màla, 
'Sa cheartaicheas fearr a gleis i, 

Ceart r'a chèile na duis àrda ; 
'S cianail a sheinneas i cumha, 

Subhach a sheinneas i f àillte, 
Urlar as siubhal gu siùblach, 

A's crùnludh mu'm fuirich i sàmhach. 

'S e 'n dà chuid i, ceòl a's caismeachd, 

'S cridheil air astar 'san tàmh i, 
A's bha i riamh air beul gach caisteil, 

Ei dian mhacnus le ceum sràide ; 
A's leig iad aon uair i a' cleachdadh 

Gun bhi ac' ach an corr àite ; 
Tha i nis' gu grinn am fasan, 

'S cinnteach dh'i mairsinn gu bràth ann. 

Bana-mhaighstear gach inneal ciùil 
A' phìob ùr so thàin' an dràst oirnn, 

A chuireas fir ghleuste gu'n dùbhlan 

Nach leig dhiù gun d'fheuchain ghàbhaidh ; 



202 



Fear a buidhne, bi'dh e cliùiteach, 

'S onoir d'a dhùthaich 's d'a chkirdean, 

A' ph\ob so bhi air a ghiùlan, 

G'ar dùsgadh maduinn a' màireach. 



MOLADH DO'N GHAELIG 's DO'N PHIOB-MHOIR, 

sa' bhliadhna 1784. 

Innsidh mi sgeul àraid dhuibh, 

Air cànain a's air ceòl. 
Rogha na deas Ghaelig, 

'S i is fearr gu innseadh sgeòil ; 
A chainnt is lìonmhor pàirtean, 

'S is millse mànran beòil, 
Gu freagarrach, deas-labbrach, 

'S i àrd-chuiseach gu leòir. 

'S i chainnt a bh'aig 'na righrean 

D'an robh 'n rioghachd so 'na còir, 
'S i bruidhinn dhiuc, a's iarlachan, 

'S i dh'iarradh iad mu'm bòrd ; 
'S i bh' aig na daoin'-uailse, 

'S a gheibht' aig an tuath chòir ; 
'S i bha, 'sa tha, aig buachaillean, 

A' cuartachadh nam bò. 

'Nuair a sgaoil na cainntean 

Aig Tùr an aimhreidh mhòir, 
Fhuair a' Ghàelig maighstireachd, 

'S an àm sin thar gach seòrs' ; 
Gur i is fearr gu tearigaireachd, 

Tha 'n ceann aon neach tha beò, 
Geur, soilleir, fonnmhor, òranach, 

&ri seòmraicfyean w bil< 



203 



'S uonmhor urram làidir 

Fhuair a' Ghàelig air gach seòi, 
'S i rìnn a' cheud Sàcramaid, 

Do'n phàp a bha 'san Kòimh ; 
Is i th'aig' clèir an àite so, 

Gach là 'toirt comhanT oirnn' ; 
Gaol filidh a's luchd-dkna, 

Chainnt nàdurra gun ghò. 

T S i f huair sinn o na pàrantan 

A rinn ar 'n àrach òg, 
S i bu mhath leinn f hàgail 

Aig an àl a tha teachd oirnn ; 
Tha h-uile car a dh'innsinn oirr 1 ; 

A' cur a prìs a' mòid, 
Gur i chainnt is brìoghora — 

'S i phìob is fearr gu ceòl. 

'A phìob ùr so thàinig do'n bhaile, 

A dh'f haotainn urram, 
'S i ceann inneal-ciùil an fhearainn, 

'S na dùthch' uile ; 
Le meòir lùghmhor air a crannaibh, 

'S le dlù bhuillean, 
'S àrd a chluinnt i, 's binn a langan, 

'S grinn a cumachd. 

Tha dosan le iobhraidh ballach, 

Cochull do'n t-sìoda ma muineal, 
r S osgara, dìonach, a callan 

Air thoiseach nihilltean air thuras ; 
Brosnachadh rìoghail na carraid, 

An cabhaig, 'san strì, nan cumasg, 
Cha bhi sprochd 'san tìr am fan i, 

Is fortanach an tì g'am buin i. 



204 



Is deò-greine leis an luchd-ealaidh 

Tha 'n Albainn gu l&r, 'san Lunnainn, 
A' phiob is math gleus, a's gearradh, 

Làidir, fallain, eutrom, ullamh ; 
'S mòr an t-èibhneas i ga leannan, 

Bhi aige na sgèith ga cumail, 
Fonn-cheòl reidh à ere na h-ainnir, 

Beusan glana na treun chulaidh. 

'S e cheud cheòl a bh'air an talamh, 

A' phìob-mhòr is bòidhche guileag, 
'S i bh'aig Fionn, aig Goll's aig Garadh, 

Ann an talla nan laoch fuileach ; 
'S mairg a chitheadh air seòl calla, 

Caismeachd chaithriseach nan curaidh, 
Mhosgladh i le sèid d'a h-aineal, 

Gu feurn ealamh, an Fhèinn uile. 

Mo ghibht phriseil gun a ceannach, 

Tha'n coi-thional so air chumai], 
Breitheachan dileas g'an tarruinn, 

A ni ceart an f hirinn uile ; 
Gheibh gach fear a rèir na h-ealaidh 

Anns am bi e-fem na urrainn ; 
'S tha e saor aig math an-airidh, 

A' phiob f haotainn thar gach duine. 



MOLADH DO'N GHAELIC, 's DO'n PHIOB-MHÒIR, 
SA' BHLIADHNA 1785. 

So cruinneachadh uaislean measail. 

A tha cumail suas am fasan, 
Xa cainnt a tha buadhor, fiosrach, 

Le 'm fior bhrisg, a chualas eachdraidh; 



205 



Tha i luath 's cha n-eil i liodach, 
'S tha i cruaidh ma labhrar ceart i, 

T S cha n-eil a luchd-fuatha bicheant, 
'S i bha trie aig luchd nam breacan. 

Cànain gun truailleadh gun mheasgadh, 

'S Gàidheil d'an dual i bhi aca, 
'S nadurra da fuaim bhi measail, 

'S misneachail an sluagh a chleachd i ; 
Cainnt mhàithreil gun bhruaidlein idir, 

Ach bhi lkn do shuairceas tlachdmhor. 
Ceòl-gàire d'a luaidh gu minig, 

'S luchd-dàna ga luath chur-seachad. 

r Fha Lunnainn glè àrd am misneach, 

Le spionnadh nan Gàidheal gasda, 
A fhuair urram 's gach àit' an sirt' iad, 

Na curaidhean calma, reachdmhor ; 
A tha gabhail ciiram riochdail, 

A chumail na rioghachd neartmhor, 
'S dh' òrduich gu siorruidh nach brisear. 

Gàelig, pìobaireachd, a's bratach. 

Tha uaislean Dhunèideann le gliocas, 

Gu rioghail ro bheartach, tlachmhor, 
Cha-n fheud eucoir bhi 'nam measg-san, 

'S ann dhaibh fèin is lèir an ceartas ; 
Ris an f heumach tha iad iochdmhor, 

A's air na bèisdean tha iad smachdail, 
An km treubhantais no trioblaid, 

'S mairg a theannadh ri lenm tharta. 

Cò theannadh ri leum thairis, 

Air na laochaibh fearail, treubhach ? 

Na Gàidheil àrdanach, uaibhreach, 
'S iad làidir ri guaillibh a' chèile ; 

T 



A chuireadh crith air each le fuathas, 
An àm bhualadh nan lann geura, 

'S mairg air an cromadh na Tuathaich, 
Comunn cruadalach nach geilleadh. 

Tha gach car tha tigh'n mu'n cuairt dhaibh 

An tràths' is buadhmhoire na chèile, 
Am fearann a chaidh a thoirt uatha, 

Gu'n d'f huair iad uile gu leir e ; 
Bithidh gach dligheach far 'm bu dual dhaibh, 

'S uachdarain air an cuid f&n iad ; 
Bithidh na h-òighreachan suas dheth, 

'S cha bhi tuathanach 'na e*igin. 

'Nuair a sheallas sinn air ar falluinn, 

Bheir sinn beannachd air a' Ghreumach, 
A's air Mac-Shimidh mòr na Mòraich, 

Sin am mòrair bu mhath feum dhuinn ; 
'S a chùirt a b'airde bha 'n Lunnainn, 

Fhuair iad ann urram a's eisdeachd ; 
'S tha 'n rioghachd uile 'nan comain. 

Fhuair iad dhuinn comas ar 'n-èididh. 

Tha coithionail rìoghail Ghàidheal, 

An tràths am baile Dhunèideann, 
A' cumail am pris na Gàelig, 

A thaobh nàduir o's cionn Beurla ; 
'S a' gleidheadh pìob-mhòr mar b'àbhaist, 

O's cionn clàrsaich, na ceòl theudan ; 
'S an dà thoil-inntinn sin f hàgail 

Aig an àlach thig 'n-ar deigh-ne. 



207 



MOLADH DO'N GHAELIG, 's DO'N PHIOB-MHÒIR. 
SA' BHLIADHNA 1789. 

Brosnachadh cluiche na ploba, 

Dh' innsinn pàirt deth, 
An toiseach a gleusadh, 

'Nuair a lìonar sèid 'na màla ; 
Fonnmhor, freagarach, ga chèile 

Na duis àrda, 
Làn toil-inntinn do'n luchd-e'isdeaehd 

Bhios 'ga clàistinn. 

Rob uallach na maidean rèithe, 

'S nan ceanna cnàmha, 
Do 'n fhiogh chruaidh thig à Semeuca, 

'S f hearr tha f às ann ; 
Air a thuairnearachd cruinn, direach, 

Iobhuireach, fàinneach, 
Gaoithearach, feadanach, finealt, 

Le binne chàileachd. 

'S freagarrach a' chuid a steach dh'i, 

'S tha 'n taobh 'moch dh'i dreachor, dàicheil, 
Tonnagach, ribineach, riomhach, 

Dosan do'n t-sk>da ri srannraich, 
Mu mhuineal nam buaidhean priseiL 

Cumail dion air a mìn bhràghad, 
Cuilc 'na slugan tha g'a lionadh, 

Air a dhìonachadh le snàithean. 

'S i phìob ùr a tha 'n Duneideann 

Eibhneas Ghàidheal, 
Jnneal-ciuil is f hearr fo'n ghr&n,, 

Le reusan àraid ; 



208 



Tha i snasmhor, maiseach, finealt, 
Cuimir, dreachmhor, dìonach, làidir, 

Gu binne, bòidheach, seòcail, ceutach, 
Cealmhor, eutrom, èibhinn, àluinn. 

Pìob a chuireadh sunnt gu mire, 

Fonn a's farum, 
Air gach diùc a's àrd cheann-cinnidh, 

'S oidhre fearainn ; 
Bidh gach duin'-uasal 'ga sireadh, 

Gu togail a shluaigh sa' charraid, 
An am tarruinn suas gach fine 

Dhol a bhualadh nan cruaidh lannan. 

Ceòl is rioghaile 's is sine, 

Chuala sinne bhi air thalamh, 
Ceòl is brì-mhoire 's is binne, 

'S a's grinne thug meòir à crannaibh ; 
Cha chualas neach riamh a dhi-moil 

Breach a's deanadas na h-ainnir ; 
'S fhuair i cliù le beul gach filidh 

A bha 's dùthaich a b'fhiach gu rannan, 

Tha 'n rìoghachd làn èibhneis uile, 

'S Dunèideann gu trie 'nan aire, 
Liughad treun-fhear th' arm a' cumail, 

Eeachd a's reusan a cho-thionail ; 
Cainnt is gèire chuala duine, 

'S urramach gach beul a chanas, 
A' chànain a ta rèidh, ullamh, 

Beusach, furanach, glè ealamh. 

'S onair do'n Ghàeltachd turas 
Na thàinig an dràst do'n bhaile, 

Chumail am piìs brigh an t-seanachais 3 
Tha farmadach leis na Gallaibh ; 



20$ 

Gàelig Albannach nan curaidh, 

'Sa phìob, bana-mhaighstir gach ealaidh, 
An ceòl sa' chainnt a fhuair gach urram, 

Is luaithe bh'ann 's a's f haide mhaireas. 



RAINN GEARRADH-ARM. 

Chunnalc mi 'n diugh a' chlach-bhuadhach 

'S an leug àluinn, 
Ceanglaichean do'n òr mu'n cuairt dh'i 

Na chruinn mhàilleach ; 
I'annan tha daingeann air suaicheantas 

Mo chàirdean, 
A lean gramail ra'n seann dualclias, 

Mar a b' àbhaist. 

Inneal gu imeachd tro' chruadal, 

Le sluagh làidir, 
Fir nach gabh giorag no fuathas, 

Le fuaim làmhaich ; 
Fine is minig a ghluais 

Ann an ruaig nàmhaid, 
Nach sireadh tilleadh gun bhuannachd, 

No buaidh-làrach. 

Bha sibh uair gu grinn a' seòladh 

Air tuinn sàile, 
Chaidh tarrung à* aon do bhòrda, 

Druim a' bhàta, 
Leis a' chabhaig spàrr e 'n òrdag 

Sìos na h-àite, 
'S bhuail e gu teann leis an òrd i, 

'S ceann d'i fhàgail. 



210 



An onoir a f huair an saor Slèibhteach, 

Leis gach treuntas a dh'f hàs aim, 
Ghleidheadh fathasd d'a shliochd fein i, 

A dh'aindeoin eucorach gach nàmhaid ; 
Na h-airm ghaisge, ghasda, ghleusda, 

Dh' òrduich an rìgh gu feum dhasan, 
Cho math 'sa th' aig duine 'n dream threun sin, 

A shliochd Cholla cheud-chathaich, Spainntich 

Dòrn an claidheamh, a's lamh duin'-uasail 

Le crois-tàraidh, 
Iolairean le 'n sgiathaibh luatha, 

Gu cruathas gàbhaidh, 
Long ag imeachd air druim chuaintibh 

Le siùil àrda, 
Gearradh arm Mhic-Shaoir o Chruachan. 

Aonach uachdrach Earra-ghàidheal. 

Tha do dhaoine trie air fairge, 

Sgiobairean calma, neo-sgàthach; 
Tha 'n aogas cumachdail, dealbhach, 

'S iomadh armailt am beil pàirt dhiù ; 
Thug iad gaol a' shiubhal garbhlaich, 

Moch a's anmoch a' sealg f àsaich ; 
Cuid eile dhih 'nan daoin'-uaisle, 

'$ tha cuid dhiii 'nan tuath ri àìteach. 

'S rioghail eachdraidh na chualas 

Kiamh mu'd phàirti, 
'S lionmhor an taic, na tha suas diù, 

Na'm biodh càs ort. 
Tha gach buaiclh eile da' reir sin, 

An Gleann-nodha fèin an tamhachd, 
Piob a's bratach a's neart aig Sèumas, 

An ceann-cinnidh nacb trèig gu brath sinn, 



211 



RAINN DO'N PHADHADH. 

*S bochd an deireadh beatha bròn, 
'S olc an deireadh òil padhadh ; 
'S muladach suidhe mu'n bhòrd, 
Gun an stop a lionadh f hathasd ; 
'S aighearach daoin-uailse coir, 
Aig am bheil stòras 'nan lamhan, 
'Ni òl 'nuair bhios iad paiteach, 
'Sa bheir pàigheadh do na mnathan. 

'S dibhinn 'sa' mhaduinn a' chòmhail 
Thigh'n oirnne toiseach an latha, 
Bean-uasal a thigh'n g'a seòmar, 
A chuir sòlas feadh an taighe ; 
Botal mòr aice 'na làimh, 
'S e dear-làn a dh'uisge-beatha ; 
'S ol gu cridheil air a' chèile, 
'S their i fèin gur h-e ar beatha. 

'S e fasan ceart a 's tigh-thàirnne, 
Misneach àrd 'san km gu caitheamh ; 
Bithidh fear leis nach toil am Branndai, 
Ri cùl-chainnt oirnn chionn a ghabhail ; 
'S e their còmpanach a' bhotail, 
Lionar suas an copan f hathasd ; 
'S mòr-na mhaoidheas orm mo dheoch. 
Ach 's beag na dh' idireas mo phadhadh. 



212 



RAINN CLAIDHEIMH. 

Gum ba slàn do làimh an Iarla 

A chuir am' charamh, 
An claidheamh fhuair mi di-ciadain 

Ann am Beallach ;* 
Stàillinn cruadhach, buaghor a ciatach, 

'S e geur, tana, 
Nach lùb, 's nach leumadh, 's nach bearnadh, 

'S nach gabh camadh. 

Claidheamh cùil a ehoisinn cliù, 

Ged' fhuair e f heuchainn, 
'S trie a thug e buille drùiteach 

Le làimh threubhaich ; 
Sàr cheann-ìleach, làidir, dìonach, 

'S lann d'a rèir sin, 
Ghearradh e ubhall air uisge 

Le fior gheuraid. 

Claidheamh llth-ghorm nan tri chlaisean, 

Fhuair a chleachdadh ris na creuchdan, 
B' f heairde duin'-uasal 'na ghlaic e, 

Na'm biodh e 'san f heachd ag eiridh : 
'S deas a laidheadh e air gaisgeach, 

'Nuair rachadh e ceart 'na eideadli, 
'S bhiodh 'ga ghiùlan an crios-guaile 

Air uachdar breacan-an-f hèilidh. 

'Nuair bha'n saoghal an aimhreit, 
'S anns a' champ a's trie a bha e, 

'S cha do chuir riamh fear a ghihlain 
Ciil r'a nàmhaid ; 



* In March 1793. 



Gach duine a tharruinn à truaill e, 
'S ann air a bha bhuaidh gach larach ; 

\S e's fearr a thàinig riamh a ceardaich, 
'Sa rinneadh le Aindrea Farara. 

'S e rinn Aindrea 'n obair chiatach, 

A thoillicheadh miann gach Gaidheil. 
'S eireachdail e air an t-sliasaid, 

'S cha mheasa gu gnìomh 'san làimh e ; 
Bha e tamull aig na Fianntaibh, 

Daoine fiadhaich anns na blàraibh ; 
'S rinneadh e'n toiseach do Dhiarmad. — 

'S ann aig sliochd Dhiarmaid a tha e. 



RANN DO'N CHEUD CHEAIRD. 

'S i cheud chèaird an tàilearachd, 

O's i rinn Adhamh air thus, 
A chèaird is luaithe a ghnàthaicheadh, 

'S gu bràth nach leig iad diù ; 
Am fad 'sa bhios na màthraichean 

A* breth nam pàistean rùisgt,' 
Bi feum air gnìomh na snàthaide 

G'an cumail blàth gu dlù. 

Chaidh Adhamh a chuir sa' ghàradh, 
Cha b'e 'n t-àit' 'n do chuir e dhùiJ, 

Bu choma leis bhi saoithreachad 
Feadh chraobh 'sa' cur nam flùr ; 

Cha bheireadh e air sluasaid, 
^ 'S cha ruamharadh e 'n ùir, 

Cha mho a gabh e caibe, 
Cha n-oibricheadh e turn, 



214 



'S i Eubh' a f huaradh tkmailteaeh 

Le dànasdas gun tùr, 
'Nuair thug i 'n t-ubhall alainn 

A' barr a' ghallain ùir ; 
'S truagh gu'n tug i dhàsan e, 

Bu daor a phàigh e'n sùgh, 
Iad le chèile 'bhàsachadh, 

'S na thàinig do shliochd dhiù ! 

Chunnaic an sin Adhamh, 

Gu'n robh nochd 'sa nàire ruisgt'. 
Do'n droigheann ghabh e snàthadan, 

'S rinn e snàth do'n rìisg ; 
Dh' f huaigh e duilleagan nan geug 

Mu' bheultaobh 's air a chùl ; 
Dhiùlt e bhi 'na ghàradair. — 

Be'n tàilearachd a rùn. 

Be cheud fhear-cèaird 'san t-saogbal e, 

Cha d' fhaod e bhi gun chliu, 
'S nach robh e riamh 'na f haoghlumaien . 

Ach fhaotainn le beaehd sùl ; 
Gun snath gun olainn chaorach, 

Rinn e deise 'dh aodach ùr ; 
Bba e urramach na thàilear — 

Cha b' f hear-gàraidh e co-dhn\. 



RAINN A GHABH AS MAIGHDEAN D'A LEAK NAN, 



Cha n-eòlas gràidh dhuit 
Uisge shràbh na shop, 

Ach gràdh an f h\r thig riut, 
JjG blathas a tbarruinn ort ; 



215 



Eirich moch di-dòmhnaich 

Gu lie còmhnairt, phlataich, 
'S thoir leat beannachd pobuill, 

Agus currachd sagairt ; 
Tog sud air a ghualainn 

Agus sluasaid mhaide, 
Faigh naoi gasan rainich, 

Air an gearradh le tuaigh, 
À's tri chnàimhean seann-duine, 

Air an tarruinn à uaigh ; 
Loisg air teine crionaich e, 

Dean sud gu leir na luath, 
Suath sin ri gheala-bhroilleach, 

An aghaidh na gaoith tuath ; 
'S thèid mise 'n rà'sam barrantas. 

Nach falbh 'ni fear ud uat. 



RMNN I-CHALUM-CILLE. 

Beannachadh I-Chalum-eille, 
Innis tha beannaichte cheana, 
Eilean a tha 'n iochdar Mhuile, 
'S e uile fò chìs Mhic-Cailean ; 
Tonad naomha a f huair urram, 
O's eeann iomadh tìr a's fearann, 
*habhas dileas ris gach duine, 
Thig o'n uile rioghachd aineil. 

'S iomadh righ a th' ann 'san tulaicb. 
S daoin'-uaisle riomhach a bharrachd. 
J S a 'n cuirp phriseil bu mhath cumachd, 
Air an leagail sios fo 'n talamh ; 



216 

's e deireadh crìch gach duine, 
Tuiteam 'nan ùir 's 'nam mìn ghaineamh, 
Mo dhòchas an Criosd a dh' f huiling, 
Gu 'n d 1 ullaich e sith d'an anam. 

Mile a's dà chiad d'a thuilleadh, 
De bhliadhnachan air dol thairis ; 
O'n a shuidhich a' cheud duine, 
Deagh chlach-bhunait stèidh a' bhalla ; 
'S iomadh dealbh a th' ann a' fuireach, 
'S leacan nam marbh air dheagh ghearradh 
Clach shnaighte o'n bblàr gu mhulladh, 
'S rinn iad uii' e làidir, fallan. 

Fhuair sinn searmoin shoilleir, ullamh, 
O'n f hear a bha'n dè sa 1 chrannaig, 
'S chuala mi 'n luchd-èisdeachd uile 
'Toirt urram do'n bheul a chan i. 
Nis o'n a dh'eug Calum-cille, 
'S nach bu dù dha fèin bhi maireann, 
Tha aoibhneas air dùthaich Mhuile, 
Dùghall a bhi 'n àite Chalum. 



MARBH-RANN DO CHU A CHAIDH TROI 'N EIGU, 
SA' MHAIGHEACH TARSAINN 'NA BHEUL 

Lath a do Phàdruig a' sealg, 
Am fireach nan learg air sliabh, 
Thug e Ghleann-artanaig sgrìob, 
\S ann thachair e 'm frìth nam fiagh. 
Leig e na shiubhal an cù, 
A bha luath, laidir. lùghor, dian, 



217 



Cha robh a leithid riamh san tir ; 
Ach Bran a bh'aig righ nam Fian. 

Gaothar bu gharg càlg a's fionadh, 
Cruaidh, colgara, sùil a's mala, 
Bu mhath dreach, a's dealbh, a's cumaclid, 
An curaidh bu gharg sa' charraid ; 
Bheireadh e 'm fiadh dearg à mullach, 
'S am boc-earb' à dlùthas a' bharraich, 
B'e fhasan bhi triall do'n mhonadh, 
'S cha tàinig e riamh dhathigh falamh. 

Culaidh 'leagadh nan damh donn, 
Air mullach nan tòm 's nan cnoc, 
Nàmhaid nam biast dubh a's ruadh, 
'S ann air a bha buaidh nam broc. 
Bha mhaigheach tarsainn 'na bheul, 
Thuit iad le chèil' ann an sloe ; 
Bha iad bàite bonn ri bonn, 
A's muladach sin learn a nochd ! 



AN CO-DHUNADII. 

Tha mise 'm shuidh air^n uaigh, 

Tha 'n leaba sin fuar gu leòir, 
Gu'n fhios agam cia fhad an tim, 

Gus an teannar mi fin da còir : 
Còmhdach flainin 's ìèine lin, 

A's ciste dhubh, dhìonach, bhòrd, 
Air mheud 's d'an cruinnich mi ni, 

Sud na thèid learn sìos fo'n f hòd. 

'S beag ar cùram ro'n bhàs, 
'M fad a bhi's sinn làidir òg, 

u 



218 



Saoilidh sinn mu gheibh sinn dail, 
Gur e ar h-àite fuireach beò : 

Faodaidh sinn f haicinn air càch, 
'S iad g'ar f àgail gach aon lò, 

Gur nadurra dhuinne gach tràth, 
Gu bheil am bàs a' teannadh oirnn. 

Tha mo pheacadh-sa ro thròm, 

'S muladach sinn leam an dràst ; 
Tha mi smaointeachadh gu trie, 

Liughad uair a bhrist mi 'n àithn', 
Le miann mo dhroch inntinn fèin, 

Leis an robh mo chreubhag làn ; 
Gun chuimhn air ùghdarras De, 

Le diirachd am bheul 's 'am làimh. 

Ged' is mòr mo pheacadh gniomh, 

'S mi 'n cionta ceud pheacadh Adh'n 
Cheannaicheadh' mi le fuil gu daor, 

A dhòirteadh sgaoilteach air a 7 bhlàr 
Tha mo dhùil, 's cha dòchas faoin, 

Ei iochd f haotainn air a sgkth, 
Gu'n glacar m'anam gu sith, 

Le fulangas Chriosd amhain : 

Tha mo dhòchas ann an Criosd 

Nach dìobair e mi gu bràth, 
'Nuair a leagar mo chorp sios 

Ann an staid ìosail fo'n bhlàr ; 
Gu'n togar m'anam a sin suas, 

Gu rioghachd nam buadh 's nan gràs 
Gu'm bi mo leaba fo dhion 

'Cois cathrach an Ti is àird. 

Cha bhitheadh m'eagal ro 'n aog, 
Ged' thigeadh e 'm thaobh gun dàil, 



219 



N'am bithinn do pheacadh saor, 
An dèis a 1 ghaoil a' thug mi dha ; 

Tha mo dhùil anns an Dia bheò, 
Gu'n dean e tròcair orm an drkst, 

Mo thoirt a' steach a' dh'ionad naoimY, 
'N cuideachd Mhaois a's Abraham. 

Gabhaidh mi 'nis mo chead do'n t-sluagh, 

Le'n toirt suas daibh ami am' chainnt, 
Fagaidh mi aca na chnuasaich 

Na stuaghan a bh'ann am cheann ; 
'Los gu'n abair iad ra' chèile 

Mar a leugh iad fèin gach rami ; — 
" Cò air an teid sinn ga'n sireadh ? 

'Nis' cha n-eil am filidh ann !" 



MARBH-RANN AN UGHDAIR DHA FEIN * 

Fhir tha 'd sheasamh air mo lie 

Bha mise mar tha thu'n drkst ; 
'S i mò leaba 'n diugh an uaigh, 

Cha n-eil smior no smuais am chnàimh ; 
Ged' tha thusa làidir, òg, 

Cha mhair thu beò, ged' f huair thu dàil ; 
Gabh mo chomhairle 's bi glic, 

Cuimhnich trie gu'n tig am bàs. 



* It would appear from the above, the Author anticipated that 
his remains would be honoured with a tombstone, and the 1st, 4th, 
and 7th stanzas, are very appropriate for an inscription. There 
was a movement made some years ago, to have a stone erected to 
his memory in the Greyfriars Church yard, and some subscriptions 
procured for that purpose ; but we never have been able to learn 
why it was not carried into execution. —ED. 



220 



Cuimhnich t'anam a's do Shlknear 

Cuimhnich Pàrras thar gach àit ; 
Gabh an cothrom gu bhi sàbhailt 

Ann an gàirdeachas gu bràth. 
Ged' a thuit sinn anns a' ghàradh 

Leis an f hàillinn a rinn Adhamh, 
Dh'èirich ar misneach as for 

'Nuair f huair sinn Cùmhnant' nan Gràs. 

Cuimhnich daonnan a chur romhad, 

Gu'n coimhead thu a h-uile àithn', 
'se cumhachdan an ard-Righ 

Rinn am f àgail air dà chlàr; 
Chaidh sin liubhairt do Mhaois, 

Rinn Maois an liubhairt do chàch ; 
Na'm b'urrainn sinne ga'm freagradh, 

Cha b'aobhar eagail am bàs. 

Caochla beatha th'ann 's cha bhàs, 

Le beannachadh gràsmhor, buan ; 
Gach neach a ni a chuid is fearr, 

'S math an t-àit'am faigh e dhuais 
Cha bhi 'n t-anam ann an càs, 

Ged' tha'n corp a' tàmh 'san uaigb, 
Gus an latha 'n tig am bràth 

'San èirich sliochd Adhaimh suas. 

Seinnear an tròmpaid gu h-àrd, 

Cluinnear 'sna h-uile kit' a fuaim ; 
Dùisgear na mairbh as a' bhlàr 

'N do chàraich each iad 'nan suain ; 
'S mheud 'sa chailleadh le an-uair, 

No le annradh fuar a' chuain ; 
Gu sliabh Shioin thèid an sluagh, 

Dh' f haotainn buaidh le fuil an Uain. 



221 



Gheibh iad buaidh, mar fhuair an siol, 

A chinn lionmhor anns an f honn ; 
Cuid deth dh'f hàs gu fallan, direach, 

'S cuid na charran ìosal, cròm : 
Gleidhear a' chuid a tha liontach, 

Am bheil brìgh a's torradh tròm ; 
Caillear a' chuid a bhios aotrom, 

'S leigear leis a' ghaoith am moll. 

Cha n-eil bean na duine beò, 

Na lànain phòste nach dealaich ; 
Bha iad lionmhor sean a's òg 

Ar luchd-eòlais nach eil maireann : 
Cha b'e sin an t-aobhar bròin 

Bhi ga'n cnr fo'n f hòd am falach, 
Na'm biodh am bàs 'na bhàs glan, 

Cha bu chàs talamh air thalamh. 

Ghabh mi 'nis mo chead do'n t-saoghal, 

'S do na daoine dh'f huirich ann ; 
Fhuair mi greis gu sunntach, aotrom, 

'S i 'n aois a rinn m' f hàgail fann ; 
Tha mo thàlantan air caochla, 

'S an t-aog air tighinn 'san àm ; 
'S e m' achanaich air sgàth m' Fhear-saoraidh, 

Bhi gu math 'san t-saoghal thall. 



ORAN DO'N UGHDAR 
LE IAIN MAC-AN-T-SAOIR SA'N OBAN. 

AIR FONN.— " Alasdair a' Gleanna garadh:* 

Deoch-slainte Dhonnacha' Bhàin nan bran, 
Dh' fhuirich beò 'sna h-uile cunnart ; 



222 



Chuala sinne mar sgeul f ior e, 

Gu'n deach' do thiodhlaiceadh am Muile ; 
Bha do chàirdean air bheag sòlais, 

'S bu lìonor bròn do luchd-tuiridh ; 
O'n thainig thu dhachaigh sàbhailt, 

Cha leig sinn ann thu gu bràth tuilleadh. 

Na'm marbhadh iad thu air do thuras, 

Bu mhuladach baile Dhuneideann ; 
Mur rachadh tu rithist dachaigh 

A thoirt eachdraidh air na fe*igh dhaibh. 
A bhliadh'n ti thainig an t-aodach tartain, 

'S cead na'm breacan chur an f hèile ; 
'S tus' a rinn Rann na Pioba ; 

'S mhol thù innleachdan a Ghreumaich. 

Mhol thu gu sònraicht Eigh Deòrsa, 

Air son an t-seòil a rinn e-fein duinn, 
Thug e'm fearann do na fògraich, 

A chuir an gòraich as a chèile ; 
Dh'innis thu gach math a rinn iad, 

Mhol thu saighdearan gach treubh dhiù ; 
Mar deachaidh thu tuille 's fada, 

Cha d'f hàg thu aon dad an deis laimh. 

Bha sinn uile ann am barail 

Le f had 'sa dh'f han thu air falbh uainn, 
Gur iad naimhdean Chaiptin Forest 

A ghabh cothrom air do mharbhadh : 
Tha sinn a nis an toilinntinn 

Gu'n do sheachainn thu innleachd nam bèistean ; 
'S nach robh 'n gnothach mar an dùrachd, 

'S cinnteach gu'm b'e 'n run an eucoir. 



223 



Cha do ghabh thu riamh an t-eagal, 

'S ami a sheas thu suas le cruadal 
An aghaidh gach innleachd a's droch-bheairt 

Air an robh collas do bhuaireadh. 
Chuimhnich thu air sligh' a' cheartais, 

Dh'iarr thu achuinn, 's f huair thu fuasgladh : 
Chaidh inntinn 'nam beistean an laigeadh, 

'S tha 'n creideamh air dol ni's cruaidhe. 

'S e ar guidhe 's ar dòchas 

Gu'm maireadh tu beò gu bràth dhuinn, 
Gus an cuireadh tu na h -brain 

Anns an òrdugh mar a b'àill leat ; 
S' gu'n innseadh tu ceart an sgeul duinn 

Mar ghineadh sinn-fein 's ar càirdean ; 
O'n a b' aithne dhuit gu lèir iad, 

A rèir sean eachdraidh 'thug càch dhuit. 

Mhol thu air thoiseach an righ, 

'S thug thu onair phriseil dhasan ; 
Mhol thu daoin'-uailse na rioghachd, 

Gun di-chuimhn' air 'n luchd-àitich. 
Mhol thu na feigh a's na frithean, 

'S gach ni tha cinntinn 'am fàsach ; 
Dheanadh tu moladh na diteadh, 

Ard, no iosal, mar a b'àill leat. 

A h-uile bàrd a bha riut m\-mhail, 

Cha n-eil dith mar f huair iad pàigheadh ; 
Mhill thu 'n cliù air Uisdean piobair' 

A bha strith riut an Cinn-tàile ; 
Teisteas Anna rinn thu sgaoileadh, 

Feadh an t-saoghail air dhroch càradh 
'S math a dhi-moil thu Iain Faochaig 

'S cha b'ann faoin a dh' aoir thu 'n tàilear. 



224 



Do Pharnassus chaidh thu chòmhnaidh 

Gu bhi eòlach air na Naoinear ; 
A sruth Helicon a dh'òl thu 

Gus nach, mòr nach d'rinn thu thaomadh. 
Air muin Phegasus a leum thu, 

Tro' na speuran feagh an t-saoghail ; 
A' sgaoileadh na rinn thu dh'òrain, 

Air an t-sebl a b' fhearr a dh' f haod thu. 



A f CHRIOCH. 



225 



The following translations of " Coire Cheathaich," 
and "Ben Dorain" are from Mr. Robert 
Buchanan's "Land of Lome" (2 vols., London: 
Chapman & Hall), and now added to this 
edition with the kind permission of Mr. 
Buchanan, 



COIRE CHEATHAICH ; OR, THE GLEN OP THE MIST. 

My beauteous corri ! where cattle wander — 

My misty corri ! my darling dell ! 
Mighty, verdant, and cover'd over 

With wild flowers tender of the sweetest smell; 
Dark is the green of thy grassy clothing, 

Soft swell thy hillocks most green and deep, 
The cannach blowing, the darnel growing, 

While the deer troop pass to the misty steep. 

Fine for wear is thy beauteous mantle, 

Strongly woven and ever-new, 
With rough grass o'er it, and, brightly gleaming. 

The grass all spangled with diamond dew : 
It's round my corri, my lovely corri, 

Where rushes thicken and long reeds blow : 
Fine were the harvest to any reaper 

Who through the marsh and the bog could go. 

Ah, that's fine clothing! — a great robe stretching, 
A grassy carpet most smooth and green, 

Painted and fed by the rain from heaven 
In hues the bravest that man has seen — 



226 



'Twixt here and Paris, I do not fancy 

A finer raiment can ever be — 
May it grow for ever ! — and, late and early, 

May I be here on the knolls to see ! 

Around Euadh Awridh what ringlets cluster . 

Fair, long, and crested, and closely twined, 
This way and that they are lightly waving, 

At every breath of the mountain wind. 
The twisted hemlock, the slanted rye-grass, 

The juicy moor-grass, can all be found, 
And the close-set groundsel is greenly growing 

By the wood where heroes are sleeping sound. 

In yonder ruin once dwelt Mac Bhaidi, 

'Tis now a desert where winds are shrill ; 
Yet the well-shaped brown ox is feeding by it 

Among the stones that bestrew the hill. 
How fine to see, both in light and gloaming, 

The smooth Clach Fionn so still and deep, 
And the houseless cattle and calves most peaceful 

Group' d on the brow of the lonely steep. 

In every nook of the mountain pathway 

The garlic-flower may be thickly found — 
And out on the sunny slopes around it 

Hang berries juicy and red and round — 
The penny-royal and dandelion, 

The downy cannach together lie — 
Thickly they grow from the base of the mountain 

To the topmost crag of his crest so high. 

And not a crag but is clad most richly, 
For rich and silvern the soft moss clings, 



227 



Fine is the moss, most clean and stainless, 
Hiding the look of unlovely things ; 

Down in the hollow beneath the summit 
Where the verdure is growing most rich and 
deep, 

The little daisies are looking upwards, 
And the yellow primroses often peep. 

Round every well and every fountain 
An eyebrow dark of the cress doth cling, 

And the sorrel sour gathers in clusters 

Around the stones whence the waters spring ; 

With a splash and a plunge and a mountain 
murmur 

The gurgling waters from earth upleap, 
And pause and hasten, and whirl in circles, 
And rush and loiter, and whirl and creep ! 

Out of the ocean comes the salmon, 
Steering with crooked nose he hies, 

Hither he darts where the waves are boiling- 
Out he springs at the glistening flies ! 

How he leaps in the whirling eddies ! 
With back blue-black, and fins that shine, 

Spangled with silver, and speckled over, 
With white tail tipping his frame sc fine ! 

Gladsome and grand is the misty com, 

And there the hunter hath noble cheer ; 
The powder blazes, the black lead rattles 

Into the heart of the dun-brown deer ; 
And there the hunter's hound so bloody 

Around the hunter doth leap and play, 
And madly rushing, most fierce and fearless, 

Springs at the throat of the stricken prey. 



228 



'twas gladsome to go a hunting 

Out in the dew of the sunny mom ! 
For the great red stag was never wanting, 

Nor the fawn, nor the doe with never a horn. 
And when rain fell and the night was coming, 

From the open heath we could swiftly fly, 
And, finding the shelter of some deep grotto, 

Couch at ease till the night went by. 



And sweet it was when the white sun glimmered, 
Listening under the crag to stand — 

And hear the moorhen so hoarsely croaking, 
And the red cock murmuring close at hand ; 

While the little wren blew his tiny trumpet, 
And threw his steam off blithe and strong, 

While the speckled thrush and the redbreast 
gaily 

Lilted together a pleasant song ! 



Not a singer but join'd the chorus, 

Not a bird in the leaves was still : 
First the laverock, that famous singer, 

Led the music with throat so shrill ; 
From tall tree-branches the blackbird whistled, 

And the grey bird joined with his swe^t 
" coo-coo :" 
Everywhere was the blithsome chorus, 

Till the glen was murmuring thro' and thro'. 



Then out of the shelter of every corri 

Came forth the creature whose home is there ; 

First, proudly stepping, with branching antlers, 
The snorting red-deer forsook his lair : 

Through the sparkling fen he rush'd rejoicing, 
Or gently played by his heart's delight — 



229 



The hind of the mountain, the sweet brown 
princess, 

So fine, so dainty, so staid, so slight ! 

Under the light green branches creeping 

The brown doe cropt the leaves unseen, 
While the proud buck gravely stared around him 

And stamp'd his feet on his couch of green ; 
Smooth and speckled, with soft pink nostrils, 

With beauteous head lay the tiny kid ; 
All apart in the dewy rushes, 

Sleeping unseen in its nest, 'twas hid. 

My beauteous corri ! my misty corri ! 

What light feet trod thee in joy and pride, 
What strong hands gathered thy precious 
treasures, 

What great hearts leapt on thy craggy side ! 
Soft and round was the nest they plundered, 

Where the brindled bee his honey hath — 
The speckled bee that flies, softly humming, 

From flower to flower of the lonely strath. 

There, thin-skinn'd, smooth, in clustering 
bunches, 

With sweetest kernels as white as cream, 
From branches green the sweet juice drawing, 

The nuts were growing beside the stream — 
And the stream went dancing merrily onward, 

And the ripe red rowan was on its brim, 
And gently there in the wind of morning 

The new-leaved sapling waved soft and slim. 

And all around the lovely corri 

The wild birds sat on their nests so neat, 



230 



In deep warm nooks and tufts of heather, 

Sheltered by knolls from the wind and sleet ; 
And there from their beds, in the dew of the 
morning, 

Uprose the doe and the stag of ten, 
And the tall cliffs gleamed, and the morning 
reddened 

The Coire Cheathaich— the Misty Glen ! 



THE LAST ADIEU TO THE HILLS. 

Yestreen I stood on Ben Dorain, and paced its 

dark grey path ; 
Was there a hill I did not know ? — a glen or 

grassy strath ? 
Oh ! gladly in the times of old I trod that 

glorious ground, 
And the white dawn melted in the sun, and the 

red-deer cried around. 

How finely swept the noble deer across the 

morning hill, 
While fearless played the fawn and doe beside 

the running rill ; 
I heard the black and red cock crow, and the 

bellowing of the deer — 
I think those are the sweetest sounds that man 

at dawn may hear. 

Oh! wildly as the bright day gleamed I climbed 

the mountain's breast, 
And when I to my home returned the sun was 

in the west ; — ■ 



231 



'Twas health and strength, 'twas life and joy to 

wander freely there, 
To drink at the fresh mountain stream, to 

breathe the mountain air. 

And oft I'd shelter for a time within some 

shieling low, 
And gladly sport in woman's smile, and woman's 

kindness know. 
Ah ! 'twas not likely one could feel for long a 

joy so gay! 

The hour of parting came full soon — I sighed 
and went away. 

And now the canker'd withering wind has struck 

my limbs at last ; 
My teeth are rotten and decayed, my sight is 

failing fast ; 

If hither now the chase should come, 'tis little 
I could do, 

Though I were hungering for food, I could not 
now pursue. 

But though my locks are hoar and thin, my 

beard and whiskers white, 
How often have I chased the stag with dogs full 

swift of flight ! 
And yet although I could not join the chase if 

here it came, 
The thought of it is charming still, and sets my 

heart in flame. 

Ah ! much as I have done of old, how ill could 

I wend now, 
By glen and strath, and rocky path, up to the 

mountain's brow ! 



232 



How ill could I the merry cup quaff deep in 
social cheer ! 

How ill now could I sing a song in the gloam- 
ing of the year ! 

Those were the merry days of spring, the 

thoughtless times of youth ; 
'Tis Fortune watches over us, and helps our 

need, forsooth ; > 
Believing that, though poor enough, contentedly 

I live, 

For George's daughter every day my meat and 
drink doth give.* 

Yestreen I wandered in the glen ; what thoughts 

were in my head ! 
There had I walked with friends of yore — where 

are those dear ones fled ? 
I looked and looked ; where'er I looked was 

nought but sheep ! sheep ! sheep ! 
A woeful change was in the hill ! World, thy 

deceit was deep ! 

From side to side I turn'd mine eyes — alas ! 

my soul was sore — 
The mountain bloom, the forest's pride, the old 

men were no more ; — 
Nay, not one antler'd stag was there, nor doe 

so soft and slight, 
No bird to fill the hunter's bag — all, all, were 

fled from sight ! 



* "George's daughter "was the musket carried by him 
as a member of the City Guard, and servant of King 
George. The value of his " meat and drink " was flvepence 

or .sixpence a day. 



233 



Farewell, ye forests of the heath ! hills where 

the bright day gleams ! 
Farewell, ye grassy dells ! farewell, ye springs 

and leaping streams ! 
Farewell, ye mighty solitudes, where once I 

loved to dwell — 
Scenes of my spring-time and its joys—for ever 

fare you well ! 



Gaelic Boohs Sold by Maclachlan and Stewart. 

s. d 

Gaelic Tracts, 50 different kinds, sorted, for ... 2 ! 

Grant's (Rev. Peter) Hymns, l&mo, cloth, 1 1 

Guthrie's Christian's Great Interest, 18mo, cloth, 2 { 

Harp of Caledonia, Gaelic Songs, 32mo, sewed, ! 

History of Animals Named in the Bible, O 

History of Prince Charles, fcap. 8vo, cloth, ... 3 1 

Ditto ditto cheap edition, sewed, ... 1 

Innes' Instruction to Young Enquirers, 18mo, ... 

Jacobite Songs, with Portrait of Prince Charles, 1 

James 1 Anxious Enquirer, 12mo, sewed, 1 1 

Joseph, Life of, by Macfarlane, 18mo, cloth, ... 1 

Joseph, History of, 18mo, sewed, ■ 

Laoidhean Eadar-Theangaichte o'n Bheurbi,12mo, cl. 
Lessons on the Shorter Catechism and the Holy 

Scriptures, by Forbes, 18mo ; 

M'Callum's History of the Church of Christ, 8vo, 4 

... The Catholic or Universal Church, 

Poems and Songs, 12mo, sewed, 

M'Diarmid's Sermons, 8vo, boards, ... 3 

Macdonald's (Rev. Dr) Gaelic Poems, 18mo ; cloth, 2 . 

Hymns, 18mo, sewed, 

M'Farlane's Manual of Devotion, 12mo, bound, 2 1 

M'Gregor's (Rev. Dr) Gaelic Poems, 18mo, cloth, 
M'Intyre's (Duncan Ban) Poems and Songs, 18mo, 2 1 
M'Intyre (Rev. D.) on the Antiquity of the Gaelic 

Language (in English), 1 

Mackay's (Rob Donn^ Songs and Poems, 18mo, 2 
Mackenzie's (A.) History of Scotland, Eachdraidh 

na H-Alba, 12mo, cloth, ... 3 1 

Mackenzie's Beauties of Gaelic Poetry, rl. 8vo. 12 < 

Gaelic Melodist, 32mo, - 

Macleod's Sermon on the Life of the late, by Rev. 

John Darroch, 8vo, sewed, Is. for 
M'Lauchlan's (Rev. Dr) Celtic Gleanings, or 

Notices of the History and Literature of the 

Scottish Gael (in English), fcap, 8vo, cloth, 2 i 
M'Naughton (Peter) on the Authenticity of the 

Poems of Ossian (in English), 8vo, < 



64 South Bridge, Edinburgh. 



G'telic Books Sold by Maclachlan and Stewart. 



s. d, 

Macpherson's " Duanaire," a New Collection of 

Songs, &c., never before published, 18mo. cl 2 

Menzies' Collection of Gaelic Songs, 8vo, cloth, 7 
Mountain Songster, the Choicest Collection of 
Original ' and Selected Gaelic Songs now 

known, 18mo, sewed, 6d ; per dozen, 4 6 

Munro's Gaelic Grammar, 18mo, bound, 4 

Gaelic Primer and Vocabulary, 12mo, ... 2 

Selection of Gaelic Songs, 32mo, 4 

Ossian's Poems, new edition, revised by Rev. Dr 

M'Lauchlan, !8mo, cloth, ... 3 

Peden's Two Sermons and Letters, 18mo, sewed, 6 
Prayers and Admonitions, (series of six, large type,) 

in packets of 2 dozen, sorted, ... 6 

Psalm Book, (General Assembly's Version), large 

type, 18mo, bound, 2 6 

Do. do. 18mo, cloth, ... ... 1 

Do. Smith's or Ross's, large type, 18mo, bd. 2 

Do. Gaelic and English, on one page, ... 1 6 

Ross's Shorter Catechism, Id ; per dozen, 9 

Ross's (William) Gaelic Songs, 18mo, cloth, ... 1 6 

Sinner's (The) Friend, 12mo, sewed, 3 

Spurgeon's Sermon, u Things that accompany Sal- 
vation," 8vo 4 

Stewart's Gaelic Grammar, 8vo, cloth, 4 

Stratton on the Celtic Origin of Greek and Latin, cl. 2 6 

Sum of Saving Knowledge, 12mo, sewed 4 

Thomson's (Dr) Sacramental Catechism, \8mo, sewed, 2 

Watts' Divine Songs, with Cuts, 2 

Whitfield's Sermons, 18mo, sewed, 1 

Willison's Sacramental Catechism, 12mo, sewed, 8 

New Testament for Schools, 12mo, bound, ... 1 

Job to Ecclesiastes, (for the use of Schools), ... 2 

Proverbs of Solomon, do. do. ... 2 

BIBLES, TESTAMENTS, AND PSALM BOOKS, 

AT VARIOUS PRICES. 

64 South Bridge, Edinburgh.